Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom sluiten wij azc's?

religie en filosofie

Marc van Dijk

© Hollandse Hoogte
Filosofisch Elftal

Er komen minder asielzoekers naar Nederland en dus worden opvanglocaties gesloten. Is dit verantwoord in een wereld en een continent vol vluchtelingen?

De eerste poging tot een kabinetsformatie liep vast op migratie. Er zou onenigheid zijn geweest over het instellen van een 'vluchtelingenquotum' en uitbreiding van de opvang in de regio. Maar voorlopig is de feitelijke situatie dat er minder vluchtelingen naar Nederland komen.

Lees verder na de advertentie

Onlangs verklaarde het Coa (Centraal orgaan Opvang Asielzoekers) dat het aantal opvangplaatsen dit jaar wordt teruggebracht van 48.700 naar 31.000. Ook het personeel wordt uitgedund. Er blijven 61 opvanglocaties open, 45 andere gaan dicht of zijn al gesloten.

'Als je al jaren doet alsof vluchtelingen opvangen een noodzakelijk kwaad is, dan kan je moeilijk erkennen dat er best nog meer vluchtelingen bij zouden kunnen'

Désanne van Brederode

Valt dit te rijmen met de overvolle vluchtelingenkampen in Griekenland en Turkije?

Désanne van Brederode, schrijver en lid van het Syrische Comité: "Nee. Hoe kan je in een wereld als deze zeggen dat onze opvangplaatsen niet meer nodig zijn? In tijden dat een kabinetsformatie vastloopt op het verder niet nader verklaarde begrip 'migratie', moet je je ernstig afvragen wat er achter dit soort statistieken zit. Persoonlijk krijg ik de indruk dat men het in Den Haag fijn vindt dat dit soort berichten in deze periode naar buiten wordt gebracht, zodat men ongestoord verder kan formeren, ook straks in een tweede ronde.

Zodra in democratieën niet alle mensen als gelijken mogen of kunnen meespreken, komen vrijheid en gelijkheid in gevaar

Gert-Jan van der Heiden

"Uitvoeringsorganen houden het bij de feitelijke kant van de zaak. Verantwoordelijke ministers voegen hier liefst zo min mogelijk aan toe. Maar juist door het zo zakelijk te houden, bedrijven ze symboolpolitiek. De boze, zogenaamd bange burger moet tevreden worden gehouden. Maar je kunt de problematiek van vluchtelingen niet adequaat adresseren met een boekhoudersmentaliteit. Kunnen ze nu iets anders zeggen? Als je al jaren doet alsof vluchtelingen opvangen een noodzakelijk kwaad is, dan kan je moeilijk erkennen dat er best nog meer vluchtelingen bij zouden kunnen. Mensen die nu op weliswaar veilige, maar toch onmenselijke plaatsen verblijven. Er wordt al tijden uitsluitend over gesproken in termen van vraag en aanbod en 'afspraak is afspraak'. De morele kant van de zaak komt niet eens ter sprake."

Gert-Jan van der Heiden, hoogleraar metafysica aan de Radboud Universiteit in Nijmegen: "Dat hier opvanglocaties gesloten worden, terwijl elders in Europa oorlogsvluchtelingen onder erbarmelijke omstandigheden moeten verblijven, is de schandvlek van onze tijd. Dat wij als Europeanen niet meer één gezamenlijk verhaal kunnen vertellen over onze eigen tijd hangt volgens mij sterk samen met wat wij aan onze zuidgrenzen doen: wie durft zijn eigen schande te vertellen?

"Natuurlijk is het vanuit rationele overwegingen logisch dat leegstaande opvangcapaciteit wordt opgeheven. Maar het is belangrijk om te beseffen dat die leegstand geen teken is dat het zo goed gaat in de wereld of dat er zoveel minder vluchtelingen zijn. De overcapaciteit is een gevolg van politiek beleid om het ontheemden zo moeilijk mogelijk te maken om hierheen te komen. En om erop in te zetten dat mensen 'in de regio' worden opgevangen. Dat klinkt misschien best acceptabel, maar in de praktijk betekent het dat mensen in Griekenland en Turkije onder mensonterende omstandigheden moeten leven. De Italiaanse filosoof Giorgio Agamben noemt dit 'de politiek van het kamp'.

"In strafkampen als Guantánamo Bay, maar ook in vluchtelingenkampen, dreigen mensen volgens Agamben gereduceerd te worden tot een 'naakt' leven. Ze hebben geen recht om te stemmen of om zich te organiseren. Ze zijn voor een toekomstperspectief buiten het kamp overgeleverd aan landen als Nederland, die hen niet op willen nemen omdat ze al in een 'veilig' gebied zijn. Maar doordat ze geen politieke stem meer hebben, worden hun belangen te makkelijk genegeerd. Zodra in democratieën niet alle mensen als gelijken mogen of kunnen meespreken, komen vrijheid en gelijkheid in gevaar."

Anno nu zou je kunnen zeggen dat 'de ander' a priori als een risico en een bedreiging wordt gezien

Gert-Jan van der Heiden

Gerechtigheid 

Van Brederode: "En zelfs voor wie dat proberen is dat niet gemakkelijk. Terwijl de wil er best is; er melden zich naar verluidt nog steeds veel nieuwe vrijwilligers die vluchtelingen willen helpen. Dus het is best mogelijk voor politici om te zeggen: laten we er zijn voor mensen die verschrikkingen hebben meegemaakt. Laten we naar ze luisteren. Maar zelfs de vrijwilligers doen dit in veel gevallen niet. Veel Syriërs die ik ken hebben genoeg lieve Nederlanders om zich heen die rondvaarten voor ze organiseren en graag over Nederland vertellen en ook best iets over de Syrische cultuur willen leren, maar in de geschiedenis van oorlog en dictatuur willen ze niet te diep doordringen. In de praktijk blijft het toch vaak eenzijdig 'zenden', in plaats van werkelijk je wereldbeeld aan gruzelementen laten slaan."

Van der Heiden: "De Frans-Joodse denker Emmanuel Levinas zou dat laatste omschrijven als het appèl van de ander. Volgens Levinas heeft elk mens de morele verplichting om zich te laten aanspreken in de ontmoeting met de ander. De ander roept mij op tot gerechtigheid. In de normale intermenselijke communicatie behandelen we de ander vaak vanuit onze functionele rollen. Maar zodra er iets gebeurt, zoals een mens die op de vlucht moet slaan, vallen we uit deze vaststaande rollen en verschijnt de ander als een niet te negeren roep om gerechtigheid. Er was een tijd dat Levinas onder filosofen en theologen zo populair was dat het soms nodig was om te zeggen dat niet elke 'ander' even ongevaarlijk en hulpbehoevend was. Maar anno nu zou je kunnen zeggen dat 'de ander' a priori als een risico en een bedreiging wordt gezien, als potentiële verkrachter, crimineel of terrorist. Als mensen waar je er zo min mogelijk van moet hebben. Dan is het goed om Levinas nog eens in herinnering te roepen. Wanneer we vluchtelingen wegstoppen in kampen ver van hier, doen we vooral erg ons best om onszelf doof te houden voor hun appèl."

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
'Als je al jaren doet alsof vluchtelingen opvangen een noodzakelijk kwaad is, dan kan je moeilijk erkennen dat er best nog meer vluchtelingen bij zouden kunnen'

Désanne van Brederode

Zodra in democratieën niet alle mensen als gelijken mogen of kunnen meespreken, komen vrijheid en gelijkheid in gevaar

Gert-Jan van der Heiden

Anno nu zou je kunnen zeggen dat 'de ander' a priori als een risico en een bedreiging wordt gezien

Gert-Jan van der Heiden