Banvloek

Amsterdamse synagoge weert Joodse Spinozakenner. ‘Dit is middeleeuws’

De wintersynagoge van de gerestaureerde Portugese Synagoge-complex in Amsterdam.  Beeld ANP
De wintersynagoge van de gerestaureerde Portugese Synagoge-complex in Amsterdam.Beeld ANP

In scherpe bewoordingen is een Amerikaanse Spinozaspecialist de toegang ontzegd tot een Amsterdamse synagoge. Spinoza-expert Yoram Stein vindt dat ‘middeleeuws’.

Lodewijk Dros

De Amerikaans-Israëlische hoogleraar Yitzhak Melamed mag nooit meer een voet zetten in de Portugese synagoge van Amsterdam. Dat heeft de rabbijn van die sjoel hem per brief laten weten. Rabbijn Serfaty heeft Melamed, een groot Spinozakenner, tot persona non grata verklaard. Melamed had gevraagd of hij opnames mocht maken in de synagoge van de gemeente waar Baruch Spinoza (1632-1677) op zijn 23ste wegens zijn ideeën uit verbannen werd.

De orthodoxe, Portugees-Israëlitische synagoge wijst in een brief Melameds verzoek niet alleen af, maar veroordeelt het ook scherp als een ‘onaanvaardbare aanslag op onze identiteit en ons erfgoed’. De brief, gedateerd 28 november – de eerste avond van Chanoeka in de joodse traditie – sluit af met Melamed een ‘betekenisvol Chanoeka’ te wensen.

‘Dit is heel onverstandig’

Dat de banvloek op Spinoza nog steeds van kracht is, is zeker, zegt de Joodse Spinozaspecialist Yoram Stein. “Maar toen daar in 2015 over werd gepraat, zei de opperrabbijn dat je Spinoza’s boeken wel mag bestuderen, dat was geen enkel probleem. Dat de huidige orthodoxe rabbijn Serfaty zo fel tekeergaat, is daarom idioot. Middeleeuws. Vergeet niet dat Yitzhak Melamed zelf een orthodoxe jood is, die veel weet van de joodse traditie.”

Dat Serfaty de term ‘aanslag’ gebruikt is voor Stein onbegrijpelijk. “En heel onverstandig. Door dit op de spits te drijven bewijst rabbijn Serfaty het jodendom voorzichtig gezegd geen dienst en ik vraag me af of zijn eigen gemeenschap er wel zo blij mee is.”

Nog een kanttekening

Stein doceert zelf filosofie aan het Levisson Instituut, waar progressieve rabbijnen worden opgeleid. “Daar is de eerste filosoof die ik behandel altijd Spinoza. Niet omdat hij zo joods was – dat was hij niet – maar omdat zijn kritiek op jodendom en de Bijbel nog generaties later mensen aan het denken heeft gezet. Tot die erfenis moeten rabbijnen, ook de orthodoxe, zich leren verhouden.”

Stein overweegt om Melamed bij het Levisson Instituut uit te nodigen. En hij plaatst nog een kanttekening. “Als meneer Serfaty iemand tot persona non grata verklaart omdat die persoon zich in Spinoza verdiept, dan moet hij even in de boekenwinkel van zijn eigen snoge gaan kijken. Daar wordt het werk van Spinoza gewoon verkocht.”

Lees ook:
Dit kunnen we van Spinoza leren over geluk, vrijheid en democratie

Het regent boeken over Spinoza, de zeventiende-eeuwse filosoof. Wat kunnen we van hem leren over geluk, vrijheid en democratie? Drie publicaties leggen het uit.

Een streep door Luthers banvloek? Van de luthersen hoeft het niet

Een katholieke theologe pleitte er begin dit jaar voor dat paus Franciscus de vervloeking van reformator Martin Luther na 500 jaar opheft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden