Analyse Celibaat

Benedictus XVI maakt zichzelf tot speelbal in de strijd om de koers van de kerk

Paus Benedictus XVI op het Sint Pietersplein in Vaticaanstad tijdens zijn laatste openbare optreden als paus. Tienduizenden mensen woonden de audiëntie bij. Beeld ANP

Een ex-paus die zich bemoeit met het beleid van zijn opvolger op een heel gevoelig punt: dat kan alleen maar fout gaan.

Benedictus XVI had kunnen weten dat de tekst die hij schreef over het celibaat zou worden gebruikt in de al jaren durende strijd binnen de rooms-katholieke kerk over de juiste koers. Die strijd gaat telkens over de vraag: wat is in de kerk belangrijker, de praktijk of het ideaal? Alles wat de voormalige paus schrijft of zegt, wordt in de arena van dat gevecht getrokken. Met de ex-paus als speelbal.

Dat is er precies wat er deze week gebeurde. Op de dag dat de film ‘The Two Popes’ drie Oscar-nominaties kreeg, werd een boek aangekondigd van ex-paus Benedictus XVI en kardinaal Robert Sarah. Onderwerp: het celibaat. In het boek – titel: ‘Vanuit de Diepten van Onze Harten’ – pleiten de auteurs voor handhaving van het verplichte priestercelibaat, net op het moment dat paus Franciscus erover nadenkt of die regel in het Amazonegebied moet worden versoepeld vanwege het priestertekort daar.

Tegenpaus

Er is flink gewellest en genietest over hoe het precies gegaan is. Maar het komt ongeveer op het volgende neer. Ex-paus Benedictus schreef zeven pagina’s tekst over het celibaat en waarom daar niet aan moet worden getornd en gaf die aan kardinaal Sarah, die ze in een boek zou mogen gebruiken. Op de aankondiging van dat boek, afgelopen weekend, volgde flinke verontwaardiging bij de aanhangers van de huidige paus. Waar bemoeit de vorige paus zich eigenlijk mee, vroegen ze zich af. Benedictus zou als emeritus paus toch een verborgen bestaan gaan leiden van gebed en contemplatie, zodat hij Franciscus niet voor de voeten zou lopen? Nu deed hij precies het tegenovergestelde. Het woord tegenpaus viel zelfs. Aanhangers van Benedictus stellen juist dat hij het recht en zelfs de plicht heeft zijn mening te laten horen. Wat niet hielp is dat de status van emeritus paus – een noviteit in de moderne kerk – zeer onduidelijk is. Mag hij zich wel openlijk bemoeien met het beleid van zijn opvolger of past hem slechts stilzwijgen en gebed? Niemand die het weet.

Misverstand

Na de eerste golf van verontwaardiging kwam er een mededeling vanuit de entourage van de ex-paus: Benedictus had weliswaar een tekst over het celibaat aan kardinaal Sarah ter hand gesteld, maar hij wist niets van een gezamenlijk boek. Op last van aartsbisschop Georg Gänswein, de privésecretaris van Benedictus, werd de naam van de emeritus paus als medeauteur verwijderd. Het zou volgens Gänswein allemaal een misverstand zijn. Sarah hield ondertussen vol dat Benedictus van alles op de hoogte was en zelfs de omslag van het boek had goedgekeurd. De Amerikaanse uitgever Ignatius Press – een bastion van anti-Franciscus-literatuur – liet weten het boek nog altijd te beschouwen als een gezamenlijk product van Sarah en de emeritus paus.

Achter dit ongemak met een afgetreden paus, achter al die onhandigheid en naïviteit, schuilt een andere vraag die niet alleen bepalend is voor de seksualiteitsbeleving van priesters, maar ook voor toekomst van de kerk. Wat is belangrijker: het ideaal of de praktijk?

Twee aanvliegroutes

Volgens Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis in Tilburg en Leuven, zijn er grofweg twee aanvliegroutes als het om het celibaat in de katholieke kerk gaat. Aan de ene kant staan mensen als Sarah en Benedictus. Zij gaan uit van het ideaal dat priesters, naar het voorbeeld van Jezus zelf, af moeten zien van seksualiteit, om zich ten volle aan hun missie te kunnen wijden. Aan de andere kant staat Franciscus. Hij gaat uit van de praktijk. Als er in een gebied nauwelijks priesters zijn en grote groepen gelovigen daardoor van de eucharistie verstoken zijn, moet je het ideaal even laten voor wat het is.

Alle rumoer ten spijt: in de komende maanden zal moeten blijken of Franciscus tegemoet komt aan de wens van zijn collega-bisschoppen uit het Amazone-gebied om de celibaatsverplichting in hun regio te versoepelen. De druk op hem is in de laatste dagen alleen maar groter geworden. Terwijl in Duitsland de bisschoppen met hun gelovigen tijdens de zogenoemde Synodale Weg over van alles praten, ook over afschaffing van het verplichte priestercelibaat, is er nu het pleidooi van Sarah en Benedictus om alles bij het oude te laten dat in Romeinse kringen als ‘dynamiet’ wordt bestempeld. Want ook al is de emeritus paus formeel geen medeauteur meer, zijn tekst staat nog altijd in het boek en hij zal er voor altijd mee geassocieerd worden.

Misverstand of niet.

Lees ook:  

Benedictus XVI trekt zich terug als medeauteur van omstreden boek over behoud celibaat

Benedictus XVI is op eigen verzoek niet langer de medeauteur van een controversieel boek over het celibaat, dat morgen verschijnt. Kardinaal Robert Sarah zou de emeritus paus ten onrechte als co-auteur hebben opgevoerd.

Kardinaal Robert Sarah: ‘Ik lees het Westen niet de les, ik geef jullie het geloof terug’

De Guineese kardinaal Robert Sarah wordt door sommigen getipt als opvolger van paus Franciscus. In zijn nieuwe boek haalt hij hard uit naar het Westen. “Jullie moeten bij jezelf te rade gaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden