Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat jammende jazzmuzikanten onze samenleving over vrijheid kunnen leren

Religie en Filosofie

Maurice van Turnhout

Roy Hargrove (rechts) en Justin Robinson tijdens het North Sea Jazz festival 2013. © ANP
Recensie

Jurriën Rood - Filosofie van de jamsessie. Hoe we kunnen samenwerken in vrijheid
Lemniscaat 244 blz. € 19,95
★★★

De schrijver

Lees verder na de advertentie

Filmmaker Jurriën Rood (1955) studeerde in 2006 cum laude af in de wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Als vrije onderzoeker bij politie Amsterdam-Amstelland schreef hij twee rapporten over het gezag van het politiekorps. Dat onderzoek resulteerde in het boek 'Wat is er mis met gezag?' (2013), genomineerd voor de Socrateswisselbeker. Vorig jaar publiceerde Rood 'De kwestie Pegida'.

Onderwerp van dit boek

Begin jaren zeventig werd de jonge Rood 'betoverd door het schijnbare gemak' van de jazz-jam. In rokerige kroegen zag hij hoe musici elkaar al improviserend tot grote hoogten opstuwden. Dat was pas echte vrijheid! Door zijn eigen deelnames aan jams als saxofonist leerde Rood dat een geïmproviseerd optreden ook kan uitlopen op een kakofonie van klanken die maar niet lekker willen klinken, als er niet enkele basale regels worden nageleefd. Zo moeten jammende musici elkaar de ruimte geven, ze moeten zelf niet te lang soleren en er moet respect zijn voor de soft power van de jam-leider.

© rv

Is er met zoveel moeten nog wel sprake van vrijheid?

Volgens Rood wel, alleen is het niet de vrijheid die in de huidige liberaal-democratische samenleving als maatgevend wordt beschouwd. Vrijheid wordt enkel nog opgeëist door het individu in de vorm van negatieve vrijheid, zoals de Britse liberale filosoof Isaiah Berlin (1909-1997) het noemde, oftewel: vrijheid van invloed van anderen. Wie deze vorm van vrijheid absoluut maakt, ontslaat zichzelf van de plicht om deel uit te maken van de gemeenschap. 'Het is de vrijheid zelf die ons uit elkaar en tegen elkaar opjaagt', analyseert Rood.

De jazz-jam gedijt daarentegen bij 'groepsvrijheid'. Een vrijheid die niet is tegengesteld aan regels, maar die juist op natuurlijke wijze uit regels voortvloeit. Zonder regels zou op het podium immers het recht van de sterkste gelden en kwam het nooit tot een gezamenlijke schepping.

Zowel op het jazzpodium als op het ver­keers­knoop­punt kunnen mensen op ieder moment een keuze maken tussen zuiver eigenbelang en groepsbelang.

In zijn boek toetst Rood zijn filosofische bevindingen aan wijsheden en anekdotes van jam-veteranen als Hans Dulfer en Maarten van Norden. Hij gebruikt de jamsessie als metafoor voor situaties in de openbare ruimte waarbij ook wrijving ontstaat tussen individuele vrijheid en de noodzaak om samen te werken. Het ritsen op een snelweg lijkt een geoliede machine, maar door het opgeblazen ego van één automobilist kan het zomaar leiden tot blikschade of erger. In een openbaar debat worden idealiter op vruchtbare wijze inzichten uitgewisseld, maar het kan ook ontaarden in een wedstrijdje zelfexpressie, zoals bij veel talkshows op televisie het geval is. De jazz-jam als samenlevingsmodel houdt volgens Rood in dat er minder langs elkaar heen wordt gepraat, en meer samen wordt gedáán.

Opvallende passage

'De grootste politieke tegenstelling van dit moment is niet die tussen rechts en links, maar die tussen voor- en tegenstanders van vrij pluralisme (...). Het zou goed zijn als die tegenstelling onderwerp wordt van het debat, in plaats van verdonkeremaand te worden in schijndebatten tussen de tegenstanders van gisteren.'

Reden om dit boek niet te lezen

In de eerste helft van 'Filosofie van de jamsessie' schoolt Rood de lezer in historie en techniek van de jazz-impro. Daarbij valt hij nogal eens in herhaling.

Reden om dit boek wel te lezen

Met 'Filosofie van de jamsessie' dwingt Rood de lezer om buiten de vertrouwde liberaal-democratische kaders te denken, zonder dat hij per se korte metten wil maken met de grondbeginselen daarvan. Sinds de anti-autoritaire revolutie van de jaren zestig is alles wat in Nederland naar gezag ruikt verfoeid als 'betutteling'. Hierdoor signaleert Rood in de samenleving ook een opflakkerend verlangen naar keiharde law and order, waar hij net zo weinig van moet hebben als van het individualistische tamboereren op deregulering. 

Of Roods compromis van 'vrijwillig aanvaarde en kritisch gedragen autoriteit' op het macro-niveau van de gehele samenleving kans van slagen heeft, daarover koestert de auteur geen illusies: de mens is nu eenmaal een 'dubbeltje op zijn kant', zowel op het jazzpodium als op het verkeersknooppunt kunnen mensen op ieder moment een keuze maken tussen zuiver eigenbelang en groepsbelang. Een jam kan altijd mislukken, samenwerkingen in de openbare ruimte kunnen dat ook.

Lees al onze boekrecensies op trouw.nl/boekrecensies.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Zowel op het jazzpodium als op het ver­keers­knoop­punt kunnen mensen op ieder moment een keuze maken tussen zuiver eigenbelang en groepsbelang.