Emma Linssen (r) verdiepte zich in Sartre en Heidegger en speelt er een voorstelling over met Dinda Provily.

InterviewEmma Linssen

Actrice Emma Linssen hoopte met Sartre en Heidegger van haar doodsangst af te komen

Emma Linssen (r) verdiepte zich in Sartre en Heidegger en speelt er een voorstelling over met Dinda Provily.Beeld Mylan Rosendaal

De Nijmeegse actrice Emma Linssen dook het werk van Sartre en Heidegger in, om haar eigen doodsangst te bezweren. Ze maakte er een toneelvoorstelling van: La Grande Finale. Helaas, ze blijft doodsbang.

Lodewijk Dros

Ze kreeg de wijsbegeerte met de paplepel ingegoten; haar vader is politiek filosoof. “Als kleuter kreeg ik al dilemma’s voorgelegd.” Toch ging Emma Linssen (28) naar de toneelschool. Maar de wijsbegeerte bleef trekken en zo studeerde ze alsnog filosofie. Toen ze bijna klaar was, besloot ze haar academische slotakkoord samen op te laten gaan met een toneelversie ervan. “Mijn scriptie komt tot leven in La Grande Finale.”

De voorstelling heeft een overheersend motief: de dood. “Ik dacht: laat ik daar een jaar induiken, dan los ik mijn eigen doodsangst op.”

La Grande Finale draait om een ontmoeting die nooit heeft plaatsgevonden: die tussen de geestverwanten Jean-Paul Sartre en Martin Heidegger. Zij kenden elkaars werk en waren geestverwanten. “De Duitse Heidegger nodigde Fransman Sartre uit om naar het Zwarte Woud te komen om daar, in Heideggers befaamde houten schrijfhut, samen te filosoferen. Sartre ging niet in op de uitnodiging. Op het toneel vindt de ontmoeting alsnog plaats.”

Dat is fictie en theater. Waarom is een masterscriptie niet genoeg?

“Zo’n scriptie volgt strenge, academische spelregels. Ik voelde daarbij een tekort aan vrijheid om de diepte in te gaan, het losse, de speelsheid, het vrije wat je in een voorstelling juist kunt verkennen en waarmee je de boel tot leven kan laten komen. Dat gebeurt in academisch proza minder snel.”

Dat is toch gek? Sartre deed niet anders.

“Ja, hij was een literair schrijver die in zijn toneelstukken en romans zijn filosofie de ruimte gaf.”

U bent actrice. Maakt dat iets uit bij het lezen van filosofen als Heidegger of Sartre?

“Ja. Tijdens mijn studie had ik daar veel aan. Als ik Heidegger las, leefde ik me in hem in, keek door zijn ogen, wat ik als actrice ook zou doen bij klassieke rollen als Elektra of Iphigenia. Hoe zou ik als Heidegger in het leven staan? En dan begreep ik ineens waarom hij had gedacht wat hij dacht. Dat is wat een toneelspeler doet: je inleven in het denken en handelen van een ander.”

En dan het thema: de dood, waar u een jaar lang in bent gedoken. Wat trekt u daarin aan?

“Ik ben veel met de dood bezig. Enorm bang ben ik. Angsten... ik lig ervan wakker dat mijn bestaan ophoudt, afschuwelijk. Het kan me lamslaan. Je hebt maar één leven, dus in dat leven wil je het goed doen. Stel dat de dood niet had bestaan, zou falen dan hebben bestaan? Dan kon je telkens opnieuw proberen. Maar die zoveelste kans krijg je niet.”

Wat een spanning. Een burn-out ligt op de loer.

“Ja, de dood drukt op ons bestaan, zeker in onze huidige prestatiemaatschappij, waarin het leven een maakbaar project is dat natuurlijk moet slagen. Maar Heidegger kan ons bevrijden van de gedachte te moeten lukken.”

Emma Linssen Beeld Mylan Rosendaal
Emma LinssenBeeld Mylan Rosendaal

Hij duikt met Sartre op in La Grande Finale. Wat doen ze?

“Mijn collega-acteur Dinda Provily kruipt in de geest van Sartre, ik in die van Heidegger, en we spelen tussendoor ook gewoon onszelf. De twee dode filosofen gaan in Heideggers hut een woordenduel aan.

“Heidegger laat je het tragische lot van de mens zien, hij laat ons om ons leven lachen. We hebben zo’n klein bestaantje. We zijn niet meer dan dit” - Linssen knipt met haar vingers. “Daar staan we machteloos tegenover, maar we kunnen niet anders dan het dragen.”

En Sartre?

“In zijn denken herken ik het beroemde citaat van de stoïcijnse filosoof Epicurus, dat ik thuis ook meekreeg als ik bang was: ‘Als ik er ben, dan is de dood er niet, en als de dood er is, dan ben ik er niet’. De dood heeft volgens Sartre geen zin, want er is geen mens om er betekenis aan toe te kennen. In zijn werk sleept Sartre me mee, hij laat me voelen hoe absurd de dood is.

“Heidegger vindt dat de dood uiteindelijk het leven zin geeft, dat de mens oog in oog met de dood inziet wat het betekent om te bestaan. Het bestaan is wording, verandering, niet iets blijvends. Hierin vindt de mens zijn vrijheid. Sartre vindt het juist de leegmaking van alles, de vernietiging van de vrijheid, de hel.”

Hebben de scriptie en het theaterstuk u van uw doodsangst bevrijd?

“Goeie vraag. Mmm... Nee. Door me in dat thema te storten, hoopte ik de dood te overwinnen, want ik ben er zó op tegen. Helaas, mijn hoop is ijdel. Zelfs verzáchten kan niet.”

Heeft het u dan wel wat opgeleverd?

“Ik blijf bang. Ook al weet ik dat Emma niets heeft om bang voor te zijn als ze dood is. Van Heidegger heb ik wel geleerd dat het onderdeel is van het bestaan. Zonder de dood, ook geen leven. Ik heb geleerd dat ik niet van mijn angst hoef af te komen. Ik zou niet zo van het leven houden als het niet eindigde, daar zit toch een bepaalde schoonheid in.”

Dat zweemt toch naar een verzoening met de dood.

“Néé. We staan er allemaal samen voor, dat is waar, maar het blijft klote. Het is alleen niet anders, dus laten we erop proosten. Zo besluiten we onze voorstelling ook: iedereen krijgt een schnaps.”

Op 7 mei is de voorstelling La Grande Finale te zien in Perdu, Kloveniersburgwal 86 te Amsterdam, perdu.nl.

Lees ook:

Waarom we meer moeten inzetten op ‘slow dying’ - een langzame, zo comfortabel mogelijke dood

De dood is geen taboe meer, maar over sterven praten we niet. Toch kun je daar maar beter vroeg mee beginnen, zegt Frits de Lange, hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Groningen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden