Vaticaan

‘Benedictus XVI ontpopt zich als tegenpaus’

Emeritus paus Benedictus XVI en paus Franciscus in 2015. Beeld EPA

Ex-paus Benedictus XVI pleit in een nieuw boek voor handhaving van de celibaatsverplichting voor priesters. Daarmee bemoeit hij zich voor het eerst met het beleid van zijn opvolger, paus Franciscus.

“Ik kan niet zwijgen”, zo citeert ex-paus Benedictus XVI de kerkvader Augustinus in een boek dat woensdag verschijnt. Daarin pleit de emeritus paus voor het behoud van de celibaatsverplichting voor priesters, juist op het moment dat paus Franciscus overweegt die in uitzonderlijke gevallen te versoepelen. De 92-jarige Benedictus schreef het boek met de conservatieve kardinaal Robert Sarah, die in het Vaticaan verantwoordelijk is voor de liturgie.

“Het is hoogst ongebruikelijk dat een ex-paus op zo’n gevoelig politiek punt invloed probeert uit te oefenen”, zegt Rik Torfs, hoogleraar kerkrecht aan de Katholieke Universiteit Leuven. “Benedictus ontpopt zich nu als een soort tegenpaus. Dat hebben we sinds de middeleeuwen niet meer gezien.” Technisch gezien is Benedictus nu weer Joseph Ratzinger, een gewone gelovige, zegt Torfs.  Er is inmmers maar één paus, en dat is Franciscus. “In theorie is Ratzingers mening niet meer waard dan die van iedere andere katholiek. Maar in de praktijk legt hij als ex-paus natuurlijk veel gewicht in de schaal.”

Het Amazonegebied

In ‘Vanuit de diepten van onze harten’ schrijven Benedictus en Sarah dat het celibaat van fundamenteel belang is voor de rooms-katholieke kerk omdat “het dienen van de Heer de totale zelfgave van een man vereist”. Ze vrezen dat de huidige discussie binnen de kerk over de versoepeling van het celibaat in het Amazonegebied zal leiden tot een ‘devaluatie’ van het priestercelibaat, die op termijn tot gevolg kan hebben dat het celibaat helemaal wordt afgeschaft. Paus Franciscus beslist binnenkort of sommige getrouwde mannen in het Amazonegebied tot priester mogen worden gewijd, om het priestertekort in die regio tegen te gaan. De bisschoppensynode van oktober 2019 riep de paus op om voor die groep getrouwde mannen de celibaatsverplichting op te heffen.

Gehoorzaamheid

Bij zijn aftreden in 2013 zei Ratzinger nog dat hij de nieuwe paus onvoorwaardelijk zou steunen. Hij zou zich terugtrekken in een verborgen bestaan van gebed, waarmee hij zijn opvolger niet voor de voeten zou lopen. Aan die belofte heeft Ratzinger zich grotendeels gehouden, hoewel hij vorig jaar nog een essay schreef over seksueel misbruik dat tot geïrriteerde reacties leidde.

Ratzinger moet als geestelijke gehoorzaam zijn aan de paus, zegt Torfs. “Maar dat is geen slaafse gehoorzaamheid. Het is in het kerkrecht toegestaan om over het celibaat te discussiëren, want het is een puur juridisch probleem. Dat is bij andere thema’s anders, zoals het priesterschap van de vrouw. Volgens de ‘goddelijke ordening’ van de kerk kunnen vrouwen geen priesters worden, dus dat staat niet ter discussie.”

Afschaffing

Maar zijn Benedictus en Franciscus het wel zo oneens? Wanneer getrouwde mannen in het Amazonegebied inderdaad tot priester mogen worden gewijd, gaat het nog altijd om een uitzonderlijk geval. Matteo Bruni, directeur van het persbureau van het Vaticaan, wijst erop dat de paus het celibaat altijd heeft verdedigd, bijvoorbeeld vorig jaar. In januari 2019 zei Franciscus over het celibaat: “Ik vind het celibaat een geschenk voor de kerk. Ik wil geen vrijwillig celibaat. Dat is alleen een optie voor de meest afgelegen gebieden, waar pastorale nood is.”

Volgens Rik Torfs zou het echter zomaar kunnen dat Francicus wel degelijk toewerkt naar een bredere celibaatsversoepeling, misschien wel algehele afschaffing. “Ik weet niet wat het uiteindelijke doel van de paus is. Maar als je het celibaat wil hervormen, is het beter om het stap voor stap te doen. Ik vermoed dat Franciscus op zijn minst verder wil gaan dan alleen maar een celibaatswijziging voor een klein clubje mannen.”

Lees ook:

Wordt dit het laatste jaar van paus Franciscus?

Voor paus Franciscus wordt 2020 een jaar van knopen doorhakken. Over onder meer de reorganisatie van de Romeinse Curie en het verplichte priestercelibaat. En een andere, niet onbelangrijke vraag: hoe lang blijft Franciscus eigenlijk nog paus?

Van Nazareth naar Bethlehem, een roadtrip door het Heilige Land

Volgens het evangelie van Lucas reisden Jozef en Maria zo’n tweeduizend jaar geleden van Nazareth naar Bethlehem. Trouw reist hen dwars door het Heilige Land achterna en ontmoet een slinkende, worstelende christelijke gemeenschap. ‘Jezus was een Palestijnse Jood.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden