Atheïstische dominee Klaas Hendrikse overleden

Klaas Hendrikse in 2010Beeld ANP

Klaas Hendrikse, de atheïstische dominee, is overleden. Hendrikse (70) verwierf bekendheid toen hij twaalf jaar geleden – hij was predikant in Zierikzee en Middelburg – in een interview met deze krant vertelde dat hij atheïst is. ‘Ik geloof dat God niet bestaat, ik ben atheïst, en ik ben dominee omdat ik in God geloof. Ik geloof dus in een God die niet bestaat.’ God bestaat alleen in ons mensen, stelt Hendrikse.

Die boodschap maakte veel los. Niet omdat Hendrikse hiermee een nieuw en grondig doordacht theologisch geluid liet horen, integendeel, wél omdat hij zich zeer onomwonden uitsprak en daarbij vooral de provocatie niet schuwde. ‘Ik bezig niet de achterlijke taal van broeders en zusters en consistorie en scriba’, zei hij bijvoorbeeld. Over de kerk – hij maakte deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) – was hij ook bepaald niet vol lof. ‘Post uit Utrecht, het PKN-hoofdkantoor, gaat meestal de prullenmand in. Komt er wat over Israël, of over diaconaat. Dat lees ik niet eens. Het enige wat ik openmaak is post over mijn rechtspositie als predikant.’

Hendrikse sprak waarderend over het denken van theoloog Harry Kuitert, maar die ging in zijn ogen niet ver genoeg. ‘Hij zegt: gebeden, dat zijn rituelen, dus moet je de liturgische taal in stand houden. Ik vind: weg ermee. Het is geheimtaal, alleen begrijpelijk voor een uitstervend ras. Kijk, in de kerk ben ik ook stil, en ik zeg ook wel wat, maar ik richt het woord niet tot God. Deed ik dat wel, dan maakte ik me medeplichtig aan de suggestie dat er een collectief aanspreekbare God is. Dat gelooft toch geen mens meer? Nou dan!’

Steun en kritiek

Hendrikse kreeg steunbetuigingen. Van het boek dat hij in 2007 publiceerde, ‘Geloven in een God die niet bestaat’, werden vele exemplaren verkocht. Maar er klonk ook een brede roep aan de PKN-kerkleiding om in te grijpen. Die kerkleiding sprak zich meermalen stevig tegen Hendrikse uit, maar liet het daar verder bij. Het regionale kerkbestuur deed wat aanzetten tot een kerkelijke tuchtprocedure, maar tot maatregelen leidde dat uiteindelijk niet. En ook de procedure die een paar jaar later werd opgestart werd na een tijdje weer gestaakt. In 2011 zei Hendrikse daar terugblikkend over: ‘De kerk had niet de guts mij eruit te mieteren’. In dat jaar publiceerde hij een tweede boek: 'God bestaat niet en Jezus is zijn zoon'. 

Lees ook: De atheïstische dominee spreekt

‘Wie het woord God gebruikt, zegt niet per se iets over God, alleen iets over zíjn God’, schreef Klaas Hendrikse in november 2006 in Letter&Geest. ‘Maar je hebt het niet zelf verzonnen – de taal is je aangereikt door anderen. Het woord God is met je meegetrokken, en onderweg is het jouw woord geworden.’

Lees ook: Ik gun Hendrikse z'n atheïsme, maar is hij wel een echte?

Jan Greven besprak in november 2007 'Geloven in een God die niet bestaat' waarin Hendrikse zijn atheïstische ideeën uitwerkte. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden