Beeld RV

Recensie Paus Franciscus

Bewonderende opsomming van het program van paus Franciscus

Franciscus: zien, oordelen en handelen in een wereld die op hol slaat
Jürgen Mettepenningen
Polis, 256 blz. € 20,00
★★☆☆☆

De auteur

Jürgen Mettepenningen (1975) is kerkhistoricus en doceert aan de Katholieke Universiteit Leuven over de plaats van religie binnen de samenleving. Zijn interesse in de verhouding tussen kerk en maatschappij is in al zijn boeken terug te vinden, of het nu zijn historische studie naar de ‘nouvelle théologie’ betreft, of zijn biografie van de maatschappelijk geëngageerde kardinaal Danneels. Een boek over paus Franciscus door Mettepenningen is dus geen verrassende keuze: deze paus spaart immers geen moeite om duidelijk te maken dat de kerk op de samenleving betrokken moet zijn.

De thematiek

Volgens Jürgen Mettepenningen raakt de boodschap van paus Franciscus precies aan de belangrijkste thema’s ‘waarover de westerse wereld met zichzelf in de knoop ligt’. Deze thema’s somt de auteur op met het acroniem DREAM: dialoog, relaties, ecologie, armoede en migratie.

De auteur trapt af met een korte en pessimistische schets van de huidige westerse context. De kerk heeft haar gezag verspeelt en slaagt er maar niet in deze te herwinnen, observeert hij. Ondertussen is de maatschappij steeds meer van God los en wanen mensen zichzelf als centrum van het universum. Precies dát is de fundamentele kwaal die ten grondslag ligt aan al die eerder genoemde crisissen.

Volgens Mettepenningen zijn die crisissen en deze analyse de sleutel waarmee paus Franciscus begrepen moet worden. In het vervolg van het boek gaat Mettepenningen dan ook een voor een de verschillende uitdagingen langs. Dat doet hij vooral samenvattend: hij geeft de milieu-encycliek Laudato Si beknopt weer, om aan te geven hoe de paus oplossingen aandraagt tegen milieucynisme; en hij bespreekt weer tal van andere documenten en lezingen die aantonen dat paus Franciscus de dialoog wil aangaan met de politiek, met jongeren, met moslims. Op al deze terreinen wordt paus Franciscus geschetst als de bruggenbouwer die het westen nodig heeft.

Tot slot geeft Mettepenningen wat algemene observaties, zoals: paus Franciscus legt minder dan vorige pausen de nadruk op de juiste leer, en meer op het juiste leven.

Opvallende stelling

Volgens Mettepenningen is Franciscus’ grootste verdienste niet gelegen in zijn standpunten - die wijken niet zo af van die van zijn voorgangers. De grootste verdienste is het feit dat deze paus geen leraar wil zijn, maar bondgenoot van iedereen die oprecht zoekt naar de waarheid. Paus Franciscus neemt, zo stelt de auteur, de vragen van deze tijd serieus, en komt niet te snel met pasklare antwoorden. Precies die luisterende houding geeft dit pontificaat zijn unieke kleur.

Kenmerkend citaat

“Franciscus voelt de grote nood van mensen aan om erkend te worden in de situatie waarin ze zich bevinden. Hij wil hen bemoedigen en iedereen oproepen om aan die bemoediging stem en handen te helpen geven. Franciscus, die bekendstaat om gebaren als omhelzingen en knuffels, wil zelf teken zijn van de liefde die God heeft voor elke mens, wie die mens ook is. Franciscus neemt elke mens ernstig en ziet elke mens voor vol aan.”

Reden om dit boek niet te lezen

Om eerlijk te zijn was ik na lezing van dit boek teleurgesteld. Het boek bestaat nu uit weergaves, opsommingen, parafrases en samenvattingen, met daartussenin veel oh’s en ah’s over de wijsheid en menslievendheid van deze paus. Ook ik ben blij met het eigen geluid van deze paus, maar van een kerkhistoricus verwachtte ik wat meer afstand tot zijn subject. Een kritische analyse wellicht, of een uitleg van de bredere context van de paus. Maar dat is in dit boek vrijwel niet aanwezig.

Reden om dit boek wel te lezen

Je zou het ook kunnen omdraaien: Mettepenningen zit de lezer niet in de weg met analyses. Dan is dit gewoon een goed leesbare opsomming van het pauselijk program van Franciscus, geschreven door een bewonderaar. Door in te steken bij de grootste uitdagingen van de westerse maatschappij, laat hij zien hoe paus Franciscus de kerkelijke boodschap actueel tracht te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden