null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Authentiek leven, dat valt nog niet mee. Simone de Beauvoir biedt hulp

Wat zou Simone de Beauvoir doen?
Skye C. Cleary
Vert. Karl van Klaveren en Indra Nathoe
Ten Have; 366 blz. € 22,99
★★★★

Fleur Jongepier

De auteur

Skye Cleary werkt als filosoof aan Columbia University en de City University of New York, waar ze ook les geeft aan gedetineerde studenten. Ze schreef essays voor onder andere de Times Literary Supplement, The Paris Review en Aeon, en is auteur van het boek Existentialism and Romantic Love.

Leven en werk

Er is gelukkig de laatste tijd meer aandacht voor Simone de Beauvoirs leven en werk, denk aan de geprezen biografie van Kate Kirkpatrick. Gelukkig, omdat De Beauvoirs manier van filosoferen, maar zeker ook haar manier van leven, inspireert.
Skye Cleary benut niet alleen haar gedachtegoed, maar ook haar romans, brieven, essays en gebeurtenissen in De Beauvoirs leven en hoe ze daarmee omging. Want, aldus Cleary, als het gaat over de ‘menselijke conditie’, zijn zulke persoonlijke aspecten ‘wel degelijk van belang en kan het de moeite waard zijn om deze ‘biografische dwaalweg’ te volgen’. Juist omdat De Beauvoir een authentiek leven probeerde te leiden, en stevige fouten maakte - ze verdedigde pedofielen en, samen met Sartre, (seksueel) machtsmisbruik van studenten.

Authenticiteit en slacktivisme

Een authentiek leven, wat zou dat moeten zijn? Cleary wil met haar onderzoek ‘een nieuw hoofdstuk openen in het existentialistische offensief tegen oppervlakkige zelfhulpboeken en auteurs die snelle oplossingen beloven’. De Beauvoir staat ver af van veel zelfhulpliteratuur, voor zover in die literatuur persoonlijk geluk het hoogste streven is. Existentialisme staat er niet bepaald om bekend, dat het geluk hoog in het vaandel heeft, al schrijft Cleary een mooi hoofdstuk over geluk om het beeld te nuanceren dat existentialisme zich meer richt ‘op de dood, de angst en de koude harde waarheid’.

In een notendop is een authentiek leven volgens De Beauvoir ten eerste te ‘beseffen en aanvaarden dat we vrij zijn’. Geen makkelijke opgave. Het betekent samen te zijn met anderen, van hen willen en durven leren, maar ook afstand kunnen nemen en je afvragen of je de dingen die je doet echt voor jezelf doet, of toch door maatschappelijke druk.

Ten tweede heeft authenticiteit bij De Beauvoir een krachtige morele dimensie. Het is zeker geen filosofie die zoals Dostojevski in De broers Karamazov formuleert, zegt, dat ‘alles mag’ en dat je zoveel mogelijk vrijheid voor jezelf moet proberen op te eisen in de wereld, integendeel. Als authenticiteit de ‘onverschrokken eerlijkheid tegenover onszelf’ is, dan houdt zelfkennis óók in dat je weet dat niet alles om jou draait. Er kan in De Beauvoirs denken ‘niet zoiets bestaan als een authentieke fascist’. Dat is een inspirerende en moeilijke gedachte: defaitisme, lafheid of iets als slacktivisme (online activisme) zijn ook manieren om ontrouw te zijn aan jezelf.

null Beeld Ten Have
Beeld Ten Have

Redenen om het boek niet te lezen

Cleary blijft beschouwend, en biedt de lezer vooral ‘gereedschap’ aan om na te denken over zaken als monogamie of vaccinatieplicht. Het enige minpuntje is dat dit boek nét meer mocht schuren, ons wat ongemakkelijker zou mogen doen voelen. Soms blijf je als lezer een beetje zweven in nuance, in ‘enerzijds, anderzijds’-denken (enerzijds vrijheid, anderzijds morele plicht). Mij bekroop het gevoel dat De Beauvoirs werk ons vaak ook nét wat meer met onszelf en onze verscholen onoprechtheden confronteert.

Redenen om dit boek te lezen

Ten eerste complimenten aan de vertalers voor hun uitstekende werk met veel flow. Ten tweede is zowel de opzet als vorm van dit boek ijzersterk. Cleary kiest voor een tamelijk klassieke opzet – eerst het theoretische raamwerk van De Beauvoir, daarna door naar geleefde thema’s – maar het werkt. Deels vanwege de thema’s (zoals authenticiteit binnen vriendschap, romantische liefde, moederschap of rebellie) maar vooral ook omdat Cleary de levens van De Beauvoir, maar ook die van zichzelf en haar vrienden beschrijft, en openhartig vertelt over haar tijd in het leger of de onderdrukkende relatie waar ze maar net is uitgekomen. Cleary laat met autoriteit én bescheidenheid helder zien dat authentiek leven vaak verdomd moeilijk is, maar ook de moeite waard.

Lees ook:

De biografe van Simone de Beauvoir, Kate Kirkpatrick, meent dat de Française haar tijd ver vooruit was. En zichzelf ook.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden