Column

Als je je werk goed doet, kom je dan in de hemel?

“Mijn doel is anderen helpen, een kind op een volgend niveau krijgen", vertelde Margreeth Timmerman. “Hoe lastiger dat is, hoe groter de uitdaging.” (Deze foto is een archieffoto.) Beeld anp

“Hoe dan ook, wij komen wel in de hemel.” Gelach. De grap werd goed opgepikt in dit gezelschap van leraren van ROC Friese Poort, een organisatie voor christelijk beroepsonderwijs. 

Dat ‘christelijk’ was eigenlijk uitgangspunt van een grote inspiratiedag in Leeuwarden afgelopen week: 1400 leraren dachten na over de toekomst van hun onderwijs. 

Ik mocht een aantal van hen vertellen over het gedachtegoed van voormalig Denker des Vaderlands, René Gude. We spraken tijdens de nazit niet over salaris, wel over werkdruk. Die was hoog, oké, maar we komen wel in de hemel.

Afgelopen jaren heb ik ook in het onderwijs veel gesprekken gevoerd over de ideeën van Gude. Zo zei Margreeth Timmerman: “Mijn doel is anderen helpen, een kind op een volgend niveau krijgen. Hoe lastiger dat is, hoe groter de uitdaging.”

Het belang van je werk

Nadenken over het doel van je werk hoort bij ambachtelijke zingeving. In het onderwijs en de zorg is van alles mis, maar werknemers in deze branches hoeven zelden lang na te denken over het doel van hun werk: anderen helpen. En dat is zinvol, makkelijk zat. Dat is wel anders in de bancaire sector, waar sommige werknemers op feestjes niet meer durven te vertellen waar ze werken. Omdat ze zijn gaan twijfelen aan het belang, het doel van hun werk. Het is ‘soul destroing’ zoals bankiers tegen schrijver Joris Luyendijk zeiden.

Waar komt dat belang van een doel vandaan, vroeg ik me een paar dagen na deze inspiratiedag in Leeuwarden af, zeker in een tijd waarin de hemel toch wat naar beneden is komen vallen.

De Tsjechische econoom en voormalig adviseur van Vaclav Havel, Tomás Sedlácek, schrijft er over in 'De economie van goed en kwaad'. Sedlácek onderneemt in dit magistrale boek een zoektocht naar economische zingeving van Gilgamesj tot Wall Street. Tot de aanjagers van ons denken over economie behoren volgens Sedlácek zeker de Hebreeërs. “Een van de dingen die het Oude Testament de mensheid heeft gegeven, is de idee en notie van de vooruitgang. In de verhalen uit het Oude Testament zit ontwikkeling; ze veranderen de geschiedenis van het Joodse volk en grijpen in elkaar.”

Het idee van een lineair tijdsverloop was destijds nieuw. In bijvoorbeeld het Gilgamesj epos, het oudste op schrift gestelde verhaal dat wij kennen, is het tijdsverloop volkomen cyclisch, de cultuur ontwikkelt zich niet in een bepaalde richting, heeft geen doel, net zo min als de natuur dat heeft.

Wat is het belangrijkste verschil tussen een lineair en cyclisch tijdsverloop? Tomás Sedlácek: “Als de geschiedenis zowel een begin heeft als een eind, en die twee zijn niet één en hetzelfde punt in de tijd, dan heeft het plotseling zin om zich in activiteiten te begeven die pas voor volgende generaties vruchten zullen opleveren.”

De ‘zin’ waar Sedlácek hier over spreekt, betekent zinvol, het werken heeft een doel om je ervoor in te zetten. En als je je werk goed doet, kom je dan in de hemel? Niet in het Joodse denken, in het Oude Testament is geen concept van een hemel uitgewerkt. Daarvoor was het wachten op het christelijke denken uit het Nieuwe Testament, dat zich weliswaar op het Joodse denken baseerde maar een geheel eigen weg ging, namelijk die naar het hiernamaals.

Het bestaan van een hemel als een hiernamaals wordt tegenwoordig betwijfeld, wat niet betekent dat het lineaire daarmee op de schop gaat. In tegendeel, het zit diep in ons verankerd. Je zou bijna zeggen: leraren hebben de hemel geïnternaliseerd en zijn constant op weg. Met die instelling krijg je meer voor elkaar dan met de 1,5 miljard euro aan structurele investeringen in het onderwijs die het nieuwe kabinet belooft.   

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden