Aan de hand van Proust een plattegrond van je eigen geest tekenen, het kan nu

Marcel Proust rond 1905.

Jezelf de juiste vragen stellen helpt om beter te weten hoe je in elkaar steekt. Dat wist de Franse schrijver en denker Marcel Proust als geen ander toen hij een vragenlijst bedacht, die nog steeds actueel is. Deze week verscheen een boek over de methode-Proust, in Tijd een bewerkte voorpublicatie.

Wie zichzelf wil leren kennen, kan dat op verschillende manieren aanpakken. In therapie gaan, een zelfontwikkelingscursus volgen of gewoon eens wat diepgravender praten met een goede vriend. Zelfkennis opdoen kent geen eenduidige weg. Maar waarom kiezen voor een hedendaagse goeroe of coach als er al ruim een eeuw een beproefde vragenlijst is voor zelfonderzoek en de elementaire kwesties van het leven?

Deze week verscheen ons boek ‘Volgens Proust. Leer jezelf kennen in 61 vragen’ over deze methode van de Franse schrijver en denker Marcel Proust (1871-1922). Zijn ‘Proust Questionnaire’ is nog steeds actueel, terwijl hij de vragenlijst bedacht tijdens zijn jeugdjaren in het Parijs van de Belle Epoque. Met ouders die het goed hadden, zou hun zoon niets te klagen moeten hebben. Maar de gezondheid van de jonge Marcel was zwak, en hij worstelde met een zich al vroeg manifesterende homoseksualiteit. De hypersensitieve jongen ontging niets, vooral als het om menselijke verhoudingen ging. In zijn hoofd was het nooit rustig.

Wezenlijke vragen

Toen een vriendinnetje hem vroeg een openhartige vragenlijst in te vullen in een vriendschapsboek, aarzelde Marcel geen moment. Zijn antwoorden indertijd getuigden voor een vijftienjarige jongen van een grote wereldwijsheid: Je favoriete bezigheden? Poëzie, geschiedenis en theater. De eigenschappen die je waardeert in een man? Intelligentie en moreel besef. De eigenschappen die je waardeert in een vrouw? Zachtheid, authenticiteit en intelligentie. En het ergste wat je kan overkomen? Gescheiden te zijn van ‘mama’.

In de loop der jaren, lang nadat Marcel Proust wereldwijd roem had vergaard met zijn romancyclus ‘À la recherche du temps perdu’ (‘Op zoek naar de verloren tijd’), werd de vragenlijst een journalistiek begrip. In kranten en tijdschriften als Vanity Fair, Le Figaro, de Frankfurter Allgemeine en The Guardian lieten filmsterren, schrijvers, zakenlieden en politici zich van een heel nieuwe kant zien. Want de vragen van Proust bleken wezenlijke vragen. Die, mits eerlijk beantwoord, een beeld gaven van de geïnterviewde dat je op een andere manier niet gauw kreeg. Op de vraag ‘Wanneer was u het gelukkigst?’ antwoordde Robert de Niro: ‘Vandaag.’

En Brigitte Bardot: ‘Die dag moet nog komen.’ Karl Marx: ‘Als ik met mijn neus in de boeken zit.’

Zelfonderzoek

Als redacteuren van HP/De Tijd introduceerden wij, Bert Bukman en Henk Steenhuis, twintig jaar geleden de vragenlijst in Nederland. We maakten een eigen selectie van de vragen, noemden de rubriek ‘Zelfportret’ en gingen wekelijks op pad om een bekende Nederlander te interviewen. De vragen waren kort, maar de interviews duurden lang. Twee tot drie uur was heel gewoon. Op enig moment tijdens die gesprekken rolde uit de mond van de geïnterviewde vaak opeens een uitspraak die raak was. Er was kennelijk een lange aanloop nodig voordat hij of zij iets bijzonders kon zeggen over zichzelf.

In het boek ‘Volgens Proust. Leer jezelf kennen in 61 vragen’ grijpen we terug op het wezen van de vragen van Proust: stel ze aan jezelf. En zo werd dit boek een oefening in zelfonderzoek.

We dagen de Tijd-lezer uit om met korte, kernachtige antwoorden op wezenlijke vragen een zelfportret te schetsen. Wie ben ik? Waar draait het voor mij om in het leven? Welke eigenschappen springen in het oog? Wat zijn mijn talenten? En tekorten? Wat denken anderen over mij? Heb ik illusies? Heb ik meer dan eens gefaald? Geloof ik ergens in? Wie ben ik geworden en was ik ooit iemand anders? Zo teken je als het ware een plattegrond van je eigen geest.

Henk Steenhuis en Bert Bukman: ‘Volgens Proust. Leer jezelf kennen in 61 vragen’, uitg. Meulenhoff, € 20,-.

Het boek bevat een praktische handleiding en een kaartspel waarmee je de vragen ook met vrienden of familie kunt beantwoorden.

Win een boek: beantwoord deze vijf vragen

Beantwoord de volgende vragen kort, in maximaal één, aforistische zin. Wees daarbij eerlijk en spaar jezelf niet. De beloning is een dieper inzicht in wie je bent en mogelijk zelfs wat je op deze wereld kunt betekenen. Ga voor het invullen van de vragen naar trouw.nl/exclusief. De drie indrukwekkendste inzendingen worden beloond met een exemplaar van ‘Volgens Proust’.

Wat zie je als je in de spiegel kijkt?

Voelde je je ooit ergens thuis?

Wat is een groot gevaar in de liefde?

Lijk je nog steeds op wie je vroeger was?

Welke eigenschap zit je in de weg?

Lees ook: 

Denken doe je met het lijf

We verbannen fysieke inspanning steeds meer uit ons dagelijks leven. Is het lichaam een onhandig ding dat ons in de weg zit of verwaarlozen we het ten onrechte?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden