Filosofisch elftal Kindereuthanasie

Als een 8-jarige ondraaglijk lijdt, moet euthanasie dan mogelijk zijn?

Opnieuw vlamt het euthanasiedebat op. Nu gaat het om kinderen onder de twaalf. Als die uitzichtloos lijden, mógen ze dan dood? “Je laat een mens niet creperen, ongeacht de leeftijd.”

In een onderzoek dat zaterdag verscheen, pleit een groep kinderartsen ervoor om het leven van ongeneeslijk zieke kinderen onder de twaalf jaar te mogen beëindigen. Voor kinderen vanaf twaalf zijn er al regelingen. Maar bij jongere kinderen is euthanasie in alle gevallen verboden, omdat ze wilsonbekwaam zouden zijn. Is dat verbod terecht?

Marli Huijer, hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en voormalig arts, vindt van niet. “Er is een klein aantal kinderen bij wie de artsen en ouders zien dat er sprake is van ondraaglijk lijden, maar er is geen mogelijkheid om daar een einde aan te maken. In het tijdschrift van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde las ik over een tienjarig meisje dat al meermaals een tumor heeft gehad. Ze is aan het eind van haar Latijn, en moet nu nog een heel pijnlijk stervensproces in. Alle betrokkenen inclusief zijzelf willen dat er een einde aan komt. Dan is het niet meer dan compassievol om te zeggen: die mogelijkheid moet er zijn.”

“Als euthanasie de enige mogelijkheid is om iemand te verlossen uit een ondraaglijk en uitzichtloos lijden, dan kan geen weldenkend mens daartegen zijn”, zegt Paul van Tongeren, emeritus-hoogleraar ethiek in Nijmegen en Leuven, en auteur van het essay ‘Willen sterven. Over de autonomie en het voltooide leven’ (2018). “Let wel, dat is zelden het geval. Palliatieve zorg is bijna altijd mogelijk. Maar als dat niet zo is, moet geen onderscheid gemaakt worden tussen kinderen en volwassenen. In deze discussie wordt gehamerd op het criterium dat mensen wilsbekwaam moeten zijn, en kinderen onder de twaalf zouden dat niet zijn. Ik betwijfel of dit voor deze hele groep het geval is. Daarnaast lijkt me een ander criterium veel belangrijker: je laat een mens niet creperen, ongeacht de leeftijd.”

‘Deze leeftijdsgrens is arbitrair’

Huijer: “De leeftijdsgrens van twaalf jaar is heel arbitrair. We hebben het hier niet over gezonde kinderen met een onbezorgd leven. Deze kinderen hebben ervaring met ziekte, pijn, lijden. Ze weten dat ze doodgaan en hebben daar waarschijnlijk ook al gesprekken over gehad. Een kind van acht jaar dat dit allemaal heeft meegemaakt, kan wel degelijk het vermogen hebben ontwikkeld om te reflecteren op sterven. 

“Bij kinderen die geen bewuste keuze kunnen maken, moet de mogelijkheid bestaan dat artsen en ouders in samenspraak overgaan op levensbeëindiging. Bijvoorbeeld bij een stervend kind dat dagenlang ontzettend benauwd en in paniek is, zonder dat daar iets tegen te doen is. Uiteraard moet er dan altijd een second opinion zijn. En je moet het ‘actieve levensbeëindiging’ noemen, geen euthanasie. Daarvoor moet iemand zelf kunnen aangeven dat hij geholpen wil worden bij het sterven.”

Van Tongeren: “Als iemand zijn wil niet zelf kan aangeven, lijkt het mij ook evident dat de directe omgeving namens die persoon spreekt. Bijvoorbeeld de ouders van een kind, of de partner van iemand die zwaar dement is. Maar dan ontstaat een groot probleem: hoe weten we of het oordeel van deze persoon over de ander klopt? Daarom moet een rechter uiteindelijk kunnen beoordelen of dat oordeel terecht gevormd is of niet. Dat kan ook via een toetsingscommissie – met daarin zowel een medisch expert, als een juridisch en ethisch expert. Die commissies mogen van mij veel strenger zijn dan ze nu zijn, zodat meer gevallen voor de rechter verschijnen.

“Op de leeftijdsgrens na vind ik de huidige euthanasiewet voortreffelijk. Want die zegt: ‘Euthanasie is verboden, je mag iemand niet doodmaken. Maar we snappen dat je in een uitzonderlijk geval het soms toch doet.’ Het problematische van euthanasie wordt zo bewaard, en dat lijkt mij heel belangrijk.”

Huijer: “Ik heb jarenlang in de ethische commissie van een ziekenhuis gezeten, die zich richtte op de actieve levensbeëindiging van nul- tot eenjarigen. Iedereen die ook maar iets weet van de praktijk, weet dat een leven niet zomaar beëindigd wordt. Er gaat een heel traject aan vooraf, met allerlei criteria. Euthanasie is geen hakmes, maar een zorgvuldig proces.

“Er zijn steeds meer medische middelen gekomen om een leven eindeloos op te rekken. Dat maakt dat het ook steeds meer aan de mensen zelf is om te zeggen: het is tijd om dit leven te beëindigen.”

Niet eindeloos rekken

“Dit oprekken is een groot probleem", zegt Van Tongeren. “We kunnen mensen in leven houden over wie de natuur als het ware zegt: het gaat niet meer. Juist op het moment dat we medisch gezien zo veel kunnen, moeten we de wijsheid ontwikkelen om te weten wanneer het afgelopen is. Zodat we niet eindeloos rekken, om vervolgens in problemen te komen waarvoor euthanasie de enige oplossing is. Daarom denk ik dat artsen niet alleen bereid moeten zijn om zich te verantwoorden als ze menen dat euthanasie de enige oplossing was, maar ook voor de wijze waarop ze een leven gerekt hebben.”

De SGP reageerde geschokt op het pleidooi van de kinderartsen. De partij vindt dat de beslissing over leven en dood altijd aan God is. Maar zowel Van Tongeren als Huijer vinden dat religie en euthanasie wel degelijk te verzoenen zijn.

Huijer: “Als er een God is, heeft die ons als eindige wezens gecreëerd. Hij heeft geen receptenboekje erbij gedaan hoe je goed moet sterven. Dus dat zullen wij toch echt zelf moeten uitdokteren.”

Van Tongeren: “Ik kan me niet voorstellen dat God mensen onnodig wil laten lijden. Wij hebben als mensen de verantwoordelijkheid om datgene te doen waarvan wij denken dat het goed is. Dat betekent overigens niet dat we het probleem van euthanasie kunnen oplossen met wetgeving. Net zoals het probleem van de dood, zit dat vast aan het leven.”

Lees ook: 

Een jong kind laten sterven, is dat politiek haalbaar?

D66, PvdA en GroenLinks willen serieus nadenken over de oproep van de artsen ook het leven van ongeneeslijk zieke kinderen onder de twaalf te kunnen beëindigen. Christelijke partijen maken bezwaar.

België staat euthanasie minderjarigen al toe

Midden februari stemde het Belgische parlement na een beladen debat in met een wijziging van de euthanasiewet uit 2002. Die geeft ook minderjarigen het recht om levensbeëindiging te vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden