Bedevaartsboycot: kun je nog met goed fatsoen naar Mekka?

De Kaäba in Mekka tijdens de hadj-pelgrimage. Beeld afp

Terwijl pelgrims dit jaar traditiegetrouw naar Mekka trekken, twisten moslims die thuis bleven over een bedevaartsboycot. Kan het eigenlijk wel: op hadj gaan in een land dat mensenrechten schendt en oorlog voert tegen buurland Jemen?

Witte stippen en een zwarte kubus – feitelijk is er van een afstandje niet veel meer te zien op het plein bij de Kaäba, het rechthoekige islamitische heiligdom. Maar in menig woonkamer staat de tv dezer dagen onafgebroken op een zender die de krioelende pelgrims filmt. Aan dat verschijnsel haalde Rotterdammer en NRC-redacteur Lotfi El Hamidi op Twitter een geestige herinnering op. Thuis speelden ze als kind altijd ‘Waar is Waldo?’ als opa op bedevaart ging, schreef hij. ‘We dachten hem altijd te spotten op tv’.

Het is slechts een van de manieren waarop moslims hun betrokkenheid uiten bij de pelgrimage. Dit jaar woedt onder thuisblijvers ook een discussie over de vraag of je het eigenlijk wel moet doen, op hadj gaan, aangezien Saudi-Arabië mensenrechten schendt, en oorlog voert tegen buurland Jemen.

Sociaal ondernemer Cemil Yilmaz riep afgelopen week via een opiniestuk in deze krant ertoe op de hadj-periode te gebruiken voor een ‘moment van zelfreflectie’. Hij vroeg zich af of een reis naar de heilige steden nog wel te verantwoorden is. ‘Waarom zijn we voor het boycotten van producten en diensten vanuit Israël, maar weigeren we Saudi-Arabië aan te pakken? Waarom weigeren we niet massaal om, al is het een jaar, niet op bedevaart te gaan als statement naar de poortwachters van de islam?’ Eerder al, in juli, pleitte de vakbond van Tunesische imams ronduit voor een bedevaartsboycot: gelovigen mochten wel een jaartje overslaan. De predikers vinden de kosten die de Saudiërs berekenen te hoog, en vrezen dat de opbrengsten gebruikt worden voor bommen tegen Jemen.

Aanbidding gaat voor politiek

Op Facebook houdt de kwestie de gemoederen nog steeds bezig: maandag sprak de 29-jarige ondernemer Kaoutar Tajjiou er een filmpje over in. Ze zegt dat de hadj nu eenmaal verplicht is, één van de vijf zuilen van de islam. Een veelgehoord argument. Moslims die dat kunnen, moeten eens in hun leven de reis naar Mekka maken. God gehoorzamen gaat vóór, zegt Tajjiou. Vurig: “Aanbidding mag nooit lijden onder politieke overwegingen. Je moet hopen dat je de kans krijgt om iets te doen voor God.”

Nur Icar (32) uit Den Haag is accountmanager en fractievertegenwoordiger voor de lokale partij Islam Democraten. Ook hij ziet niets in een bedevaartsboycot. “De hadj is een van de pilaren waar religie op rust. Die kun je niet wegsnijden, in geen enkele situatie.”

De boosheid over de mensenrechtenschendingen snapt hij maar al te goed, zegt Icar. “Wat Saudi-Arabië in Jemen doet, daar moet iets aan worden gedaan. Natuurlijk. Ik ben van Somalische komaf, dus ik weet hoe ontwrichtend oorlogen zijn. En mijn moeder komt oorspronkelijk uit Jemen. Het is belangrijk dat mensen op de hoogte zijn van de hoeveelheid onrecht die gaande is.”

Hij staat daarom wel achter het aanpakken van Saudi-Arabië, en achter het idee om hen in de portemonnee te raken. “Maar dan kun je beter stoppen met tanken. Het is een oliestaat, geen hadj-staat. Lekker groen leven, voortaan op de fiets gaan, dát is de beste manier om ze te boycotten.” Of hij daar zelf toe bereid is? “Nee, ik heb zelf gewoon een auto, het is maar een voorbeeld.”

Liever ziet Icar dat de Nederlandse overheid ingrijpt en geen handel meer drijft met staten als Saudi-Arabië die onrecht plegen of resoluties schenden. Maar veel hoop dat zoiets gebeurt heeft hij niet. “Geld is nu eenmaal belangrijker dan mensenlevens - dat zal niet zomaar veranderen, daar heb je een revolutie op wereldschaal voor nodig.”

Moeite met genderongelijkheid

Tajjiou vindt dat je, als je aan een boycot begint, ook wel kunt stoppen met belasting betalen. “Ik zeg niet dat die oliesjeiks helemaal super zijn, he?” Maar andere overheden (‘roverheden’, grapt ze) maken zich ook schuldig aan onrecht, de Nederlandse incluis. “Die doet hetzelfde, maar dan minder zichtbaar, en verpakt in mooi cadeaupapier.”

Een ander terugkerend geluid: verwelkoming van de discussie. “Eindelijk iemand die zich hier open over uitspreekt”, zegt Döne Fil (37) uit Amsterdam, die als mensenrechtenactivist onder meer werkte voor het lhbti-belangenorganisatie COC. Voor haar zijn de misstanden al langer een reden waarom ze niet op hadj zal gaan. “Moge Allah mij dit vergeven. Maar ik vind het lastig om mijn spirituele reis daar te maken als ik weet wat er buiten de muren van Medina en Mekka allemaal gebeurt.”

Ook zij pleit niet voor een boycot: “Iedereen doet het met een goede bedoeling. Wie ben ik om anderen hun pelgrimage te ontnemen?” Maar voor bezinning is ze des te meer. “Ik ben lesbisch. Mensen als ik mogen daar niet zichzelf zijn, daar staat de doodstraf op. En voor mezelf als vrouw vind ik het ook lastig. Met de genderongelijkheid heb ik ook heel veel moeite.”

“Het is niet alleen Saudi-Arabië dat hier een aandeel in heeft. Wij moslims worden er op gewezen dat we zelfkritisch vermogen moeten hebben. Maar wat doet de Nederlandse overheid eigenlijk? Zo wijst iedereen naar elkaar.” Nee, er zou heel wat moeten veranderen voordat ze zou gaan, zegt Fil. “Het zou een gewoon democratisch land moeten zijn waar verschillende groepen met elkaar kunnen samenleven. Maar ja – waar te beginnen? Vrouwen kunnen er sinds dit jaar nog nét normaal auto rijden. Als ik dan toch bezig ben met wensen, kan ik dan meteen vragen om wereldvrede?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden