Als er geen God is, is er ook geen moraal

Een paar weken geleden werd Nederland opgeschrikt door de gruwelijke moord op de 12-jarige Milly Boele. Politiek Den Haag lijkt een badkuip waar de stop is uitgetrokken, politici stappen op en maken elkaar uit voor alles wat mooi en lelijk is. Er is sprake van hevige taalverruwing in media en samenleving. Seksualiteit is allang geen taboe meer, maar wordt vanzelfsprekend gevonden. Waar is de moraal in Nederland gebleven?

Voor we dieper ingaan op de vraag of er een absolute moraal bestaat, is het noodzakelijk eerst uit te diepen wat ‘moraal’ eigenlijk inhoudt. Een moraal is een geheel van normen en waarden dat binnen een cultuur al dan niet wordt gehanteerd. Daarbij onderscheiden we de begrippen ‘norm’ en ‘waarde’. Waarden zijn iets in en van de mens zelf, normen worden van buitenaf opgelegd. Waarden gaan daarom vooraf aan normen. Normen kunnen namelijk per cultuur verschillen, maar de onderliggende waarden zijn vaak hetzelfde! De meeste mensen zien dat jammer genoeg niet en daardoor zie je ook dat er conflicten tussen mensen of culturen ontstaan over bepaalde normen, terwijl de waarden vaak vrijwel hetzelfde zijn.

Ieder normaal opgevoed en weldenkend persoon in deze wereld zal het met ons eens zijn dat er een aantal zaken in deze wereld gelden, waar iedereen (onbewust) hetzelfde over denkt. Een paar voorbeelden hiervan zijn: pijn en lijden bij jezelf als ook bij anderen proberen te voorkomen, niet doodslaan, geen overspel plegen en doen wat je beloofd hebt. Uiteraard kun je dit weerleggen door te zeggen dat er ook mensen zijn die hier anders over denken. Dat is waar, daarom gaan we ook uit van normaal opgevoede en weldenkende personen.

Wie meent een absolute moraal te hebben? In het christendom zien we dat de moraal niet iets is van mensen, maar dat het iets is wat door God gegeven is. In het communisme kwam de absolute moraal voort uit de richting die een dictator aangaf en die de ontwikkeling van de geschiedenis moest uitwijzen. In het nationaalsocialisme werd de absolute moraal afgeleid uit een bepaalde ras. Waarom heeft dan geen van deze vormen bijvoorbeeld Auschwitz kunnen voorkomen? Nee, zelfs het tegenovergestelde gebeurde, veel van de vreselijke gebeurtenissen van toen zijn nagestreefd en toegejuicht als uitingen van een absolute moraal.

Moraal is absoluut en gebaseerd op de natuurwet. Vele mensen in deze wereld zijn van mening dat de absolute moraal bestaat uit de natuurwet. Het begrip ‘natuurwet’ staat voor de regels en beginselen die voor alle mensen gelden, omdat ze voortvloeien uit het verstand, zoals dat bepalend is voor de menselijke natuur. De natuurwet hoort bij ons bestaan en door de schepper meegegeven in de schepping. Worden moord en diefstal niet in alle culturen bestraft en dus beschouwd als ‘kwaad’? Is het huwelijk tussen man en vrouw niet in alle culturen van de mensheid het fundament van het gezin en daarom beschouwd als ‘goed’? Als je in dit natuurrecht gaat wroeten, ga je wroeten in het fundament van de moraal van de mens. In ons leven en in de samenleving moet de moraal bewaard worden die gebaseerd is op de natuurwet en die de schepping en haar schepper respecteert.

Pas las ik ergens het volgende citaat van Joep Dohmen, filosoof, vooral bekend door zijn publicaties over Nietzsche: “Waarden als identiteit, individualiteit en vrijheid veronderstellen dat het individu door de samenleving een zekere morele vorming heeft ondergaan”. In gezinnen zie je dat ouders proberen een moraal te laten heersen die voor de kinderen en voor henzelf prettig is, waar de waarden en normen gerespecteerd en gehandhaafd worden. Maar de ouders zien in de praktijk dat zij dit niet alleen kunnen. Zij kunnen dit in hun gezin wel handhaven, maar dat is dan in strijd met de buitenwereld. Daarom is het van het grootste belang dat de samenleving zich bewust is van de noodzaak van de moraal.

Zijn identiteit, individualiteit en vrijheid dan echt afhankelijk van een goede moraal en dus van een morele vorming? Ons dagelijks leven is een ketting van beslissingen, zelfs van morele beslissingen. Van ’s morgens tot ‘s avonds nemen wij duizenden beslissingen die meestal om een goede morele onderscheiding vragen. Dit doen we niet altijd bewust, vaak maak je deze beslissingen op grond van je morele fundament. Alles wat we doen vindt dus zijn fundament in de moraal: eten, naar school gaan, media, seksualiteit, enz. Dus ja, volgens ons zijn identiteit, individualiteit en vrijheid afhankelijk van een goede moraal, maar dan niet één die door een mens zelf bestuurd wordt.

In het christelijk geloof zien we een juiste besturing van de moraal, door God ingegeven. Niet iets wat van mensen afkomstig is. In deze moraal zit een duidelijke opvatting van goed en kwaad. Vrijheden zijn nooit onbegrensd, maar hebben een morele grens, naast de wettelijke grens. En dat missen we in deze tijd van vrijheid en gelijkheid. De grenzen van de moraal vallen vandaag de dag samen met de grenzen van de wet. Zonder de wetenschap wat vrijheden zijn, leiden ze als het ware tot een vrijbrief om te kunnen zeggen wat je denkt. Dit kan niet langer zo doorgaan. Het morele fundament moet hervormd worden. (Ongeschreven) regels en tradities in onze rechtsstaat moeten weer gehandhaafd worden. Hierbij is voor ons de godsdienst van fundamenteel belang. Het christendom biedt een moreel kompas om die grondrechtelijke vrijheden in de hand te houden. De wet van God die Hij aan ons gegeven heeft, moet de absolute moraal blijven en die geboden moeten we nastreven. En dan is het inderdaad zoals een Russische filosoof het ooit zei: ‘Als er geen God is, is er ook geen moraal’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden