In de schaduw van de minaretEildert Mulder

Bagger en bloemen voor een Saudische schrijfster met bijtende kritiek

null Beeld
Beeld
Eildert Mulder

Vrouwen in Saudi-Arabië mogen nog maar sinds kort autorijden, maar boeken schrijven of gedichten voordragen doen ze al langer, en dat zal het land weten ook. De afgelopen maanden zette de jonge schrijfster Raja Bandar de boel op stelten met haar debuutroman, die insloeg als een bom. De titel is in vertaling zoiets als ‘Joodse vervreemding’ of ‘ballingschap’.

Angst voor Iran duwde Saudi-Arabië en Israël in elkaars armen, op een haartje na officieel. Maar normalisering heeft zo zijn obstakels en op school leert de Saudische jeugd over Joden nog altijd de verschrikkelijkste dingen, die van generatie op generatie zijn overgeërfd. Daarom is het verrassend dat de roman van Raja Bandar, met als sympathieke hoofdpersoon een Joods meisje, zo’n daverend succes heeft.

De schrijfster krijgt op sociale media zowel bagger als bloemen over zich uitgestort. Natuurlijk is ze zogenaamd een zionist, maar lof oogst ze ook en mensen blijven haar boek kopen. Ze pleit voor normalisering van de betrekkingen met Israël, vinden critici. Ze schreef geen politiek opstel, maar literatuur, verdedigt ze zich. Literatuur die, zo valt uit berichtgeving en citaten op te maken, bijtende kritiek bevat op de Saudische samenleving. En misschien is dat wel de hoofdreden voor het kassucces.

Het verhaal gaat over een Jemenitisch Joods meisje uit een arme familie. Haar moeder trouwt met een rijke Saudiër. Na drie jaar volgt een scheiding. Moeder en dochter keren terug naar Jemen. Moeder overlijdt en haar oma en opa voeden haar op. Ze maken haar vertrouwd met de Joodse religie en de bijbehorende riten. Op zeker moment komt vader haar opeisen, een gangbare praktijk in de moslimwereld bij een scheiding: moeder houdt het kind in de jonge jaren, als het groter is neemt vader het over.

Het meisje belandt bij haar Saudische familie in totaal andere sferen. Vader is met verschillende vrouwen tegelijk getrouwd. Ze moet een gezichtssluier dragen en een abaja-kleed. Ineens bevindt ze zich in een spinneweb van beladen maatschappelijke en familierelaties. De ontvangst is gemengd, haar vader houdt van haar. Broers, zussen en andere familieleden accepteren haar en soms ook niet. Het zijn geen hoofdzaken, haar onvrede heeft een diepere achtergrond. Vanaf het eerste moment besluit ze dat ze zich tot aan haar dood zal vastklemmen aan haar Jemenitische en Joodse identiteit. Haar gevoel van isolement neemt toe: “Plotseling drong de gedachte tot me door... als een klap op mijn hoofd. Kan een vrouw als ik op deze plek van de wereld met die talloze abaja’s bestaan?”

Die vervreemding kan in Saudi-Arabië op herkenning rekenen. Je hoeft er geen ontheemd Joods meisje voor te zijn, genoeg is het om vrouw te zijn in dit land van knellende conventies, waar vrijheid even schaars is als de olie overvloedig.

De hype rondom Raja Bandar doet denken aan de opschudding die een andere Saudische vrouw teweegbracht, de dichteres Hissa Hilal, in 2010. Ze trad op in een beroemd tv-programma. Kijkers uit de hele Arabische wereld mochten de beste dichter kiezen. Hilal schokte en verblijdde de moslimwereld met een hekeldicht op de islamitische geestelijkheid en haar zondvloed van tegenstrijdige, van logica gespeende fatwa’s, die het licht van de sharia laten schijnen over soms de raarste onderwerpen. Bewondering en doodsbedreigingen vielen haar ten deel en ook een dik betaalde derde prijs, toegekend door kijkers, kort voor de Arabische revoluties.

Lees ook:

Meer vrijheid voor vrouwen in Saudi-Arabië, of toch niet?

Heel voorzichtig krijgen Saudische vrouwen meer vrijheden, ziet Midden-Oostendeskundige Annemarie van Geel. Of die trend doorzet, is onzeker want de regering verstevigt haar greep op het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden