Nieuwe LeidersBergbeklimmer Katja Staartjes

Bergbeklimmer Katja Staartjes: Heb de moed om terug te keren

Katja Staartjes, bergbeklimmerBeeld Roek Lips

Leven in quarantaine doet haar aan klimexpedities denken, zegt Katja Staartjes in de interviewreeks Nieuwe Leiders van Roek Lips. Staartjes was de eerste Nederlandse vrouw die de top van de Mount Everest bereikte. ‘Je wordt teruggeworpen op jezelf en weet dat je straks veel meer zult genieten van de gewone dingen van het leven.’

“Als je in een keer naar de top van de Everest gaat, dan overlijd je binnen tien ­minuten. Er is maar een manier en dat is om het gedoseerd te doen. Geduld hebben en je grenzen bewaken.”

Als eerste Nederlandse vrouw ­beklom Katja Staartjes in 1999 de top van de Mount Everest. Daarna volgden nieuwe expedities naar bergtoppen ­boven de 8000 meter, die ze met haar man leidde. Samen liepen ze ook de Upper Great Himalaya Trail, een tocht van ruim 2000 kilometer.

“Ik heb mijn managementbaan ­opgezegd voor mijn passie voor het klimmen. Ik wilde in de bergen uitzoeken wat ik met mijn leven verder zou willen. Het heeft alles op zijn kop gezet. Na de Mount Everest volgden nieuwe uitdagingen. Niet ­hoger, wel moeilijker.

“Klimmen is een prachtige metafoor voor het dynamische leven dat wij als mensen leiden. Hoe gaan we om met veranderende ­omstandigheden, maatschappelijke verschuivingen die instabiliteit veroorzaken en het hele vraagstuk van het vergroten van onze wendbaarheid?

Hoe kun je wendbaarheid leren in de bergen?

“Extreme weersomstandigheden, ­lawines, gletsjerspleten, huizenhoge ijsblokken die zijn omgevallen, dat alles vraagt veerkracht en wendbaarheid. Hoog in de bergen loop je genadeloos tegen jezelf en tegen elkaar op. Sommige expedities staan bekend om de heftige ruzies. Dat komt niet, zoals sommigen wel denken, omdat klimmers grote ego’s hebben en ruziezoekers zijn. Het komt vooral omdat het heel erg lastig is. Zet een willekeurige groep mensen hoog op een berg en er ontstaat geheid ruzie. Je verblijft in een piepklein tentje met ijle lucht waarin niemand meer goed functioneert.

“Waar het om gaat is, en dat maakt een groep succesvol, ben je in staat om te incasseren, om je aan te passen? Het gaat erom onderlinge verschillen niet alleen te overbruggen, maar juist te ­benutten. Daardoor samen sterker te worden. Door mijn ervaring kan ik nu veranderende omstandigheden sneller accepteren en sneller handelen.”

Wat is uw ervaring?

“In de loop van de jaren ben ik ontzettend tegen mezelf opgelopen. Ik klim samen met mijn partner Henk. Voor Henk is het glas altijd halfvol. Ik zou het graag anders willen, maar als ik eerlijk ben is het glas voor mij vaak halfleeg. Soms is het zinvol om je te richten op wat beter had gekund, maar vooral als je in lastige omstandigheden zit, heb je daar helemaal niks aan.

“Daar kan ik nu beter mee omgaan en heb ik geleerd om op het juiste moment te zwijgen. Ik denk nog steeds hetzelfde, maar ik kan het nu beter hanteren. Dat is zelfleiderschap. Omgaan met je eigen beperkingen.”

En dan bereik je de top. 

“Boven de 8000 meter kun je hooguit een half uur op de top verblijven. Dat is een euforisch moment, zeker als het weer goed is en je een mooi uitzicht hebt.

“Maar klimmers weten: de meeste ongelukken gebeuren in de afdaling. Daar moet je energie voor overhouden en juist dan moet je je grenzen bewaken. Je energiebeheer is cruciaal en in die afdaling ben je zo ontzettend kapot. Je bent pas klaar en er is pas echte ontlading en opluchting als je terug bent in het basiskamp.”

En als je de top níet bereikt? 

“Dat heb ik een paar keer meegemaakt, zoals op de 8136 meter hoge Manaslu. We waren dertig meter onder de top toen het weer omsloeg. We ­zagen alleen maar sneeuw en ijs en als daar een stuk van zou afbreken val je ­kilometers naar beneden. Wij zijn op onze schreden teruggekeerd. Het is afschuwelijk om zo’n besluit te moeten nemen. En het vraagt om enorme moed.

“Ik denk dat het ook voor mensen in andere situaties geldt. Als je boven je eigen plafond zit, of je afvraagt of dit de goede weg is in het leven. Heb je dan de moed om te keren of een ­besluit terug te draaien? Dat is heel erg lastig. Net als nee zeggen, ook daar is moed voor nodig. Wat ik me veel meer ben gaan realiseren: die moed betekent dat je de consequenties moet aanvaarden. Relativeren is wat mij dan helpt. Waar gaat het eigenlijk over? ­Zeker bij een bergbeklimming.

Beeld Roek Lips

Inspiratie en houvast

Hoe vinden we ­onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Al vóór de coronapandemie ging Roek Lips daarover in gesprek met ­bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Video’s van een aantal van die ­gesprekken staan op nieuweleiders.nl en er volgen er meer. Trouw plaatst de komende tijd een selectie van die ­gesprekken.

“Een paar anderen die erbij waren, hebben achteraf toch die top geclaimd. Zo gaat het kennelijk in de wereld. Vergelijk het met doping in topsport. En het helpt niet als er bonussen lonken. Een sponsor stelde ons ooit een bonus in het vooruitzicht als we de top zouden ­halen. Daar ben ik niet op ingegaan, want dan ben je misschien toch geneigd om te veel risico’s te nemen. Daar moet ik vaak aan denken bij de bonussen in het bedrijfsleven.”

Kan iemand zich echt voorbereiden op de extreme omstandigheden?

“Als het om echt overleven gaat, is het niet mogelijk om je erop voor te bereiden. Misschien is dat maar goed ook. Het is belangrijk om er goed over na te denken en tegelijk niet bang te zijn om iets te ondernemen. Het is toch een reflex op dat moment. Het komt vanuit je oerinstinct.”

Maakt de confrontatie met ­sterfelijkheid je een beter mens?

“Het heeft mij, denk ik, bescheidener ­gemaakt. Er wordt weleens over mij ­geschreven: Katja Staartjes bedwong de Everest. In mijn ogen is daar geen sprake van. De mens is, vergeleken met de grootsheid van de natuur, zo ontzettend klein. Je komt alleen maar op zo’n berg door nederig te zijn en je bescheiden op te stellen.

“Ik denk dat mijn grondhouding is veranderd door de bergen. Ik vraag me vaker af: wat is belangrijk en wat niet? Het gaat om echtheid. Dat je er gelukkiger van wordt door je niet groter voor te doen dan je bent. Hoeveel voldoening het geeft om zinvol bezig te zijn. Daarmee kom je ook het best tot je recht in de maatschappij. Waarheid en realiteit leidend laten zijn.

“Terug in Nederland en in de waan van de dag moet ik me deze vragen wel vaker stellen, het schiet er dan weer makkelijker bij in. Ik heb het gevoel dat ik in de bergen mijn grenzen misschien wel beter kan bewaken dan in het dagelijks leven, ­omdat het in de bergen duidelijker over leven en doodgaat.

“Dat bewaken van grenzen, daar zouden we in onze maatschappij, waar we 24 uur per dag aanstaan, meer oog voor mogen hebben. Er moeten grenzen verlegd worden, zeker als het gaat om innovatie voor verduurzaming, maar zie en ­bewaak ook de grenzen.

“We hebben te veel spullen, we zijn te hard aan het werk. Hoe kun je meer ­balans en meer rust creëren? Daarvoor is het ­nodig om heel erg goed naar binnen te kijken en eerlijk te zijn naar ­jezelf, of iets nog wel of niet kan. Er zit een plafond aan.

“Ook in het klimmen. En dan komt de vraag: hoe ga je verder? Wat wordt de nieuwe weg? De quarantaine doet mij aan een expeditie denken. Je wordt teruggeworpen op jezelf en weet dat je straks veel meer zult genieten van de gewone dingen van het ­leven.

“Misschien ben ik soms te voorzichtig geweest; als je omkeert, weet je niet wat er was gebeurd als je toch was doorgegaan. Maar dat is dan maar zo. Ik kan het wel navertellen.”

Het interview is opgenomen en hier te bekijken. 

Lees ook:

Prinses Irene: ‘Samen-leving is een prachtig woord’

De mens is vergeten dat hij deel uitmaakt van een groter geheel, zei prinses Irene van Lippe-Biesterfeld in de vorige aflevering van deze interviewreeks. De coronacrisis is een kans om dat te veranderen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden