Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat moet de kerk met de PVV?

Religie en Filosofie

Stephan Sanders

Wilders in De Nieuwe Kerk voorafgaand aan de inhuldiging van koning Willem-Alexander. © anp
Religie

Als je jezelf christen noemt, kun je niet op de PVV stemmen. Dat zijn grote en vooral onverzoenlijke woorden, voor iemand die net een jaar bezig is zich met het christendom te verbinden. En zou ik willen dat de priester of dominee dit verbod vanaf de kansel verkondigt?

Moeizaam zou ik het vinden, dat ex cathedra spreken over die-en-die partij. Het geloof valt niet of lang niet altijd samen met het leven, en zeker niet met de politiek. Ik heb 'buitenkerkelijk priester' en dichter-schrijver Huub Oosterhuis weleens horen beweren: 'Mijn God stemt op de SP'. Ik vond dat bepaald geen opsteker, zelfs met die toegevoegde disclaimer: 'Mijn God'.

God stemt niet, dobbelt niet (Einstein) en doet ook al niet mee aan verkiezingen. Het heeft iets van een kleinering om God lijstduwer te maken, van welke partij dan ook. En toch dat idee, dat een christen niet op de PVV stemt - niet zou moeten stemmen, omdat de ideeën van die partij zo lijnrecht ingaan tegen de universele en radicaal egalitaire christelijke beginselen.

Lees verder na de advertentie

In de schaduw van de Tweede Wereldoorlog

Zo'n verbod is uiteindelijk een politiek standpunt, en ik zie meteen het gevaar van die menging van het religieuze en politieke. In 1954 werd het rooms-katholieken ontraden op de PvdA te stemmen via het zogenoemde Bisschoppelijke Mandement, en de Vara en de vakbond NVV waren anathema. Wat gebeurde daar met het eigen geweten van de gelovigen?

Dat werd overtroefd, dat werd volautomatisch de goede, want rk richting opgestuurd. Het Mandement geldt wel als de laatste oprisping van de oude zuilenmaatschappij, waarna de vele protestante, katholieke en vrijzinnige gemeenschappen gestaag kleiner werden, en nog steeds bezig zijn af te kalven - inmiddels tot mijn verdriet.

Tegelijkertijd, in de schaduw van de Tweede Wereldoorlog, de schaamte dat de kerken zich niet nog duidelijker tegen de Jodenvervolging en -moord hebben gericht, ook tijdens hun missen en diensten. Maar: in 1935 was het katholieken verboden lid te zijn van de NSB. Ook hier werd het eigen geweten overstemd door geestelijken die het beter meenden te weten, en achteraf moet je toegeven: dat was ook nodig.

De houding van Johannes de Jong, voormalig bisschop en kardinaal, was moedig antinazistisch, toen het niet gratuit was. Maar de moed van toen werd later overmoed, hybris, en op 1 mei 1954 dacht de rk leiding haar gelovigen de antisocialistische les te kunnen lezen. Dezelfde methode, rampzalige uitkomst.

Wat gebeurde na 1954 met het eigen geweten van de gelovigen?

Tollenaars, verschoppelingen en vreemdelingen

Ik las een oud interview met eerder genoemde Huub Oosterhuis, die ik weleens ontmoet heb, en die een oudtestamentische indruk op je achterlaat: hij spreekt in volzinnen, die, of je het er nu mee eens bent of niet, een verpletterend, stenentafel-achtig effect hebben. Zijn gesproken woord lijkt gebeiteld. Hij zegt daar onder meer (in 2004, in het SP-blad Tribune) dat cultuur, politiek en religie voor hem 'een onlosmakelijke drie-eenheid' vormen.

Ik benijd hem zijn gaafheid van het geloof, maar zelf ben ik huiverig voor het al te direct politieke in de kerk. Uiteraard kan een christen op de SP stemmen, en op de VVD, en op praktisch alle partijen, omdat de Bijbel geen stemwijzer is, of iets anders van volmaakt instrumentele aard. Maar christenen voor Wilders? Of, zoals nu in Amerika: christenen voor Trump? Ik krijg het niet gerijmd, met al die tollenaars, verschoppelingen en vreemdelingen in de Bijbel, die telkens worden opgenomen in de prille christelijke gemeenschap.

Niet zo lang geleden was er een vervangende priester in mijn kerk, die ons liet bidden tegen 'de verrechtsing van de samenleving'. Ik bad toen niet mee, zoals ik ook niet tegen kruisraketten zou bidden of voor het CDA. Er blijft wel erg weinig over van het mysterie. Als ik politiek wil, meld ik me wel bij een partijkantoor.

Huub Oosterhuis © anp

Maar wat moeten we in de kerk met de PVV?

Ik geef nu een aanwijzing: lees de volgende zin aarzelend en peinzend, als iemand die hardop nadenkt, maar er niet geheel uitkomt. Die PVV moeten ze helemaal niet noemen in de kerk, maar wel moet erop gewezen worden dat het niet aan christenen is hele groepen het menselijke te ontzeggen, en dus uit te sluiten van ons mededogen.

De kerk moet niet de politiek in, maar telkens de ondergrens benoemen van het menselijk fatsoen, en de christelijke opdracht. Die is nooit heel precies en concreet, als in een partijprogramma, maar wel bij uitstek ethisch.

Nog even over het kleine mirakel van mijn kerkbezoek, en de veelsoortige, veelkleurige gemeenschap die ik daar ontmoet. Een vriend met wie ik wekelijks naar de mis ga, heeft een zwak voor bruine vrouwen. In het dagelijks leven is hij als blanke, heteroseksuele man zenuwachtig over dat interraciale contact vanwege white privilege en andere onzekerheden.

Maar in de kerk valt dat weg, hij benadert de bruine vrouw, die ook gelovig is. De religie als troefkaart, die alle verschil overstijgt. In het Engels spreek je in dat verband ironisch genoeg van een Trumpcard.

De kerk moet niet de politiek in, maar telkens de ondergrens benoemen van het menselijk fatsoen, en de christelijke opdracht.

Deel dit artikel

Wat gebeurde na 1954 met het eigen geweten van de gelovigen?

De kerk moet niet de politiek in, maar telkens de ondergrens benoemen van het menselijk fatsoen, en de christelijke opdracht.