Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom lelijke mensen volgens filosofe Francesca Minerva een probleem hebben

Religie en Filosofie

Leonie Breebaart

© Suzan Hijink
Interview

Dat je om je huidkleur of sekse gediscrimineerd kan worden, dat weten we. Maar de straf op lelijk zijn is minstens zo hoog, weet filosofe Francesca Minerva. Waarom dóen we daar dan niks aan?

Ergens vermoeden we het allemaal: mooie mensen hebben het beter. Ze vinden makkelijker vrienden, een baan, een partner. Lelijke mensen worden vaker gemeden, ze krijgen minder kansen. Toch hoor je weinig mensen praten over dat probleem. Over seksisme en racisme breken we ons het hoofd, maar nooit over 'lookism' - discriminatie op grond van een onaantrekkelijk uiterlijk. De Italiaanse filosofe Francesca Minerva, werkzaam in Gent, wil het taboe doorbreken.

Lees verder na de advertentie

"Psychologisch én economisch onderzoek laat zien dat een ongunstig uiterlijk enorme gevolgen heeft. Als lelijke baby's huilen vinden we dat irritanter. Kinderen delen hun speelgoed minder vaak met onaantrekkelijke vriendjes. Leraren zijn strenger tegen lelijke leerlingen. En die achterstelling gaat het hele leven door. Het gaat niet alleen om een esthetisch oordeel. We veronderstellen vaak dat mooie mensen beter zijn, en lelijke slechter."

Op grond van hun uiterlijk worden mensen gezien als lui of dom en dat werkt als selffulfilling prophecy

Filosofe Francesca Minerva

Het is niet voor het eerst dat Minerva, (1981) een controversieel onderwerp aansnijdt. Zo betoogde ze in de Journal of Medical Ethics (2012) dat het doden van pasgeboren baby's even goed te rechtvaardigen kán zijn als het aborteren van een embryo. Want als embryo's nog geen echte personen zijn, dan geldt dat ook voor pasgeboren kinderen. Het artikel maakte een storm van protest los.

Ook lookism raakt een taboe, denkt Minerva, die vandaag een congres van vrouwelijke filosofen toespreekt. "Wij moderne mensen erkennen meestal niet dat we lelijke mensen anders behandelen. Toch doen we dat wél. Ik luister waarschijnlijk ook beter naar een knappe spreker. Dat is niet mijn schuld, het gebeurt onbewust, maar lookism heeft wel een enorme impact. Dat het onderwerp zo onder de radar is gebleven, komt waarschijnlijk doordat het niet heeft geleid tot geweldsuitbarstingen, zoals bij racisme wel het geval is. Maar mensen lijden onder een afwijkend uiterlijk. Dus móeten we erover nadenken! "

Wie lijden het meest onder lookism, mannen of vrouwen?

"Vrouwen worden strenger beoordeeld, niet alleen door mannen trouwens, maar ook door andere vrouwen. Dat kan een biologische oorzaak hebben: misschien willen ze onbewust checken of ze op de liefdesmarkt nog net zo hoog scoren als hun concurrent. Bij mannen ligt dat anders: die oordelen niet zo hard over elkaars uiterlijk, ze concurreren op ander terrein. Dat is wel aan het veranderen trouwens. Nu mannen niet meer altijd kostwinnaar zijn, wordt hun uiterlijk belangrijker; vrouwen hebben daar tegenwoordig ook meer commentaar op. Toch kampen vrouwen nog steeds sterker met het beeld dat je vooral mooi moet zijn, en liever niet slim of succesvol."

Zelf is Francesca Minerva beslist mooi en dat roept de vraag op hoe ze ertoe is gekomen juist deze vorm van discriminatie te bestuderen. "Tot mijn 23ste was ik helemaal niet knap", lacht ze. "Jongens kwamen alleen naar me toe als ze contact wilden met een van mijn vriendinnen. Inmiddels ben ik matig aantrekkelijk, maar nog wel heel erg klein. Dat merk ik vooral in Nederland, daar word ik echt aangestaard! "Hoe kun je zó klein zijn?" Zulke ervaringen zetten je wel aan het denken. Hoe zou mijn leven eruit zien als ik écht een afwijkend uiterlijk had? Welk effect heeft dat op je persoonlijkheid? Dát het effect groot is, weten we inmiddels. Op grond van hun uiterlijk worden mensen gezien als lui of dom en dat werkt als selffulfilling prophecy. Als je behandeld wordt als dom, ga je dat op een bepaald moment ook geloven. Dat vind ik echt tragisch."

Toch een sceptische opmerking. Anders dan aan huidskleur of aan sekse, kun je aan je uiterlijk meestal iets doen. Je kunt je leuker kleden, je kunt afvallen. Als je naar de sportschool gaat en gezond eet, kun je onmogelijk heel erg dik worden.

"Dat is inderdaad het onmiddellijke beeld bij dikke mensen: die zullen wel lui zijn, die hebben geen zelfdiscipline. Onze hersenen houden van afsteken: we zien iemand en de enige informatie die we hebben is zijn of haar uiterlijk. Daaruit proberen we dan veel meer informatie te halen dan mogelijk is. Juist bij obesitas gaat het dan mis, want de oorzaken zijn zeer divers, ook geld speelt een rol. Wie weinig te besteden heeft, eet meestal slechter en heeft minder tijd en geld om te sporten. En dan hebben we het hier nog over volwassenen. Wat mij écht schokte was een onderzoek naar obese kinderen. Dat suggereerde dat zij door álle groepen kinderen gediscrimineerd worden, ook door gehandicapte kinderen. De sociale status van dikke kinderen is lager dan van welke andere groep kinderen ook, omdat we denken dat dik zijn je eigen schuld is."

Het probleem doet zich ook vooral voor bij mensen met héle nadelige genen

Filosofe Francesca Minerva

Dat brengt u op het controversiële punt dat de overheid apert lelijke mensen moet helpen, net zoals ze dat bij gehandicapten moet doen. U denkt daarbij aan plastische chirurgie.

"Plastische chirurgie kan inderdaad een grote rol spelen. Nederland liep daarin altijd voorop. In andere Europese landen krijg je een behandeling meestal alleen vergoed bij zware misvorming, maar een Nederlandse vrouw heeft bij mijn weten ooit succesvol bezwaar gemaakt tegen de regel dat ze haar borsten alleen kon laten liften als die onder het niveau van de ellebogen gezakt waren. Ik begrijp dat dit beleid Nederland veel geld kost en daarom is teruggedraaid. Maar plastische chirurgie kan de gevolgen van verschillen in uiterlijk wel minimaliseren. Met de technologie van de toekomst wordt dat steeds makkelijker. Genetische afwijkingen kunnen we steeds beter voorkomen."

Dat klinkt als een gevaarlijke gedachte. Moeten we niet gewoon toleranter gaan dénken voordat we in zogenaamd onaantrekkelijke mensen gaan snijden?

"We moeten eerst weten waar het stigma vandaan komt. Als mensen hun huid willen bleken, dan is de oorzaak inderdaad sociaal, want donkere mensen worden niet overal ter wereld gediscrimineerd. Daar ligt dan een taak voor de maatschappij. Tijdschriften kunnen donkere mensen op het omslag zetten. Je kunt leraren aannemen met uiteenlopende huidskleur, postuur enzovoorts. Er zijn heel veel uiterlijke kenmerken waarvoor onze hersenen géén speciale voorkeur hebben, blond haar bijvoorbeeld, of dunne lichamen. Maar hoewel filosofen dat wel vaak denken, komen niet álle oordelen over mooi en lelijk voort uit een culturele afspraak die je kunt veranderen. Sommige voorkeuren lijken wel hardwired, onafhankelijk van de toevallige cultuur waarin we leven. Symmetrische gelaatstrekken, breedgeschouderde mannen: die worden eigenlijk overal mooi gevonden. Daarvoor heeft ons brein gedurende miljoenen jaren kennelijk een voorkeur ontwikkeld. Ik zeg niet dat die nooit kan veranderen, maar het kan lang duren. Vandaar dat vrouwen met extreem asymmetrische borsten in Europa vaak recht hebben op een operatie."

Maar als je echt afwijkende mensen laat opereren, worden de minder afwijkenden dan geen outcasts?

"Dat weten we niet zeker. Het kán namelijk zo zijn dat onze hersenen vooral reageren op héle sterke vormen van onaantrekkelijkheid. Als dat zo is, verandert er voor minder aantrekkelijke mensen weinig als het algemene niveau van ons uiterlijk wordt opgehoogd. Ze hebben dan net zo'n goed leven als daarvoor. Het probleem doet zich ook vooral voor bij mensen met héle nadelige genen. Wat er gebeurt als we hun probleem kunnen verhelpen is moeilijk te voorspellen, we weten gewoon niet of de discriminatie zich dan op een volgende groep richt. Wat we wél weten is dat ons brein veel sterker reageert op lelijkheid dan op schoonheid. De straf op lelijk zijn is veel groter dan de beloning voor schoonheid. Dát maakt me optimistisch. Als je het leven van mensen die écht lijden onder hun uiterlijk kunt verbeteren, waarom zou je dat dan niet doen?"

© RV

Wie is Francesca Minerva

Francesca Minerva (1981), geboren in het Italiaanse Tricase, heeft zich als filosofe gespecialiseerd in bio-ethische kwesties, medische ethiek en discriminatie. Ze werkte vier jaar in Melbourne en doceert nu bio-ethiek in Gent. In haar werk houdt ze zich onder meer bezig met de vraag welke morele dilemma's technologische vooruitgang oproept en hoe de maatschappij daar het beste mee om kan gaan. Minerva publiceert in vakbladen, maar is ook te vinden op Twitter en Instagram.

Lees ook: Ethici breken lans voor baby-euthanasie

Waarom mogen levensvatbare jonge mensen wel worden gedood voor hun geboorte, maar niet daarna? In een medisch tijdschrift namen Francesca Minerva en Alberto Giubilini het zes jaar geleden op voor abortus na de geboorte. 

Deel dit artikel

Op grond van hun uiterlijk worden mensen gezien als lui of dom en dat werkt als selffulfilling prophecy

Filosofe Francesca Minerva

Het probleem doet zich ook vooral voor bij mensen met héle nadelige genen

Filosofe Francesca Minerva