Nieuw Moreel PeilRisico's nemen

‘Autoritaire regimes staan onverschillig tegenover het coronagevaar; geld gaat voor mensenlevens’

Tijdens de coronacrisis steeg de wapenverkoop in de Verenigde Staten, zoals hier in Burbank in de Amerikaanse staat Californië. Beeld AP

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) onderzoekt Peter Henk Steenhuis telkens samen met een deskundige ethische vragen uit het coronatijdperk. Vandaag: moeten we nu niet iets moediger leven?

Leven betekent een zekere mate van risico nemen, dat doen we bijvoorbeeld elke keer dat we in een auto of een vliegtuig stappen. Door gezondheid boven economie te blijven stellen, lijken we gevaar nu tot nul te willen reduceren. Dat roept de vraag op of zich hier een Nieuw Moreel Peil (NMP) aandient: in dit coronatijdperk mogen we nog nauwelijks risico’s nemen.

“Nadenken over veiligheid en onveiligheid betekent op zoek gaan naar het juiste midden,” meent socioloog en publicist Dick Pels. “Wc-papier hamsteren is handelen uit angst. Zo zoek je te veel veiligheid. Coronafeestjes geven is handelen uit roekeloosheid. Zo zoek je de onveiligheid te veel op.”

“Er bestaat ook een Amerikaanse versie van dit voorbeeld: wapens hamsteren uit angst voor onveiligheid op straat staat tegenover demonstreren tegen een lockdown, afgekondigd door vijandelijke Democratische gouverneurs, en elkaar zo aansteken. De Griekse filosoof Aristoteles was de eerste die over het juiste midden sprak, waarna je altijd op zoek moet gaan. Alle landen zijn op zoek naar dit evenwicht, met wisselend succes. Wat daarbij opvalt, is het verschil tussen democratische landen en autoritaire en populistische regimes.”

Risiconemers hard getroffen

“De autoritaire en populistische regimes staan relatief onverschillig tegenover het coronagevaar, dat ze graag ontkennen of bagatelliseren. Economie gaat voor gezondheid, wat neerkomt op: geld gaat voor mensenlevens. Die regimes zijn bereid veel risico’s te nemen. Vaak betreft dit landen zonder sociaal vangnet, zonder gevestigde sociale zekerheid. Deze risiconemers worden nu hard getroffen.”

“Het verschil met democratische regimes is opvallend. Zij zijn voorzichtiger, minder stellig, op het oog geneigd minder risico te nemen. Zijn ze daardoor angstig of laf? Nee. Democratische landen zoeken dit juiste midden door zich open op te stellen. Rutte zegt: politiek is beslissen in een toestand van hoogste onzekerheid. Het blijkt nu: ‘varen op zicht’ in plaats van op een plan. Democratische landen zijn bereid te experimenteren met verschillende versies van een lockdown. En er bestaat openheid om elkaar op dit punt te kritiseren, denk aan de manier waarop België Nederland de maat nam: te onvoorzichtig.”

Deugd van matiging

“Meer dan autoritaire en/of populistische regimes blijken deze democratische landen bereid te luisteren naar wetenschap en expertise. En ze stellen zich open voor kritiek, nu bijvoorbeeld voor kritiek op de geslotenheid van het Outbreak Management Team (OMT). In tegenstelling tot de populistische of dictatoriale regimes stellen zij: gezondheid gaat voor economie, dus mensen gaan voor geld verdienen. Het is verstandig zorgpersoneel niet bloot te stellen aan gezondheidsrisico’s, het is ook verstandig risico’s toe te laten bij een gecontroleerde opening up.”

“Democratische samenlevingen zijn open samenlevingen. Een samenleving openstellen betekent sowieso risico’s nemen. Een gesloten samenleving biedt vaak een afgedwongen zekerheid. Hoewel de populistische, autoritaire regimes op eerste gezicht meer risico durven nemen, bieden ze een schijnzekerheid. Zo spelen ze met mensenlevens, in plaats van voor hun burgers te zorgen. Door de deugd van de matiging te betrachten, lijken democratische regimes op het eerste gezicht angstig, maar maken uiteindelijk een betere risico-inschatting.”

Dick Pels is voormalig directeur van het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks. Hij was verbonden aan de universiteiten van Amsterdam, Groningen, en de Brunel University in Londen.

In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) stelt filosofieredacteur Peter Henk Steenhuis allerhande ethische vraagstukken aan de kaak die tijdens de coronacrisis opborrelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden