Ben ik familie van een ‘zalige’ Vlaming? De uitslag is binnen

Idesbaldus wordt onderzocht. Beeld Lambert J. Derenette voor Abdijmuseum Ten Duinen

Wie is toch de willekeurige Vlaming die eeuwenlang ten onrechte is aangezien voor een zalige? Trouw-journalist Robin de Wever kreeg vorig jaar te horen dat hij misschien iets met het mysterie te maken heeft. Dankzij dna-onderzoek is er nu een antwoord.

Soms dacht ik er ineens weer aan. O ja, misschien ben ik onderdeel van een eeuwenoud plot rond een zalige Vlaamse priester.

Afgelopen november schreef ik in Trouw over Idesbald, een abt die in de twaalfde eeuw leiding gaf aan de abdij van Koksijde, destijds een van de grootste en machtigste kloosters in de Lage Landen. In de loop der eeuwen groeide Idesbald uit tot een religieuze volksheld. Een non die knielde om te bidden bij zijn opgegraven grafkist, genas naar verluidt van zware migraine, en een andere vrouw werd er verlost van haar demonische bezetenheid. Uiteindelijk kon Rome er niet omheen: rond Idesbalds kist gebeurden zulke wonderlijke zaken dat deze man het verdiende om zalig verklaard te worden.

Twee jaar geleden begon het verhaal rond Idesbald plots aan een nieuw hoofdstuk. Wetenschappers die onderzochten hoe twaalfde-eeuwse Belgen eraan toe waren, besloten om Idesbalds kist te openen en tests te doen op zijn beenderen. Ze waren slechts een paar minuten bezig of ze constateerden: de persoon in de kist, dat is Idesbald niet. Hier lag iemand die eeuwen jonger was, uit de zestiende eeuw. Ergens in de zestiende eeuw was per ongeluk de verkeerde kist opgegraven.

Wevers gezocht

Ik kwam het verhaal op het spoor toen een lezer die ook De Wever heette, me wees op een onderzoek van de Universiteit Leuven: Wevers gezocht. De abdij van Koksijde werd in de zestiende eeuw achtereenvolgens geleid door vier mannen, genaamd D’Hondt, Teerlinck, Vaillant en De Wever, legde de Universiteit uit op haar website. Grote kans dat een van hen de figuur was in de kist, want zij zijn wél ongeveer even oud als dat figuur. De Leuvense onderzoekers riepen alle mannen met zo’n achternaam op om speeksel in te sturen. In het geval van een DNA-match zou ik - of een van de andere deelnemers - de identiteit van de man in de kist onthullen.

Een soort loterij. Met als hoofdprijs een min-of-meer-zalige oudoom.

Dat ik - en daarmee de hele familie - de oplossing kon vormen voor een eigenaardige historische wisseltruc werd natuurlijk al snel gespreksstof op familieverjaardagen, en vrienden en collega’s vroegen er regelmatig naar: hoe is het nou afgelopen met die zalige oudoom van je? Nou ja, zei ik dan, hij is niet zalig, zijn pech was dat hij werd aangezien voor een zalige, maar los daarvan: geen idee. Zijn DNA-staal ligt in Leuven, en daar worden de stalen van de deelnemers nu één voor één naast de zijne gelegd.

Die klus kostte maanden, en al die tijd bleef het stil. Tot nu. Ineens is er post uit Leuven, een brief van twee kantjes. Het is zover, kondigt onderzoeker Maarten Larmuseau aan. Alle stalen zijn getest, en onderworpen aan ‘grondige analyse en verificatie’. Zijn hoge woord komt er pas na tien zinnen bijna terloops uit: de figuur in de kist is… géén familie van me.

Treuriger nog, ‘voor geen enkele van de in totaal 114 geselecteerde kandidaten werd een positieve verwantschap gevonden met het individu’. Van de ingestuurde dna-monsters matcht er dus niet één met het dna van de man in de kist.

Een trekking zonder winnaars. Tot zover de loterij.

Alle families zijn doorgelicht

Waarschijnlijk is de familie van de man in de kist uitgestorven, zegt Larmuseau. “We zijn er vrij zeker van dat we alle lijnen die nog aanwezig zijn, gescreend hebben. Tegen het einde van onze dna-inzameling meldden zich alleen nog familieleden van mensen die we al hadden getest. We hadden een soort plafond bereikt.” De abt zal dus altijd anoniem blijven? “Die kans is heel groot. Heel spijtig, voor de mensen in Koksijde.”

Toch is Larmuseau tevreden. Want wetenschappelijk hebben die dna-inzameling en de maandenlange analyses wél wat opgeleverd. Namelijk, een antwoord op de vraag: hoe groot is de kans die niet tot je familie behoort maar wel dezelfde achternaam heeft, tóch verre familie van je is?

Als je het telefoonboek van een willekeurige stad openslaat en willekeurig iemand aanwijst die dezelfde achternaam heeft als jij, hoe groot is dan de kans dat die persoon en jij een gedeelde voorvader hebben?

Larmuseau: “We hebben ontdekt dat die kans erg klein is. Veel kleiner dan we dachten. Wat betreft De Wever: we hebben dna-stalen van 33 families met de achternaam getest. Sommige van die families bleken een gedeelde voorvader te hebben. Maar binnen die 33 families hebben we 16 verschillende voorvaders gevonden. Dat zijn dus allemaal mensen die zich op een gegeven moment onafhankelijk van elkaar De Wever zijn gaan noemen. Dat mensen die Jansen heten niet allemaal familie van elkaar zijn, wisten we natuurlijk al. Maar dat geldt dus ook voor namen die veel minder vaak voorkomen.”

Gemeenschappelijke voorvader

Nog één ding over uw familie, zegt Larmuseau. “We hebben wel een gemeenschappelijke voorvader gevonden. Iemand in Gent is verre familie van u. Uw voorvader woonde rond 1730 in Kaprijke, bij Eeklo. Uw tak van de familie is verhuisd naar Zeeuws-Vlaanderen, zijn tak van de familie is naar het oosten gegaan.”

Leuk weetje, zeg ik. Al heb je er natuurlijk niks aan.

Larmuseau protesteert. “Dankzij die voorvader weten we nu wel zeker dat uw biologische stamboom overeenkomt met de juridische. We kunnen zien dat al uw voorvaderen hetzelfde y-chromosoom hebben. Dat is fijn voor u, want het betekent dat er onder uw voorouders geen koekoekskinderen voorkomen (kinderen van andere vaders die de achternaam De Wever hebben gekregen, vroeger een veelvoorkomend fenomeen, red.).”

Dus: in de geschiedenis van familie is er nooit een vrouw geweest die het met een andere man aanlegde, zwanger werd en dat kind toch De Wever noemde?

Larmuseau: “Precies. Alle vrouwen zijn trouw geweest. Allez, voor zover wij dat kunnen zien.”

Lees hier hoe het allemaal begon: Een reliek in de familie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden