column

Asielzoeker moet Plato-kennis oplepelen om zich humanist te mogen noemen

Een beeld van Plato in Athene. Beeld Thinkstock

Waren Plato en Aristoteles humanisten? En zo ja, moet een asielzoeker dat weten, om zich humanist te mogen noemen? Die vragen houden de gemoederen in Groot-Brittannië bezig .

Hamza Bin Walayat, uit Pakistan, woont sinds 2011 in Groot-Brittannie. Na het verlopen van zijn studentenvisum begon hij een asielprocedure. Reden: hij had gebroken met de islam en zich aangesloten bij de Britse organisatie van humanisten, 'Humanists UK'. Zijn familie in Pakistan, zei hij, wil hem daarom vermoorden.

De immigratiedienst zaagde hem flink door over zijn humanisme. Was dat wel echt? Ze vroegen hem daarom of hij 'humanistische filosofen' uit de Griekse oudheid kende. Toen hij Plato en Aristoteles niet noemde was het duidelijk: deze man kan geen humanist zijn. Althans volgens de immigratiedienst. Weet soms elke christen, zo vraagt 'Humanists UK' zich in een reactie af, tot in de details wat Thomas van Aquino leerde of wie de geloofsbelijdenis van Nicea heeft opgesteld?

Britse humanisten zijn verbijsterd. Het gaat er niet om of de Pakistaan wel of niet de waarheid spreekt. Ambtenaren mogen best twijfelen want ook schijnbekeringen tot het christendom komen voor en waarom dan niet tot het humanisme? Maar de controlevragen van de immigratiedienst bewijzen, vinden humanisten, dat ze daar weinig snappen van humanisme en dat ze al helemaal geen benul hebben van wat atheïsten hebben te verduren in Pakistan. Die zijn letterlijk hun leven niet zeker.

Het begrip humanist heeft verschuivingen doorgemaakt. Het ontstond aan het einde van de Middeleeuwen, ruim 1800 jaar na Plato, binnen een culturele beweging die haar inspiratie putte uit de klassieke oudheid. Modern humanisme is een levensbeschouwing die niet godsdienstig is en de nadruk legt op allerlei menselijke waarden. Een niet-religieus geloofssysteem, zo formuleert 'Humanists UK' het. De link met de klassieke oudheid is vager dan vijfhonderd jaar geleden.

Plato

Velen vragen zich perplex af waarom de immigratiedienst uitgerekend Plato eert als een beschermheilige van het humanisme. Belangrijke ideeën van deze wijsgeer staan juist haaks op humanistische beginselen. De filosoof Karl Popper behandelt Plato's bijdrage aan het totalitaire denken in zijn boek 'The Open Society and Its Enemies' ('De open samenleving en haar vijanden'), geschreven in de Tweede Wereldoorlog tegen de achtergrond van het nazisme en stalinisme.

De immigratiedienst zou aan de Pakistaan hebben gevraagd wat zijn religie was. Toen hij 'humanisme' zei kreeg hij te horen dat dat geen godsdienst is. Ook uit dat antwoord zou blijken dat zijn kennis van humanisme hoogstens 'rudimentair' was. Wat de vraag oproept hoever de wetskennis van de betreffende ambtenaren gaat. Want in Groot-Brittannië bepaalt de 'wet van gelijkheid' dat elke verwijzing van de overheid naar religie ook van toepassing is op niet-religieuze levensbeschouwingen. Ze hebben dus recht op dezelfde bescherming.

Actie

Er is een actie op gang gekomen om 'het leven van de Pakistaan' te redden. Pathetisch? Volgens Humanists UK geldt in Pakistan een humanist als een afvallige moslim.

Officieel dreigt voor afvalligen de doodstraf en niet officieel lynchen. Het is bijvoorbeeld niet meer mogelijk de student Mashal Khan te vragen of hij Plato een humanist vond. Zelf noemde hij zich wel zo. April vorig jaar beroofden medestudenten in de stad Mardan hem gruwelijk van het leven, op de campus.

Lees meer columns over de islamitische wereld van Eildert Mulder

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden