Striptekenaar Barbara Stok

InterviewBarbara Stok

Barbara Stok maakte een strip over de oud-Griekse filosofe Hipparchia: ‘Wat een lef moet ze hebben gehad’

Striptekenaar Barbara StokBeeld ANP / Kees van de Veen

Het nieuwe stripboek van Barbara Stok gaat over de cynische filosoof Hipparchia, die haar lot in eigen handen nam. Het gaat ook over de aantrekkingskracht van de filosofie, én bevat lessen waar we nog steeds iets aan hebben.

Laura Molenaar

De kastanjebladeren kleuren bruin voor het raam van de werkkamer van Barbara Stok, in het westen van de stad Groningen. De afgelopen vijf jaar heeft ze hier gezwoegd op haar nieuwste stripboek, De filosoof, de hond en de bruiloft, over de cynische filosoof Hipparchia. Met hulp van haar man Ricky van Duuren, die de digitalisering en inkleuring verzorgt. Na het succes van haar boek Vincent, over het leven van schilder Van Gogh, wilde Stok een minder beroemd persoon als onderwerp nemen. “Heel veel mensen hebben al een beeld van Vincent van Gogh, en ik vond het leuk om wat meer zelf in te kunnen vullen.”

Dat het nieuwe boek over een filosoof moest gaan stond snel vast. Stok is haar hele leven al verknocht aan de filosofie. “Als tiener wist ik helemaal niet van het bestaan van filosofie af. Toen ik twintig was, ging ik drummen in een band, en de gitarist studeerde filosofie. We zaten met zijn allen in de Vera Kelderbar (Gronings poppodium, red.) te discussiëren over de stof die hij kreeg. Ik kwam erachter dat de dingen die me interesseerden, dat dat filosofie was.” Toen ze net besloten had striptekenaar te worden, schreef ze al in haar dagboek: “Nu weet ik wat ik met mijn leven wil. Ik wil later mijn strips over die filosofische theorieën maken.”

Van Duuren komt binnen met twee koppen thee. “Wil je er nog een knabbeltje bij?”

Uit ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’ Beeld Barbara Stok
Uit ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’Beeld Barbara Stok

Dat filosofische stripboek was er tot nu toe niet van gekomen, maar haar filosofische inslag bleek al wel uit haar ‘Barbaraal’-boeken, die over de kleine en grote dingen in haar leven gaan. Een scène in de woonkamer. Stok en Van Duuren zitten op de bank te lezen, hun hond staat ernaast met een tennisbal in zijn bek. “Zaterdagochtend. Terwijl Ricky is begonnen in Schopenhauer en ik de Ethica van Aristoteles lees... vermaakt Wisky zich met een balletje.”

Eén vak per jaar

Stok bleef zich interesseren voor de filosofie, en schrijft zich daarom af en toe in voor een vak aan de universiteit in Groningen. “Ik probeer één vak per jaar te doen, ik heb bijna het eerste jaar gedaan. Nou, als ik dan tachtig ben, ga ik afstuderen.”

Zo stuitte Stok op het leven van Hipparchia, toen ze het dikke boek Vrouwelijke filosofen van Carolien Ceton las. Het hoofdstuk over Hipparchia beslaat welgeteld vier bladzijden; er is maar heel weinig over de oud-Griekse filosoof bekend. Maar het sprak Stok meteen aan. “Een stripverhaal maken over een filosoof is best lastig, omdat het over gedachten en ideeën gaat. Maar Hipparchia was een cynicus, en de cynici leefden hun filosofie heel zichtbaar, op straat. Daar kun je als striptekenaar wat mee. En haar leven sprak me aan: dat zij zo rigoureus het materieel bezit afzwoer, het lef dat ze moet hebben gehad.”

Barbara Stok (1970) is stripmaker. Ze maakte onder andere een reeks autobiografische stripboeken. Ze won in 2009 de Stripschapprijs voor haar oeuvre. In 2012 verscheen Vincent, over het leven van Vincent van Gogh, dat in meer dan twintig landen verscheen, en in 2015 verscheen De omslag, over het leven van kunstenaar H.N. Werkman.

De cynici waren filosofen die ernaar streefden tevreden te zijn met zo min mogelijk bezittingen. Diogenes van Sinope, misschien wel de bekendste cynicus, leefde op straat, naar verluidt in een enorme ton. Hij zou zijn drinkkom hebben vernietigd nadat hij een jongen uit zijn gevouwen handen zag drinken. “Voor de cynische filosofen was het leven op straat een training”, legt Stok uit. “Zo werden ze onafhankelijk van bezit, van comfort. De cynicus Crates ging in de winter expres een heel dun kleed dragen, en in de zomer een dikke mantel, om hitte en kou te leren weerstaan. Want hoe meer je kunt hebben, hoe vrijer je bent.”

Verliefd op de ideeën en levenswijze van Crates

Dat geldt ook voor Hipparchia (circa 350-280 voor Christus). Ze kwam uit een gegoede familie, vertelt Stok. “Eerst is ze nog gewoon een vrouw die zich gedraagt volgens de verwachtingen. Maar dan wordt ze verliefd op de ideeën en levenswijze van Crates. En haar ouders vroegen Crates: wil je dat alsjeblieft uit haar hoofd praten? En Crates probeerde haar te overtuigen, maar zij wilde er niets van weten. Uiteindelijk trok hij al zijn kleding uit, om te tonen: dit is alles wat ik te bieden heb. En als je met mij wil trouwen, kan dat alleen maar als je dezelfde levensstijl aanneemt. Naar verluidt antwoordde zij: ‘Dat heb ik allang bekeken en voldoende overdacht’. En toen trok zij ook eenvoudige kleding aan en ging met hem op straat leven.”

Hipparchia in ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’ Beeld Barbara Stok
Hipparchia in ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’Beeld Barbara Stok

Dat moet erg choquerend geweest zijn in die tijd, zegt Stok, misschien nog wel meer dan het nu zou zijn. “Zeker voor de rijkere vrouwen was het de norm binnen te zitten. Het is niet helemaal duidelijk hoor, hoe vrouwen toen leefden, maar wettelijk waren ze inferieur aan mannen. Ze werden over het algemeen als een minderjarig kind beschouwd en behandeld.”

Veel meer dan de anekdote over hoe Hipparchia Crates ontmoette is er niet over haar bekend. Dus moest Stok zelf veel details invullen. “Er staat bijvoorbeeld nergens dat ze naar Athene is gereisd, of wanneer, maar we weten wel dat ze uit Maroneia kwam, en dat Crates in Athene leefde, dus hoe is dat dan gegaan? Dat vond ik heel leuk om zelf te bedenken.”

Reis naar Maroneia

Maar ook als je iets verzint, moet het kloppen, vindt Stok. Daarom is ze samen met Van Duuren naar Griekenland gereisd. “Maroneia is een gehucht, met een minihaventje en een restaurantje. Er is bijna niets meer van de oude stad over, een paar ruïnes en een oud theater. We zijn ook met de boot van Maroneia naar Athene gegaan, om een gevoel te krijgen van de afstand, en te zien wat je onderweg tegenkomt.”

Uit ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’ Beeld Barbara Stok
Uit ‘De filosoof, de hond en de bruiloft’Beeld Barbara Stok

En Stok las een heleboel over het oude Griekenland. “Elke keer dacht ik: oké, hup, nu ga ik beginnen met tekenen. Aha, maar hoe verplaatsten ze zich dan? Hadden ze karren met paarden of met ezels? En hadden ze dan teugels?”

Stok laat een aantal tekeningen en storyboards zien. Ze heeft zelfs een tijdlijn op haar prikbord gehangen om inzichtelijk te maken welke filosofen wanneer leefden. “Ik schets het verhaal steeds opnieuw, dan denk ik: o, dit loopt nog niet goed, en dan wordt er weer wat aan geschaafd. Het is een soort beeldhouwwerk, denk ik altijd. Eerst staat er een blok steen, en dan komt er steeds meer detail in.”

Ballonnetje voor ballonnetje

Als het beeldhouwwerk staat, maakt ze de eindversie op dik papier. Van Duuren scant dat in om in te kleuren en van teksten te voorzien, die Stok op aparte vellen schrijft. “Daar heb ik me op verkeken. Dan denk je: verrek, de tekstballon werkt verkeerd met de achtergrond, dan moet ik in het computerbestand soms ballonnetje voor ballonnetje dingen goed zetten. Af en toe zit ik ook te vloeken, omdat ik iets aan het doen ben waarvan ik weet: niemand ziet dit! Dit is niet nodig, hou op! Maar dan kan ik niet anders.”

Volgens Stok is de boodschap van de cynici na ruim tweeduizend jaar nog steeds actueel. “De cynici zeggen: je moet conventies en gewoontes niet klakkeloos overnemen. Kijk eerst eens: slaat dit ergens op? Ik denk dat er in onze maatschappij veel conventies zijn die we inderdaad beter de deur kunnen wijzen. En nog steeds geldt dat als je aan materiële zaken went, de marge waarin je je nog gelukkig voelt steeds kleiner wordt. Ik zie het met uit eten gaan bijvoorbeeld. Mensen die gewend zijn om uit eten te gaan zijn altijd zo snel ontevreden: nou, het soepje is niet helemaal warm. Maar als je went aan eenvoudig leven, dan heb je weinig nodig om gelukkig te zijn en hoef je nergens bang voor te zijn. Dan kun je heel veel aan.”

null Beeld

De filosoof, de hond en de bruiloft verschijnt op 30 november bij Nijgh & Van Ditmar. De lancering wordt die avond gevierd met een aantal minicolleges, georganiseerd door Studium Generale Groningen.

Lees ook:

Volg niet klakkeloos je gevoel

Barbara Stok tekent strips over de grote en kleine vragen in haar leven. Lees hier over haar levenslessen. Nummer één: ‘Spring in het diepe’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden