null Beeld
Beeld

Theologisch ElftalWoningmarkt

‘Als je tweehonderd woningen opkoopt, dan ben je te machtig, dan speel je als het ware voor God’

De huizenmarkt dreigt voor toenemende ongelijkheid te zorgen. Het theologisch elftal pleit voor een politieke herbezinning op de betekenis van wonen, en wil terug naar oude bijbelse idealen.

Ongekend’ en ‘historisch’ noemde makelaarsvereniging NVM de nieuwste woningmarktcijfers. Ze zijn te lezen als een sombere voorbode voor ongelijkheid in de toekomst. Maar redenerend vanuit het joodse en christelijke verleden kan het ook anders, zeggen geestelijk leiders.

Toevallig ging het er afgelopen zondag over in de kerk, zegt Alain Verheij, theoloog en schrijver. “Op het leesrooster dat veel kerken gebruiken stond een bijbeltekst waarin een ideale wereld geschetst wordt, waar ‘ieder zal zitten onder zijn wijnrank en onder zijn vijgenboom’. Het lijkt wel of er iets in de lucht hangt, want diezelfde tekst haalde Amanda Gorman aan in het gedicht The Hill We Climb, dat ze bij de inauguratie van president Biden voordroeg.”

Het gaat hier niet om een letterlijke, maar om een figuurlijke vijgenboom, zegt Verheij. “Dat beeld van de vijgenboom geeft me altijd een heel rustgevend gevoel. Er zit iets in van privacy, en van een plek waar je kunt uitrusten na je werk, waar je kunt thuiskomen. Maar ook zit er meteen een begrenzing in. In de tijd dat dit werd geschreven, deden mensen natuurlijk ook aan landjepik, en had je grootgrondbezitters. Er waren mensen die zeventig bomen hadden, en mensen die geen enkele boom hadden. Dus in het idee dat je allemaal je eigen boom krijgt, zit een belofte van rechtvaardigheid en gelijkheid. Je moet ergens kunnen zitten, en daar dan ook genoegen mee kunnen nemen. Voor de rijken is een eigen boom natuurlijk een beetje weinig.”

Tegenovergestelde van hoe de woningmarkt nu is ingericht

In feite is die bijbelse schets van de ideale situatie het tegenovergestelde van hoe de woningmarkt nu is ingericht, zegt Verheij, die werkt aan een boek over geld en rechtvaardigheid. “Maar het is niet zo dat er geen realiteitszin in de Bijbel zit. Integendeel, er wordt juist ook rekening mee gehouden dat er onvermijdelijk problemen ontstaan, dat ongelijkheid op de loer ligt. Dat de een ziek wordt en failliet gaat, en de ander juist rijkdom weet op te bouwen – waardoor de een niets heeft, en de ander veel. Daar was in de Thora een instelling voor: het jubeljaar. Elke vijftig jaar moest iedereen terug naar de grond waarop hij begonnen was. Dus ja, dan zou iemand als prins Bernhard junior op een gegeven moment al zijn pandjes moeten inleveren bij families die aan lager wal waren geraakt.”

null Beeld Sjoerd van Leeuwen
Beeld Sjoerd van Leeuwen

De joodse traditie kent meer instrumenten om maatschappelijke gelijkheid te organiseren, zegt rabbijn Lody van de Kamp. “Er was in de tijd van het oude Israël ook een uitgebreid vangnet opgetuigd. Het hele volk betaalde heffingen: een vijftigste voor de priesters die geen woning en land bezitten, en een tiende voor de Levieten. Zodat alle gezinnen een woning en te eten hadden.

“Het is gewoon mogelijk dat we onze samenleving inrichten op basis van die principes. Nog niet zo lang geleden was dat ook zo. In de vorige eeuw waren we op weg naar meer gelijkheid, maar het is omgeslagen naar een beweging die de kloof tussen arm en rijk juist vergroot. Aan de toeslagenaffaire zie je het ook: we zitten nu in een politiek systeem dat zich niet buigt over degenen die de meeste steun nodig hebben.”

Wonen is een mensenrecht, zegt Verheij. “En dan een basaal mensenrecht. Daarom is het zo fout dat het uitbesteed is als investeringsonderwerp. Starters die een woning willen kopen om in te wonen moeten opboksen tegen Chinese, Amerikaanse en Britse investeerders, die de woningen kopen om voor hoge prijzen te verhuren of door te verkopen. Dat is niet goed te praten, zeker als je ziet waartoe het zal leiden. Bovendien, als je tweehonderd woningen opkoopt, dan heb je de basale waardigheid van mensen in je handen, dan ben je te machtig, dan speel je als het ware voor God.”

Wonen is beschutting, bescherming

Van de Kamp: “Ik zou verder willen gaan, wonen is niet alleen maar een mensenrecht. Het is beschutting, bescherming. Dat gaat heel diep. In het boek Genesis staat beschreven hoe Adam en Eva door de zondeval het paradijs moeten verlaten, en dan plots schaamte krijgen, en er allerlei gevaren op hen afkwamen.”

Bij een recht moet je nog maar afwachten of de ander het je geeft, zegt Van de Kamp. “Dus we hebben een plicht om te zorgen dat iedereen een dak boven z’n hoofd heeft. In de plaats waar hij woont. Het is toch te gek voor woorden dat Amsterdam alleen een stad voor rijke mensen is geworden? Dat als je in een stad als Amsterdam geboren wordt in een huurwoning, je die stad die jouw thuis is dan moet verlaten, omdat je er geen woning kunt betalen?”

Een recht op wonen, begrenzing van schulden

Verheij doet een oproep aan de politiek: voor een fundamentele herbezinning op de woningmarkt. “Je kunt de wetten van de Thora niet meer in de praktijk brengen, daarvoor is onze samenleving er te ver van afgedreven. Ons huidige systeem hangt aan elkaar van schulden, dus als we nu iets als een jubeljaar zouden instellen, dan zouden de gevolgen niet te overzien zijn. Maar we kunnen wel overgeërfde rijkdom een halt toeroepen. En een recht op wonen instellen, en begrenzing van schulden. Hoe dit eruit zou moeten zien, daar zouden politici zich grondig op moeten heroriënteren.”

Van de Kamp sluit zich daarbij aan – er moet een plan komen, een nieuwe filosofie ontwikkeld worden, zegt hij. En hij roept religieuze leiders op om mee te denken.

“Wij zijn als religieuze gemeenschappen en geestelijk leiders veel te bescheiden geworden. In de vorige eeuw had je een vereniging voor protestantse volkshuisvesting, een Joods armenfonds, katholieke ziekenhuizen, enzovoorts. Die instituties zijn op den duur overgenomen door de overheid, en díe heeft het recentelijk allemaal doorgegeven aan de markt. Er is bij de instituties amper iets overgebleven van de mooie idealen van het opkomen van de zwakkeren. Het is tijd dat we dit erfgoed terug opeisen, want het is ook van ons, de dubbeltjes en kwartjes van onze voorouders zitten erin.”

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit.

Lees ook:

De situatie op de woningmarkt is ‘absurd’, zegt de NVM: de huizenprijzen blijven maar stijgen

Het gáát maar door met de prijsstijgingen op de woningmarkt. Hoogste tijd om de stormbal te hijsen, vinden de makelaars.

Wie nog geen huis bezit, is wellicht voorgoed te laat: ‘We zijn een fuik in gezwommen’

Jonge mensen die nu nog geen eigen huis bezitten, krijgen het lastig. En hun kinderen ook. Alleen wie rijke ouders heeft, redt het nog. Er dreigt een tweedeling, waarschuwt Hans de Geus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden