Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat we van Poetins Rusland kunnen leren over de geschiedenis

Religie en Filosofie

Leonie Breebaart

Leonie Breebaart © Maartje Geels
Column

Dat is nou jammer, dat onze Maand van de Geschiedenis nét niet samenvalt met de honderdste verjaardag van de Oktoberrevolutie. Want terwijl Lenin volgens ónze kalender op 24 oktober 1917 in Rusland de allereerste communistische staat stichtte, vieren de Russen dat pas op 7 november, omdat ze een andere kalender hanteren. 

Toch is er alle reden over dat lustrum te beginnen, want als de actuele vraag naar nationale en verbindende dan wel verdelende historische symbolen (Wilhelmus? Michiel de Ruyter? VOC?) érgens leeft, dan wel in het huidige Rusland. Misschien valt er iets van te leren.

Lees verder na de advertentie

Interessant is alvast dat het revolutiejaar in Rusland amper gevierd wordt. De officiële kanalen geven daarvoor best een aardige verklaring, las ik in onder meer The Guardian. Russen zouden zó ambivalent tegenover die revolutie staan, dat een nationaal feest alleen maar verdere verdeeldheid zou zaaien. Minder officiële bronnen van Kremlinwatchers en historici beweren dat Poetin het vieren van de opstand om andere reden niet aandurft. De suggestie dat een groep sociaal bewogen Russen een coup mag plegen als een tsaar de macht niet eerlijk verdeelt, kan beter niet te hard rondgebazuind worden.

De suggestie dat Russen een coup mogen plegen als een tsaar de macht niet eerlijk verdeelt, kan beter niet te hard rondgebazuind worden

Toch ligt de voornaamste reden elders, schreef New York Times- correspondent Neil MacFarquhar dit voorjaar: “Het revolutiejaar besmeurt de Kremlin-versie van de Russische geschiedenis als een lange, eendrachtige mars naar grootheid, bedoeld om Russen een besef van nationale trots en zingeving te verlenen.”

Geschiedenis als bron van trots en zingeving - waar hebben we dat eerder gehoord?

Fascisme

Een alternatief symbool van eenheid is in Rusland al decennialang de strijd tegen het fascisme geweest. Dat is dan ook de bron van nationale trots waar Poetin nu op teruggrijpt. Met recht: tenslotte vielen de Sovjets als eersten Hitlers Berlijn binnen, reden waarom Amsterdam naast de Churchilllaan ook nog een tijdje - tot de Russische inval in Hongarije - een Stalinlaan gekend heeft, als eerbetoon aan de toenmalige Russische opperbevelhebber.

Jammer is alleen dat het Kremlin de overwinning op Hitler inzet als bewijs dat het vaderland zich al eeuwen succesvol weert tegen indringers. En in dat nationalistische verhaal komen niet alle historische feiten even goed van pas: het feit bijvoorbeeld dat Stalin ook miljoenen onschuldige Russen liet omleggen.

Hoe kwetsend Poetins poging tot nationale zingeving uitpakt, werd me vorig jaar duidelijk, toen ik in Sint-Petersburg een vrouw sprak die voor één van de kerken in de stad een souvenirstalletje beheerde met matroesjkapoppetjes. En met Poetin-prullaria, al was ze geen bewonderaar. Ze maakte zich zorgen over de nationalistische stemming in het land. Het ergste vond ze de geschiedenislessen die haar dochter tegenwoordig op school voorgezet krijgt, waarin Stalin wordt afgeschilderd als held, terwijl over zijn misdaden wordt gezwegen. Eén daarvan, vertelde ze, was Stalins bevel tot deportatie van haar eigen grootvader.

Oorlogshelden hebben wel vaker een dubieuze morele reputatie. Ik prees me gelukkig in een land te wonen waar scholieren nog altijd mogen discussiëren over de vraag hoe bewonderenswaardig hun nationale helden eigenlijk zijn.

Leonie Breebaart is filosoof en redacteur van Trouw. Lees al haar columns op www.trouw.nl/leoniebreebaart.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De suggestie dat Russen een coup mogen plegen als een tsaar de macht niet eerlijk verdeelt, kan beter niet te hard rondgebazuind worden