ColumnWelmoed Vlieger

Als ik zwak ben, ben ik sterk

“Het is niet erg dat je er bent. Waarom ben je hier naartoe gekomen? Je mag antwoord geven.” Vlak voor mij staat een jonge vrouw. Met een ernstige blik herhaalt ze haar woorden: “Je mag antwoord geven”. Die blik was een van de vele indringende momenten in theatervoorstelling ‘The Tree’, die ik afgelopen donderdag in Frascati bezocht. De in het wit geklede spelers, het schemerachtige licht en de flarden muziek hebben een hypnotiserend effect. Het is echter de ontmoeting die bij mij een snaar raakt; die tussen binnen- en buitenwereld, tussen subjectiviteit en objectiviteit, tussen ­dimensies die we in het gewone leven graag scherp – en vaak maar al te kunstmatig – van elkaar onderscheiden. 

Theatermaakster Alexandra Broeder maakte The Tree met zeven meisjes tussen de 15 en 21 jaar oud, die allen in behandeling zijn (geweest) bij De Bascule, centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam. De autonomie en zelfverzekerdheid waarmee de spelers het publiek uitnodigen om hun wereld te betreden, is tegelijk verwarrend en provocerend. “Hier sta ik.” Met andere woorden: ik ben ook een stem, misschien wel de belangrijkste. Geen patiënt met een aandoening, maar een persoon. Met misschien wel diepere ervaring dan de zogenaamd ‘gezonden’.

Ideale beelden, hooguit snapshots

De kracht van deze voorstelling is het volstrekte ­gebrek aan krampachtigheid ten aanzien van het psychisch lijden waarmee mensen, in het bijzonder jongeren, kunnen kampen. Vaak wordt gezegd dat het te ­maken heeft met prestatiedrang. Dat zal zeker zo zijn, maar er is ook een tekort aan overdracht van houvast, van structuur, en wellicht ook van zingeving en misschien wel van een hoger doel in het leven.

Daarnaast is er het probleem van het stigma, dat niet alleen de persoon in kwestie, maar de samenleving als geheel aangaat. Wie een psychische aandoening heeft, wordt meestal niet alleen door de ziekte getroffen, maar ook door het oordeel van een op uiterlijkheden ­gerichte maatschappij. We houden met elkaar ideale beelden in stand, die hooguit snapshots zijn. Het leven zelf laat zich er met al zijn problematiek niet in vangen, maar we willen onszelf erin stileren. Terwijl het menselijk tekort ons allen raakt. Verschillen bestaan niet zelden alleen maar in het verschil aan vaardigheid het leed dat ermee gepaard gaat, te verhullen.

‘Je mag levensvragen hebben’

Ook hoogleraar en psychiater Jim van Os benadrukt keer op keer dat het stigma blijft hangen door onwetendheid en gebrek aan kennis. Het idee dat er aan de ene kant mensen zijn met een psychiatrische diagnose en aan de andere kant ‘gezonde’ mensen, is volgens Van Os een achterhaald idee: “We kijken nog te veel met een negentiende-eeuwse bril naar psychische ziekten en psychiatrische aandoeningen”.

Juist in deze context biedt The Tree een sterk en ­origineel tegenwicht. Niet alleen door invoelbaar te ­maken wat het betekent om met een psychische aandoening te leven, maar ook door het publiek daarin te betrekken; in de erkenning dat het niet om exceptio­nele aandoeningen gaat, maar om ons allen. Geen ­omschrijvingen en etiketten, maar eenvoudigweg de constatering die ons allen raakt: “Je mag levensvragen hebben”. Een antwoord dat de christelijke traditie ons leert, bestaat juist uit de aanhef waarmee de bijeenkomst begon: “Het is niet erg dat je er bent”. Integendeel, hier geldt wat de apostel Paulus zegt: “Als ik zwak ben, ben ik sterk”.

Lees ook:

‘Het eerste advies? Maak contact en zet je vooroordelen opzij’

Hoe gaat de psychiatrie om met verwarde mensen? Trouw was bij GGZ Friesland, bij cursus ‘eerste hulp voor mensen in psychische nood’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden