Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat gebeurt er als je de tekeningen van Kees de Kort naast eeuwenoude iconen zet? ‘Dit ís het bijbelverhaal’

Religie en Filosofie

Nico de Fijter

Palmpasen, de dag waarop christenen de intocht van Jezus in Jeruzalem vieren. © kees de kort

Wat gebeurt er als de kinderbijbeltekeningen van Kees de Kort naast eeuwenoude iconen komen te hangen waarop dezelfde bijbeltaferelen te zien zijn? Dan blijkt ook het werk van De Kort iconisch te zijn.

Voor vele duizenden Nederlanders vormen ze de eerste kennismaking met de Bijbel: de tekeningen van Kees de Kort. De eerste verschenen meer dan een halve eeuw geleden, in dunne boekjes die elk één bijbelverhaal bevatten. 'Wat de Bijbel ons vertelt', heette de reeks. Later werden ze gebundeld in de 'Kijkbijbel', nog altijd een bestseller. Het zijn krachtige, eenvoudige tekeningen: grote kleurvakken, vaak in aardetinten, weinig perspectief, herkenbare personages, een zeer herkenbare stijl.

Lees verder na de advertentie
Een icoon is geen interpretatie van een verhaal, het ís het verhaal

Liesbeth van Es

"Het zijn heel eenvoudige tekeningen, heel sec", vertelt Liesbeth van Es. "Maar De Kort vertelt er wel een verhaal mee. Er staan meestal korte teksten bij zijn tekeningen, een paar zinnetjes, meer niet. Maar die vertellen het verhaal niet. Dat doen de tekeningen zelf." Het werk van De Kort kun je daarom gerust iconisch noemen, vindt Van Es.

Sinds dit weekend is een selectie van het werk van De Kort (84) te zien in het Ikonenmuseum in Kampen, waar Van Es conservator is. De eenvoudige tekeningen hangen er naast eeuwenoude meest Russische en Griekse iconen. Op bijna alle werken staan de christelijke feestdagen centraal. De zestig oorspronkelijke werken van De Kort die voor de tentoonstelling zijn geselecteerd waren niet eerder voor het publiek te zien.

Palmpasen. © rv

Geen tekst nodig

"Als je de iconen uit onze collectie en het werk van De Kort bij elkaar ziet, dan valt direct op hoe iconisch zijn tekeningen zijn", zegt Van Es. Ze pakt een icoon die de hemelvaart van Christus verbeeldt. "Dit is zeventiende-eeuws, Russisch." Christus is er niet meer afgebeeld in zijn menselijke gedaante, maar als God, en hij wordt omgeven door een gouden mandorla. Twee engelen dragen hem, Christus houdt zijn handen zegenend omlaag, terwijl beneden zijn discipelen en zijn moeder Maria achterblijven. Van Es: "Een heel krachtig beeld. Hier wordt een verhaal verteld."

Dan wijst ze op twee tekeningen van De Kort, aan de andere kant van de zaal, die diezelfde hemelvaart verbeelden. Op de eerste staat Jezus, door De Kort altijd in het wit getekend, samen met zes van zijn discipelen op de Olijfberg - hier afgebeeld als een licht glooiend groen vlak. De achtergrond bestaat uit niets anders dan een helblauwe lucht. Op de tweede tekening is Jezus verdwenen, terwijl zijn leerlingen vertwijfeld toekijken. "Heel eenvoudig, maar net zo sprekend. Daar heb je geen tekst meer bij nodig."

Iconen spelen een belangrijke rol in de oosters-orthodoxie. Ze maken daar nadrukkelijk deel uit van het geloofsleven: door de iconen treden gelovigen in verbinding met God, Maria en heiligen. De iconen - die worden vervaardigd volgens strikte eeuwenoude richtlijnen - maken deel uit van de oosters-orthodoxe liturgie.

Je hoort van iedereen die met de tekeningen van De Kort is opgegroeid: die blijven je altijd bij

Liesbeth van Es

Van Es: "Een icoon is de werkelijke representatie van het heilige. Het is geen interpretatie van een verhaal, het is geen illustratie om een verhaal te ondersteunen. Het ís het verhaal. Als je naar een icoon van Christus kijkt, dan kijk je naar Christus zelf. In de oosters-orthodoxie worden iconen vereerd, maar die verering richt zich niet op de icoon zelf, maar op wat er wordt verbeeld. Niet een icoon van Christus wordt vereerd, Christus zélf wordt vereerd."

Het laatste avondmaal door Kees de Kort. © kees de kort

Van die verering is bij het werk van De Kort geen sprake. Maar, zegt Van Es: "Zijn werken dragen de essentie van de bijbelverhalen met zich mee. Ze ademen tijdloosheid. Je hebt er weinig uitleg bij nodig. Het ís het bijbelverhaal. Ik beschouw zijn werk daarom ook wel als een bijbelvertaling. Bij veel religieuze kunst is er sprake van interpretatie, van uitleg, van illustratie. Daar zijn stappen gezet tussen het bijbelverhaal en de kunst zelf. Bij De Kort niet."

Armenbijbel

De tekeningen doen in de verte wat denken aan de vroegere biblia pauperum, de Bijbel voor de armen, vindt Van Es. Die verbeeldingen van de Bijbel werden in de late Middeleeuwen gemaakt om aan het gewone volk - dat niet kon lezen - de bijbelverhalen uit te beelden. "Je hoort van iedereen die met de tekeningen van De Kort is opgegroeid: die blijven je altijd bij. Je herkent zijn werk onmiddellijk. En ze brengen je de bijbelverhalen op een heel eenvoudige manier."

Het laatste avondmaal. © rv

Al eerder stelde het Ikonenmuseum tentoonstellingen samen waarin iconen uit de eigen collectie - de grootste van West-Europa - werden samengebracht met werk van een Nederlandse schilder. "Dat wilden we opnieuw doen. We gingen wat namenlijstjes af en toen ik de naam van Kees de Kort zag staan, dacht ik direct: ja, natuurlijk!"

Van Es ging bij hem op bezoek. "Dat was fantastisch. Hij liet me vele werken zien, veel daarvan had ik nooit eerder gezien, en zijn kleurgebruik is zo schitterend. Dat krijg je pas echt in de gaten als je de werken in het echt ziet. Zijn werk samen zien met onze iconen is schitterend. Het contrasteert, en toch past het heel goed bij elkaar."

De tentoonstelling 'Kees de Kort | Ikonen' is een samenwerking van het Ikonenmuseum in Kampen en het Bijbels Museum.

De tentoonstelling is tot en met 26 oktober te zien in Kampen, daarna verhuist de expositie naar het Bijbels Museum in Amsterdam. Voor meer informatie: www.ikonenmuseumkampen.nl

Lees ook: 

Bekroonde Kees de Kort schildert varkens en bijbelverhalen

In een interview met Trouw, ruim twintig jaar geleden, vertelde Kees de Kort waar hij de inspiratie voor zijn tekeningen vandaan haalt. “Ik heb geprobeerd van de traditie los te komen. Mijn bijbelfiguren voldoen niet aan het clichébeeld.”

Deel dit artikel

Een icoon is geen interpretatie van een verhaal, het ís het verhaal

Liesbeth van Es

Je hoort van iedereen die met de tekeningen van De Kort is opgegroeid: die blijven je altijd bij

Liesbeth van Es