Evangelicals

Amerikaanse gelovigen marcheren voor én tegen Trump

Antisemitisch complotdenker Alex Jones spreekt toehoorders toe na de bestorming woensdag van het Amerikaanse Congres.Beeld AFP

Aangezet door Trump stormde de ‘Save America March’ het Capitool binnen. Religieuze groeperingen die ook marsen organiseerden, staan hier lijnrecht tegenover elkaar. Zij die aandrongen op Trumps vertrek en zij die baden voor een tweede ambtstermijn. 

Het was een dag voordat president Trump zijn aanhang naar het Capitool stuurde. Gelovigen trokken in Washington naar het machtscentrum, met leuzen en Make America Great Again-petjes. Met hun ‘Jericho March’ wilden ze het Capitool ten val brengen. Zoals het oudtestamentische volk Israël deed, door om de vijandelijke stad Jericho heen te lopen en haar zo met Gods hulp in te nemen.‘How Great is Our God’, zongen de 21ste-eeuwse navolgers, met ramshoorns in de hand, zoals de Israëlieten in het bijbelboek Jozua.

Het was hun tweede Jericho March, in december was ook al gepoogd het Capitool op de knieën te krijgen en zo Trump zijn ‘gestolen’ verkiezingswinst terug te bezorgen. Bij die gelegenheid sprak organisator Eric Metaxas de menigte toe; hij is een evangelische radiomaker, Bonhoefferbiograaf én vurig Trump-aanhanger. Volgens hem is de “stemmendiefstal het gruwelijkste wat er ooit is gebeurd in de hele geschiedenis van Amerika. Jezus staat aan onze kant in het gevecht.” Ook Alex Jones, een uiterst rechtse, antisemitische complotdenker, kreeg de microfoon.

Tegen Trump? Tegen God

De evangelische demonstranten passen in het beeld dat sociologen van de universiteit van Illinois in 2020 schetsten. De helft van de evangelicals denkt dat Trump een bijzonder mandaat van God heeft. Of zoals zijn geestelijk leidsvrouw Paula White het zegt: “Wie tegen hem is, is tegen God”.

God werd gesmeekt in te grijpen vóór Trump. En passant kwam Covid ter sprake als truc van politici om de macht te grijpen. Biden kreeg de volle laag: “Een dief hoef je niet te gehoorzamen”. De mars liep uit op het verbranden van vlaggen van Black Lives Matter door de Proud Boys, een groep racistische Trump-fanaten.

De eerste Jerichomars bleef verder zonder zichtbare gevolgen, maar een dag na de tweede mars werd zogezegd de vesting Jericho bestormd en bezet. 

Trumpisten? Links tuig!

Tussen die tweede mars en de bestorming van het Capitool vond online een gebedsbijeenkomst plaats, een ‘Global Prayer for Election Integrity’, vrij vertaald: God, geef Trump zijn tweede presidentstermijn. Ook daar was Eric Metaxas de spil. De hoop op een wonder werd met godsdienstige ijver opgelierd.

Tijdens het gebed vielen voor het oog van de wereld Trump-adepten het Capitool aan. Een gebedsdeelneemster reageerde daarop. Het was Michele Bachmann, een van Trumps spirituele begeleiders. Volgens haar waren de bezetters ‘betaalde opruiers’, zeker geen trumpisten – hoewel de president ze zelf wel als zodanig beschouwde, hen ‘heel bijzonder’ noemde. Trump hield van hen, zei hij op Twitter.

Metaxas was er ook van overtuigd: het was ‘zonder twijfel het werk van antifa-infiltranten’. Links tuig dus. “Wie daar intrapt is een eikel. Vecht voor rechtvaardigheid.”

Tijdens de marsen droegen deelnemers teksten mee als ‘Donald vs. Goliath’, want Trump is net als de bijbelse held David de underdog, die wint van de reus Goliath. Ook op woensdag, bij Trumps woeste ‘Save America March’, was religie zichtbaar. ‘Jesus Saves’. En Nancy Pelosi, politiek tegenstander van Trump, was Satan.

Aan de Jerichomarsen deden gematigder leidslieden niet mee. Maar Franklin Graham, zoon van de vermaarde evangelist Billy en Trump-supporter, reageerde net als Bachmann en Metaxas op het tumult op Capitol Hill: ‘hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door antifa’.

Ander geluid

Tussen de trumpistisch-christelijke marsen door kwamen op woensdagochtend andere voorgangers bij elkaar, buiten bij de Luther Place Memorial Church. Ze baden voor geweldloosheid en tegen wit nationalisme, rond een Black Lives Matter-vlag. Toen later die dag het geweld losbarstte, zei de lutherse bisschop Leila Ortiz: “Als je beweert een christelijk land te zijn, zulk geweld gebruikt, en een leider steunt die dat goedkeurt, dan is protest op zijn plaats”. Ze marcheerden niet. 

Ortiz’ reactie weerspiegelde die van veel religieuze leiders: joods, islamitisch en christelijk. Die wijzen niet naar antifa. De liberaal-joodse rabbijn Jonah Dov Pesner veroordeelde de ‘angstaanjagende aanslag op de democratie’. “Immoreel en crimineel”, zei de hispanic dominee Samuel Rodriguez. “Het dient te worden veroordeeld, allereerst door de president.” 

Ook Rick Warren, pastor van een Californische megakerk, reageerde fel op ‘de anarchie en het binnenlandse terrorisme’. “President Trump moet z’n aanhangers vertellen: We hebben verloren. Ga naar huis.” Verschillende christelijke groeperingen hebben aangedrongen op het vertrek van Trump.

Evangelisch complotdenken

Wat is er aan de hand met de evangelicals?, vraagt jurist Robert Vischer van de universiteit van Minneapolis zich af. Hij ziet hoe veel van hen flirten met complottheorieën, klimaatopwarming onzin vinden en denken dat de elite kinderen misbruikt. Ook de bijzondere status die ze Trump toedichten, vindt Vischer bedenkelijk. Ze hebben, stelt hij, ‘iets vreemds met samenzweringen’.

Dat bevestigt Sarah Posner, schrijfster van Unholy, over de aantrekkingskracht die Trump op evangelicals uitoefent. Volgens haar bezigt de president geen christelijke taal en huldigt hij geen conservatieve waarden, maar spreekt hij ‘verongelijkt’ – en dat is precies de houding van de witte christenen over wie Vischer zich zorgen maakt. Net als de aanhangers van alt-right en QAnon, het mysterieuze internetfenomeen dat sinds oktober 2017 grossiert in samenzweringen, zoals over het drinken van babybloed door de elite.

Posner weet niet wie er achter Q zit, schrijft ze, maar ze kent evangelisch Amerika goed genoeg om te weten dat de bedenker een kenner is van evangelisch complotdenken.

Daar wemelt het van, en evangelicals zijn er erg gevoelig voor, meent Vischer. “Een hele generatie van hen is opgegroeid met en beïnvloed door de populaire romanserie Left Behind over het eind der tijden, waar schimmige wereldomspannende netwerken een rol in spelen.”

Trump als verlosser

QAnon gebruikt graag een bijbelcitaat (2 Kronieken 7): “Wanneer mijn volk, dat mijn naam draagt, het hoofd buigt, tot mij bidt en van zijn dwaalweg terugkeert, dan hoor ik het vanuit de hemel, vergeef hun hun zonden en genees dit land”. Voor evangelicals is die zonde abortus, voor Q is dat ‘deep state’ die een pedofielennetwerk runt. Voor beiden is Trump de redder. Die ons ook nog eens verlost van een Wereldorde (VN, ‘teken van het beest’), waar evangelicals met hun apocalyptische angsten voor sidderen. In die sfeer ligt ook het aanwijzen van de Antichrist: Barack Obama.

De Clintons liggen al sinds 1994 onder vuur van evangelische samenzweringstheorieën; de bekende evangelist Jerry Falwell sr. – zijn zoon is bevriend met Trump – ontmaskerde het echtpaar in ‘documentaires’ als fraudeurs, drugshandelaars en seriemoordenaars. De filmpjes werden zeer goed bekeken. Niet zo vreemd dat Trumps wens om zijn opponent Hillary Clinton in het gevang te zetten (‘Lock her up!’) in 2016 zo aansloeg. Volgens QAnon maakt Hillary deel uit van een kindermisbruikende elite.

QAnon en evangelische samenzweringsovertuigingen vallen niet samen, maar ze versterken elkaar wel en raken verstrengeld. Dat verklaart volgens Posner de ondertitel van haar boek Unholy: Waarom witte evangelicalen offeren op het altaar van Donald Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden