Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zegt de opkomst van Baudet dat we te weinig oog hebben gehad voor de identiteit van de eigen gemeenschap?

Religie en Filosofie

Sjoerd Mulder

Aanhangers van Forum voor Democratie na de bekendmaking van de exitpoll op de avond van de verkiezingen voor de Provinciale Staten. © Werry Crone
Theologisch elftal

Wijst de opkomst van Thierry Baudet en zijn Forum voor Democratie erop dat we te weinig oog hebben gehad voor de identiteit van de eigen gemeenschap, vraagt het theologisch elftal zich af. 

Het waren de kroonjuwelen van onze vrije samenleving: open grenzen en een vrije wereldhandel. Maar een groeiende afkeer hiertegen wordt zichtbaar in de westerse politiek. Trump wil de import naar de VS aan banden leggen omdat die concurreert met de lokale industrie. Groot-Brittannië wil uit de EU, onder meer omdat de Europese migratiepolitiek de lokale banen bedreigt. En hier in Nederland beschuldigt Baudet de elite ervan ‘oikofoob’ te zijn en niet te doen wat ze zouden moeten doen: de eigen gemeenschap beschermen.

Lees verder na de advertentie
Je was Nederlander. Maar je was ook katholiek of liberaal of so­ci­aal­de­mo­craat of protestant

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch

Kan het zijn dat de politiek van de afgelopen decennia te weinig oog heeft gehad voor de kwetsbare maar belangrijke identiteit van de eigen gemeenschap? En heeft het christendom daar niet ook een aandeel in door haar nadruk op universele naastenliefde?

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch, herkent dat de moderne globalisering tot onvrede heeft geleid: “Er is veel stabiliteit uit onze samenleving verdwenen en dat heeft het leven onzekerder gemaakt. Er is een soort tweedeling aan het ontstaan tussen enerzijds de succesvolle kosmopolieten, zeg maar de D66- en GroenLinks-stemmers, en anderzijds mensen die in hun bestaanszekerheid geraakt worden en dan terugplooien op hun eigen natie of volk. Dat zijn dan grofweg de Wilders- en Baudetstemmers.

Gerard de Korte © Jörgen Caris

“Dat heeft allerlei redenen maar het hangt ook samen met de dominantie van het Angelsaksische model in de economie. De financiële belangen van aandeelhouders staan daarin centraal, terwijl van oudsher in de Katholieke Sociale Leer het Rijnlandse denken wordt gepromoot. Een economie waarbij er veel meer oog is voor arbeiders, werknemers, maar ook bijvoorbeeld het milieu of de belangen van gemeenschappen.”

Ook Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, ziet de koppeling met de economie: “Mensen worden benaderd als individu en niet meer als onderdeel van een levenseenheid. Dat beleid is echt heel economisch gedreven, de mens wordt vooral gezien als homo economicus. We zijn in een grote wereld beland, maar daarin zijn we wel losse individuen geworden. Daardoor missen we de eenheid die familie, dorp en land je geven.

“Een heel concreet voorbeeld is de kostwinnersboete. Een eenverdiener betaalt soms wel zes keer meer belasting dan een tweeverdiener. Daaraan ten grondslag ligt dat de belastingen op individuele basis insteken. Daarbij zijn het gezin en het huwelijk dan wel uit het zicht verdwenen. Wat mij betreft zou de overheid zeker positiever moeten staan tegenover kleine kernen van samenleving. En zeker ten opzichte van het huwelijk en gezin, want ik geloof echt dat dat de hoeksteen van de samenleving is. ”

Ik denk dat het christendom oog heeft voor de hele kosmos zonder daarmee ‘oikofoob’ te zijn

Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit

De Korte: “Je kunt je overigens afvragen of het niet tamelijk willekeurig is dat juist de natie als zodanig bescherming nodig heeft. Nederland was altijd een gemeenschap van gemeenschappen. Je was Nederlander want je was verbonden met het koningshuis en met de Tweede Kamer. Maar je was ook katholiek of liberaal of sociaaldemocraat of protestant. Je hoorde bij een kerk, een politieke partij, een vakbeweging. Die instituties brachten een evenwicht. Al die gemeenschappen waarin mensen zich geborgen wist, zijn verzwakt. In die zin kan ik Baudet begrijpen als hij zegt dat er een spirituele armoede is ontstaan. Maar dat komt niet door de teloorgang van een ‘gemeenschap’ als zodanig. Gemeenschappen komen en gaan, en ook culturen kunnen veranderen.
Het is wat mij betreft meer de vraag hoe een samenleving kan functioneren als de goddelijke fundering ervan in belangrijke mate geërodeerd is. Veel mensen hebben de laatste vijftig jaar de band met de kerk verloren, en daar is weinig voor in de plaats gekomen. Er is geen duidelijk levensbeschouwelijk fundament meer, in het persoonlijke leven niet en ook niet in het maatschappelijk leven. Die spirituele armoede kan leiden tot paniek in een situatie waar vroeger mensen nog altijd godsvertrouwen hadden. ”

Van Vlastuin: “Ik denk dat het christendom oog heeft voor de hele kosmos zonder daarmee ‘oikofoob’ te zijn. Het christendom denkt in concentrische cirkels: je hebt voor jezelf te zorgen, maar je hebt ook een verantwoordelijkheid naar je naaste, naar je man, vrouw en kinderen, je directe familie, je kerk, je volk. Allemaal cirkels die we niet moeten verabsoluteren, maar ze zijn niet betekenisloos. We zijn altijd opgenomen in een groter geheel. En uiteindelijk in het koninkrijk van God. Maar juist vanuit dat geloof in dat koninkrijk kun je waarde hechten aan huwelijk en gezin en aan al die andere cirkels. Als christen leef je in verwachting van de toekomst, en dat relativeert het belang van al die cirkels wel zonder dat deze verbleken.”

Wim van Vlastuin © Jörgen Caris

De Korte: “Die spanning tussen particularisme en universalisme is eigenlijk ook al in het Oude Testament te vinden: God sluit een verbond met zijn volk, maar waarschuwt steeds dat Israël niet moet denken dat het het enige volk is dat door God bemind wordt. We zijn allemaal schepselen van God. Dat wil niet zeggen dat een samenleving met verschillende culturen zomaar vanzelf gaat, en dat beseft iedereen ondertussen ook wel. Om dat vruchtbaar te laten zijn moeten we hard werken. Maar toch: vanuit katholiek perspectief horen mensen en alle culturen uiteindelijk altijd bij elkaar. Het is belangrijk dat we elkaar in elk geval blijven herkennen als beelddrager van God”

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit.

Lees ook: 

We zijn de hogere waarden van onze democratie uit het oog verloren

‘Ik denk dat we de sterren uit het oog zijn verloren, de hoge waarden – waarvan vrijheid de belangrijkste is – die de grondslag en rechtvaardiging van onze democratische rechtsstaat vormen', schreef Welmoed Vlieger in reactie op de verkiezingsuitslag in haar column. ‘Ze leven niet meer en worden niet meer op een doorleefde wijze doorgegeven.’ 

Deel dit artikel

Je was Nederlander. Maar je was ook katholiek of liberaal of so­ci­aal­de­mo­craat of protestant

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch

Ik denk dat het christendom oog heeft voor de hele kosmos zonder daarmee ‘oikofoob’ te zijn

Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit