Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat lijden in de kunst ons over God en onszelf kan leren

Religie en Filosofie

Sjoerd Mulder

Pijnlijk mooi. Lijden en schoonheid in christelijke kunst © RV
boekrecensie

Deze bundel is geschreven door een reeks auteurs. Samenstellers van deze bundel zijn Anne Marijke Spijkerboer, theoloog en bijzonder hoogleraar religie en kunst aan de Rijksuniversiteit Groningen, en filosoof Marc De Kesel. Het boek bevat bijdragen van Anne-Marie Bos, Inigo Bocken, Sander Vloebergs, Marcel Poorthuis, Frank Bosman, Sander Vloebergs, Oane Reitsma, Wessel Stoker en Kick Bras.

Het boek

Lees verder na de advertentie

Of het nu het ‘Erbarme Dich’ uit de Matthäus-Passion van Bach is, of het sadistische werk van de dichter Comte de Lautréamont: op een fascinerende manier legt veel westerse kunst een relatie tussen schoonheid en het lijden. Een aantal bijdragen aan deze bundel richten zich op expliciet christelijke lijdenskunst. Zo laat Frank Bosman zien hoe Christus’ lijden in films wordt afgebeeld. Anne-Marie Bos verhaalt hoe Titus Brandsma in Dokkum een kruisweg liet maken, en relateert dat aan hoe deze ook in zijn eigen leven (hij stierf in Dachau) moed putte uit ‘het lijdende gelaat van Christus’. Inigo Bocken laat zien hoe de twintigste-eeuwse Duitse performancekunstenaar Joseph Beuys zich liet inspireren door de typisch Ignatiaanse zoektocht om God juist in pijn en lijden te zoeken. Maar deze bundel beperkt zich niet tot expliciet christelijke kunst. Zo beschrijft Kick Bras de naoorlogse Duitse schilder Anselm Kiefer, die geen romantische landschappen wilde schilderen, maar in zijn landschappen de confrontatie zocht met het schuldige Duitse verleden. Alleen zo’n pijnlijk kritische blik zou uiteindelijk schoonheid kunnen opleveren. En Oane Reitsma legt uit hoe de westerse muziek vaak een contrast oproept van pijn en verlossing, bijvoorbeeld door dissonantie uiteindelijk te laten oplossen in consonantie of harmonie, of door de muziek zo hemels volmaakt te maken dat het pijnlijk contrasteert met dit aardse onvolmaakte leven.

Opvallendste stelling

De verschillende bijdragen roepen de vraag op, of de verbinding tussen pijn en liefde eigenlijk typisch christelijk is? Op zich niet, zegt Marc De Kesel in zijn stuk, want liefde, ons brandend verlangen, loopt vaak uit op teleurstelling en pijn. Maar volgens hem gaat het in de christelijke kunst niet om díe pijn. Het lijden van Christus komt volgens gelovigen niet voort uit teleurstelling in de liefde, maar juist uit een liefde die niet teleurstelt. Gods liefde voor de mens is absoluut, en omarmt dan desnoods, als dat nodig is om ons te bereiken, het lijden. Christus’ lijden is dus een omkering van ons lijden: juist Christus’ lijden laat zien dat onze rusteloze liefde uiteindelijk haar pijnloze rustpunt kan vinden in God.

Mooi citaat

De Kesel schrijft dan: “In het eigen menselijk bloed/tekort/sterfelijkheid ziet de christen tegelijk het bloed/tekort/sterfelijkheid van God, voor wie dit alles een teken is van zijn volmaakte liefde, van zijn liefde als volmaakte, van zijn liefde die zichzelf ontledigt en daarom ons zijn volmaaktheid deelachtig maakt. De pijn die christelijke kunst toont, is daarom altijd ook de ontkenning van – want de verlossing uit – de pijn. Christus’ bloedende gelaat toont hoe God door het pantser van zijn volmaaktheid heen snijdt om de devote/verliefde gelovige tegemoet te komen.”

Redenen om dit boek niet te lezen

Jammer genoeg wordt er geen enkele poging gedaan om de lezer uit te leggen wat de urgentie van dit thema is. Is er een diepere drijfveer achter de interesse van al deze auteurs, of – dat gevoel bekroop me soms – vertellen de verschillende auteurs over hun hobby?

Redenen om dit boek wel te lezen

Maar misschien vinden we een aanknopingspunt in het tijdstip van publicatie: het boek verschijnt heus niet voor niets in de lijdenstijd. Daarbij zijn de bijdragen over het algemeen van goede kwaliteit. Dus als je geïnteresseerd bent in de verhouding tussen kunst en religie, en je wilt je in deze tijd bezinnen op het lijden in de kunst, dan is deze bundel een mooie aanrader.

‘Pijnlijk mooi. Lijden en schoonheid in christelijke kunst.’ Marc De Kesel en Anne Marijke Spijkerboer (red.) Skandalon; 190 blz. € 22,95 ★★

Lees ook: Een kunstroute langs veertien staties van de kruisweg
De tentoonstelling ‘Stations of the Cross’ neemt de bezoeker tijdens deze lijdenstijd mee op pelgrimstocht door Amsterdam, als een moderne kruiswegstatie. Langs hedendaagse kunst, die de eeuwenoude vastentraditie in nieuwe vormen toont.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel