RecensieReligie

Als er een prijs bestond voor het meest bizarre theologische boek, zou ‘Godenstrijd’ winnen

Godenstrijd
Evert Jan Ouweneel
KokBoekencentrum 
189 blz., €19,99
★★★☆☆

De auteur

Evert Jan Ouweneel is cultuurfilosoof. Hij werkt als spreker en als consultant voor tal van bedrijven en organisaties. Zijn achternaam zal bij velen een belletje doen rinkelen en inderdaad: hij is een zoon van theoloog Willem Ouweneel.

Thematiek

Hier wordt het al moeilijk. Hoe dit boek te omschrijven? Ouweneel waagt een soort hervertelling van pakweg de eerste helft van het bijbelboek Genesis, maar dan met gebruikmaking van werkelijk ieder denkbare bron van mythologie rond deze verhalen. Genesis zelf speelt zogezegd vrij rustig op het mythologische orgel, maar staat wel bol van de suggesties van, en verwijzingen naar oud-Oosterse mythen en sagen. In dit boek trekt Ouweneel alle registers open.

Bekender zijn Babylonische verhalen als Enoema Elisj of het Gilgamesj-epos, waarin je bijbelverhalen over schepping en zondvloed kunt herkennen, maar dan met een twist. Ouweneel pakt er meer bij: oud-rabbijnse geschriften met hervertellingen en interpretaties van Genesis, geschiedschrijving van de klassieke oudheid, apocriefe bijbelboeken, Het Boek der Reuzen, soera’s uit de Koran; alle teksten waarin je maar snippers van mogelijk oeroude vertellingen over het begin van de wereld terugvindt en die de mythische ‘leemtes’ van Genesis aanvullen.

Wat levert dat op?

Een hoop geweld in de hemel en op aarde: goden, engelen, demonen, reuzen, helden en mensen buitelen over elkaar heen in een kosmische strijd om de macht.

Gevallen engelen paren met mensenkinderen en daar komt ellende van. Hele geslachten van reuzen verhouden zich tot heroïsche mensenkoningen. Het duistere wezen van de oerzee, Tiamat, wordt aan banden gelegd door Merodach. Monsterverbonden volgen elkaar op en worden weer verbroken.

Steeds loopt er ook een dun lijntje van trouw en rechtvaardigheid door de geweldsexplosies en machtsspelletjes. Een zwakke lijn van getrouwen aan de ene God, die later de Messias voort zal brengen.

Fraaie zinnen

“En op de heilige berg Moria bouwde Abraham het altaar; daar waar Gods heerlijkheid de aarde raakte en de rivier van Eden ooit ontsprong, waar Adam begraven lag en het water van de zondvloed niet komen kon, waar Henoch het verzoekschrift van de Wachters had voorgelezen en Noach voor de wereld op de bres had gestaan. Daar bouwde Abraham het altaar, terwijl de hele hemel in volkomen stilte het gebeuren gadesloeg.”

Reden om dit boek niet te lezen

Als er een prijs bestond voor het meest bizarre theologische boek, zou dit de onbetwiste winnaar zijn. Je leest het en je denkt: waarom lees ik dit? Wat is dit in vredesnaam? De namen en groeperingen buitelen over elkaar heen (engelen, demonen, Wachters, Stoicheia) en ook al is het geen dik boek, je raakt gauw de draad kwijt. Wie waren die luitjes aan de voet van de berg Ararat nog maar weer?

Het probleem lijkt te zijn dat Ouweneel de ingrediënten van twintig verteltradities door elkaar heeft gemikt die op zichzelf prima smaken, maar samen een onbestemde brij opleveren. Je mist een goed consistent plot.

Reden om dit boek wel te lezen

En toch is het uiterst fascinerend. Het kreeg me steeds meer te pakken. Ik heb waardering voor de exercitie. Veel mythische elementen die in Genesis aandoen als merkwaardige oprispingen, worden hier uitgewerkt. Die hele torenbouw van Babel past in deze context zoveel beter en organischer dan in Genesis. De verdwaalde reuzen in de Bijbel (Goliat!) krijgen hun familie en voorgeschiedenis terug.

Ook de cultische achtergrond waaruit Abram in Genesis wordt weggeroepen komt hier tot leven. Je begrijpt de Oud-Oosterse mindset van de Bijbel beter. De Bijbel kun je vergelijken met Tolkiens ‘The Lord of The Rings’. Ook daar zwerven verwijzingen rond naar een gestorven mythische wereld. Tolkiens postuum uitgegeven ‘Silmarillion’ vulde de leemte van zijn hoofdwerk door de mythen op de achtergrond uit te werken. Ouweneels Godenstrijd is de Silmarillion bij de Bijbel.

Lees ook:

Grootse essays over Gods schepping, maar duister van toon

Ook over Genesis en de schepping - maar dan op een heel andere manier - ging het boek van theoloog Willem Maarten Dekker. Lees hier de recensie van dat boek (dat genomineerd werd als theologisch boek van het jaar).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden