ReportageKoor

‘Als het koor wegvalt, loopt de Utrechtse Sint-Catharinakathedraal leeg’

Het Utrechtse kathedrale koor.Beeld Werry Crone

Het vermaarde Kathedrale Koor Utrecht zit in het nauw. Voor een nieuwe dirigent is fiks minder geld en tijd beschikbaar en dat zal te horen zijn, vreest het koor. ‘Zo wordt het een armoedige boel.’

Wie op deze donderdagavond op de Utrechtse Plompetorengracht loopt, op weg naar de supermarkt even verderop, zou in de verte misschien een gek geluid kunnen horen. Iets van ‘ding-dong’ of ‘ksssss’ en dat dan vrij massaal. Op nummer 5, in het gebouw van de koorschool, is het koor van de rooms-katholieke kathedraal in deze stad bezig de stemmen los te maken onder leiding van dirigent Gerard Beemster. Er wordt gerepeteerd voor de hoogmis van zondag.

De wekelijkse repetitie van het vermaarde koor is opgedeeld in twee delen. Het eerste uur zijn er al wat volwassen zangers en middelbare scholieren, maar het grootste deel van de aanwezigen bestaat uit leerlingen van de Kathedrale Koorschool. Na een uur verlaten die de repetitie en blijven alleen volwassen zangers over.

Die koorschool is eigenlijk een gewone basisschool, met één grote uitzondering: er wordt veel gezongen. Gemiddeld één keer per maand staan de koorleerlingen – onder wie opvallend veel meisjes – met hun volwassen collega’s naast het priesterkoor van de Sint-Catharinakathedraal om de liturgie op te luisteren.

Dirigent Gerard Beemster repeteert met zijn koor.Beeld Werry Crone

De repetitie verloopt enigszins rumoerig met zoveel mensen in een kleine ruimte. Regelmatig maant Gerard Beemster de jeugdleden met een ‘orde’ of ‘geen flauwekul’. Ondertussen neemt hij aandachtig de verschillende gezangen door, terwijl hij soms de noten aanwijst op een schoolbord dat midden in het repetitielokaal staat. Niets doet vermoeden dat Beemster aan zijn laatste maanden bezig is als dirigent. Met zwaar gemoed bovendien, want de toekomst van zijn geliefde koor staat op het spel. 

Staat Beemster nog voor twaalf uur per week op de rol, voor zijn opvolger, die op 1 december moet aantreden, is door bezuinigingen van het parochiebestuur nog maar vierenhalf uur beschikbaar. Dat heeft grote gevolgen voor de kwaliteit van het koor, liet het bestuur van het Kathedrale Koor Utrecht (KKU) weten.

De uitstraling en kwaliteit van de liturgie

Beemster kan het alleen maar beamen. “Muziek is een wezenlijk onderdeel van de zondagse hoogmis. Ik zou wel durven zeggen dat het Kathedrale Koor onmisbaar is. Je wilt, zeker in een kathedraal, een liturgie vieren die uitstraling en kwaliteit heeft en die mensen mee kan nemen in het verhaal van het evangelie. Muziek speelt daarbij een essentiële rol. Er zijn heel veel mensen die speciaal voor het koor naar de kathedraal komen.”

Het Kathedrale Koor Utrecht wordt wel het visitekaartje van de Sint-Catherinakathedraal genoemd. Vorig jaar bestond het honderdvijftig jaar. Dat jubileumjaar werd geopend met een feestelijk concert, waarbij de aartsbisschop, kardinaal Wim Eijk, wegens verplichtingen in het buitenland ontbrak. Maar zijn voorganger kardinaal Simonis en de Utrechtse burgemeester Jan van Zanen waren wel aanwezig. De burgemeester wenste het koor in een toespraak een lange en voorspoedige toekomst toe. Maar een jaar later staan de zaken er dus niet zo goed voor.

Terwijl een repetitor het instuderen even overneemt, vertellen in een klaslokaal van de koorschool Gerard Beemster en voorzitter Magdaleen Ridder van het KKU over hun zorgen. “Als dit wegvalt, wordt het hier een armoedige boel”, zegt Beemster. “Als er niet meer iemand is die zich intensief met muziek bezighoudt, dan loopt de Catharina leeg.” Ridder knikt. “Daarom zou het zo jammer zijn als we terug zouden moeten naar die vierenhalf uur.”

Een penibele financiële situatie

Contact met het bisdom leverde niets op: dat zei niets voor het koor te kunnen doen en verwees naar het parochiebestuur. En daar werd de KKU-voorzitter nog maar eens gewezen op de penibele financiële situatie van de Salvatorparochie, waaronder de Utrechtse kathedraal valt.

“We lijden vijf ton verlies per jaar”, zegt Riet Blom, vicevoorzitter van de samenwerkende Utrechtse parochies. “Dat betekent dat niet meer alles kan. Het bisdom houdt – terecht, denk ik – onze financiën scherp in de gaten. Elk arbeidscontract dat wij aangaan, moet worden goedgekeurd.”

Ook Blom ziet het KKU als een hoogstaand koor, al zet zij voorzichtig vraagtekens bij de meerwaarde ervan voor de Catharina. “Er zijn zeker mensen die speciaal voor het koor naar de kathedraal komen”, zegt zij. “Maar het gaat hen niet altijd om de viering op zich. Ze komen voor de muziek. Vaak zijn het ouders of grootouders van de jeugdleden die willen zien hoe hun zoon of kleindochter het doet in het koor. En er zijn naast het Kathedrale Koor nog andere koren en een schola die zingen in de hoogmis. De vraag is of we die allemaal moeten behouden. Het kost ook repetitietijd, dus uren van de dirigent. Veel andere parochies hebben maar één koor.“

De episode rond het Kathedrale Koor is de tweede keer in korte tijd dat de Sint-Catharinakathedraal op een weinig vrolijke wijze het nieuws haalt. In juni 2018 maakte het parochiebestuur bekend van plan te zijn de Catharina te verkopen, omdat die te duur zou zijn in het onderhoud. Museum Catharijneconvent was bereid de kathedraal over te nemen.

Dat plan leidde tot heftige protesten van gelovigen en in kerkelijke vergaderzaaltjes liepen de emoties af en toe hoog op. Uiteindelijk bepaalde kardinaal Eijk dat de kathedraal open moest blijven. Het gevolg was wel dat de 1 miljoen euro die Museum Catharijneconvent in het kerkgebouw zou investeren nu door de parochie moest worden opgebracht. Toen de rust eindelijk leek weergekeerd, kwam de noodkreet van het koor.

Waar doe je nog podiumervaring op?

Als het KKU een aderlating moet doen zou dat volgens Ridder ook de bijna even beroemde Kathedrale Koorschool raken. “Die blijft weliswaar bestaan, maar de drie uren per week die Gerard daar nu nog les geeft, zouden verdwijnen. Bovendien moeten de leerlingen op zoek naar een ander groot koor om podiumervaring in zo’n setting op te doen. Dat is niet zomaar gevonden.”

Het bestuur van het koor zit niet bij de pakken neer. Terwijl in de ruimte ernaast de repetitie gewoon doorgaat, legt de voorzitter een actieplan op tafel. “We hebben zo’n 20.000 euro per jaar nodig om de opvolger van Gerard genoeg uren te kunnen geven en de kwaliteit te waarborgen. We zijn op zoek naar een paar grotere fondsen of sponsors, die een deel van het gat willen dichten. De rest van het geld willen we binnenhalen via donateurs die zich voor tenminste vijf jaar aan ons koor verbinden. Als dat allemaal lukt, hebben we een budget waarmee we voorlopig vooruit kunnen.”

Beemster verontschuldigt zich. Hij moet nog een Gloria met zijn koor instuderen.

En dan komt er goed nieuws, nog voordat het actieplan gepresenteerd is. Ridder had zich ten doel gesteld om uiterlijk op 1 juli duidelijkheid te hebben, maar misschien lukt het wel eerder. Want eergisteren kon Riet Blom van de samenwerkende Utrechtse parochies melden: “We zijn als kerkbestuur in gesprek met een donateur die in principe bereid is gedurende vijf jaar een substantiële bijdrage toe te zeggen, mits ook andere donateurs echte bijdragen garanderen.”

Gerard Beemster reageert verheugd als hij dit nieuws hoort. “Het zou een prachtig afscheidscadeau zijn als het koor en het repertoire behouden blijven voor Utrecht.”

Lees ook: 

Kardinaal Eijk luistert: Catharinakerk in Utrecht moet van hem open blijven

De Catharinakerk in Utrecht blijft kathedraal. Na protesten van parochianen tegen sluiting van de monumentale kerk, heeft aartsbisschop Eijk besloten dat de kathedraal open moet blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden