RecensieFilosofie

Achter je woede zit iets goeds: je kunt niet tegen onrecht

De wereld omgekeerd
Remko van Broekhoven
Uitgeverij Atlas Contact
240 blz., € 21,99
★★★☆☆

De auteur

Remko van Broekhoven (1967) is journalist en filosoof. Eerder publiceerde hij ‘Verbeter de wereld, ­begin om halfelf’ (2011) en ‘Staat van tederheid’ (2007).

Begin bij jezelf

Het is niet moeilijk om wanhopig te worden van de onverbeterlijke slechtheid van de mens. U hoeft maar een paar bladzijden terug te bladeren in deze krant om dat te ervaren.

Hoe kunnen we omgaan met al dat kwaad in de wereld?

In ‘De wereld omgekeerd’ pleit Van Broekhoven ervoor te ­beginnen bij onszelf. We kunnen onze eigen zonden omturnen in deugden, wat hard nodig is in een ­wereld die ­geteisterd wordt door een milieucrisis en groeiende ­ongelijkheid.

Zeven zonden

Van Broekhoven illustreert het kwaad aan de hand van de zeven zonden: hoogmoed, hebzucht, ­wellust, afgunst, vraatzucht, ­woede en gemakzucht. Dat doet hij deels vanuit een persoonlijk perspectief, want zoals ieder mens heeft ook Remko van Broekhoven zich schuldig gemaakt aan deze zonden.

In het hoofdstuk over woede ­beschrijft hij bijvoorbeeld hoe een vraag aan een buurman, die zijn aanhanger verkeerd had ­geparkeerd, ontaardde in een vete. Van Broekhoven werd al kwaad als hij de auto van zijn buurman alleen maar zág. 

Zo’n zonde onderzoekt de ­auteur dan op filosofische wijze. Waar komt zijn woede  vandaan? En wat is woede precies? Daar laat Van Broekhoven het woord aan ­filosofen als Aristoteles, Seneca en Augustinus – opvallend veel uit de klassieke oudheid.

De omgekeerde wereld

Met de wereld van woede, ­hebzucht en gemakzucht, ­beschrijft Van Broekhoven naar ­eigen zeggen ‘de omgekeerde ­wereld’. Want de wereld hoort niet vergeven te zijn van het kwade, maar dient juist een plek te zijn voor de goedheid van de mens: de wereld omgekeerd, dus.

Vervolgens betoogt Van Broekhoven dat  we kwalijke zonden kunnen leren omzetten in deugden, als we maar begrijpen waar ze  vandaan komen, en welke motivatie erachter ligt. Zo gaat woede vaak gepaard met een gevoel van onrecht, dat zei Seneca al. De ­behoefte is dan om dat onrecht recht te zetten.

Welzijn vergroten

Het goede is volgens Van Broekhove “dat wat bijdraagt aan welzijn van onszelf, andere mensen en de niet-menselijke wereld.” In ons handelen moeten we dus steeds proberen dat welzijn te vergroten. De zonden zitten dat echter in de weg. De woede voor de parkeer­gewoonten van een buurman verblindt ons.

Hoe kunnen we de oorzaak van de boosheid – het gevoel van ­onrecht – ruimte geven zonder ons erdoor te laten verblinden? Als we naar Seneca luisteren, zegt Van Broekhoven, moeten we niet handelen terwijl we nog boos zijn.

En Gandhi leert ons dat het helemaal niet zo erg is om boos te zijn, als we die boosheid maar inzetten om onrecht te bestrijden.

Redenen om dit boek wel te lezen

Het boek leest lekker weg en dat is fijn voor mensen die nog niet zo thuis zijn in de filosofie. Academisch jargon zul je in ‘De wereld omgekeerd’ niet tegenkomen.

Omdat Van Broekhoven open zijn eigen zonden beschrijft, leest het boek niet als een beschuldiging. De auteur begrijpt dat het mensen eigen is om af en toe ­jaloers te zijn of laaiend.

Bovendien is het inspirerend om te leren hoe je boosheid of jaloezie ook in een ander licht kunt zien: dat helpt je om beter te handelen.

Redenen om dit boek niet te lezen

Lezen hoe je iets zou kunnen doen is nog iets anders dan het ook dóén. We zijn helaas niet allemaal een Gandhi die het kwaad kan omzetten in het goede.

Soms is Van Broekhoven een tikkeltje naïef. Zo schrijft hij over vraatzucht dat mensen zullen inzien dat het genot van lijden-vrij eten (vegetarisch) echt verkiesbaar is boven het genot van de snelle en goedkope hap waarvoor kippen hebben geleden. Het gros van de mensen weet heus wel dat de bio-industrie slecht is; dat weerhoudt ze er echter niet van kipnuggets te eten.

Lees ook:

Dit land lonkt liever naar het goede

Het Kwaad is overal. De piloot van uw vakantievlucht kan een zelfmoordenaar zijn, uw dochters nieuwe vriend een jihadist, de buurman een zware crimineel. Hoe gaan we om met het kwaad in de wereld en in onszelf? En: moet het kwaad terug op de kansel?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden