Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Was de Rushdie-affaire de oerknal die de golf van radicalisering op gang bracht?

Religie en Filosofie

Eildert Mulder

Iraans protest tegen Salman Rushdie, in 1989. © AFP
column

Dertig jaar geleden ontplofte de Rushdie-affaire. Al te veel herdenking is er niet geweest. De oproep van de Iraanse ayatollah Khomeini aan alle moslims om de in India geboren Britse auteur Salman Rushdie te doden wegens heiligschennis is niet uit het collectieve geheugen verdwenen maar wel verbleekt.

Khomeini gaf zijn moordbevel in 1989, op Valentijnsdag. Berouw was zinloos. Ook als Rushdie met as op zijn hoofd en gescheurde kleren huilend zijn geschriften had opgestookt in een oven of op een brandstapel dan had hem dat niet geholpen, want belediging van Mohammed kent geen vergiffenis. Er vielen tientallen doden bij onlusten en moordaanslagen, ook op vertalers van het gewraakte boek ‘De duivelsverzen’. Rushdie dook onder. 

Lees verder na de advertentie

Deze escapade van Khomeini, kort voor zijn eigen dood, bracht een enorme en lang doorwerkende schok teweeg, maar recentere drama’s drongen de Rushdie-affaire toch naar de achtergrond. Het loog er ook niet om wat er sindsdien gebeurde. In Algerije pleegde de GIA, een voorloper van IS, nachtelijke massamoorden. Dat was in de jaren negentig. In 2001 sloeg Al-Qaeda toe in de VS. Later waren er de Deense cartoonaffaire en talloze moordpartijen wereldwijd. IS bracht iets wat lijkt op een donderend slotakkoord van dit godsdienstwaanzinnige concert uit de hel met zijn duivelse muzikanten en dirigenten op bokkepoten. Lijkt, want terreur, een veelkoppig monster, is niet zomaar voorbij.

Was de half vergeten Rush­die-af­fai­re echt de oerknal die de golf van radicalisering op gang bracht?

Was de half vergeten Rushdie-affaire echt de oerknal die de golf van radicalisering op gang bracht? Nogal wat destijds jonge Britse moslims zien het wel zo, althans voor wat henzelf betreft. Dat blijkt uit gesprekken die BBC-journalist Mobeen Azhar voerde.

Die roepen twijfels op over het heil dat valt te verwachten van een ‘Europese islam’ die, weldenkend en verlost van bemoeizieke herkomstlanden, als een messias alle problemen zal oplossen. Want de geïnterviewde moslims voelden zich op en top Engelsen, Europeanen dus. Maar na de Rushdie-affaire, een breuk in hun leven, volgden ze toch de radicale lokroep.

Eerder ervoeren ze het milieu van hun jeugd als een onvrij hok en zochten ze aansluiting bij autochtone Britten. Ze voelden zich door hen opgenomen, maar dat viel tegen na Khomeini’s fatwa. Van ‘jij’ evolueerden ze tot ‘jullie’. “Wat is er mis met jullie? Zijn jullie voor of tegen ons?” vroegen Alyas Karmani’s medestudenten in Glasgow, waarheen hij was uitgeweken om los te breken uit zijn Pakistaanse getto in Londen. Dat ‘jullie’ was zijn nieuwe getto.

Het gif begon te werken. Ze zagen hem toch niet als een van hen, begreep hij. Hij viel terug op de islam.

Het gif begon te werken. Ze zagen hem toch niet als een van hen, begreep hij. Hij viel terug op de islam. Zijn oude Pakistaanse milieu bleef hij mijden. Inspiratie vond hij bij andere jonge moslims die zich net als hij Engels voelden. Maar juist hun ‘Engelse islam’ was radicaal. Ook toen al vochten er moslimjongeren over de grens, niet in Syrie maar in Bosnië. Alyas is nu imam in Huddersfield. Zijn radicalisering in zijn jonge jaren wijt hij aan de Rushdie-affaire.

Anders is Ed Husains verhaal. Als puber raakte hij bij een betoging in Londen in vervoering door gebedsdiensten in de open lucht en verbrandingen van Rushdieportretten. Later eindigde zijn radicalisering abrupt toen hij op straat de doodstrijd zag van een neergestoken jongen. De dader had eerder op de campus van Husains universiteit geroepen dat ze hem moesten halen als ze een probleem hadden met ‘ongelovigen’. 

Husain werd adviseur van premier Tony Blair

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook: Afstoffen fatwa tegen Rushdie heeft weinig te maken met religie
Salman Rushdie is zijn leven nog steeds niet zeker. Drie jaar geleden, 27 jaar nadat de Iraanse ayatollah Khomeini in een fatwa opriep hem te doden, verhoogde Iran de prijs op zijn hoofd. Waarom kan het regime de Britse schrijver maar niet loslaten?

Deel dit artikel

Was de half vergeten Rush­die-af­fai­re echt de oerknal die de golf van radicalisering op gang bracht?

Het gif begon te werken. Ze zagen hem toch niet als een van hen, begreep hij. Hij viel terug op de islam.