Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vrouwen, reken af met de schaamte

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

Andrea Owen. © Patrick Post
Interview

Veel vrouwen zitten vast in een hardnekkig patroon van zichzelf naar beneden halen, zegt de Amerikaanse auteur en levenscoach Andrea Owen. In haar boek 'How to stop feeling like shit' laat ze zien hoe vrouwen die schadelijke gewoonte kunnen doorbreken.

Op de linkeronderarm van de Amerikaanse schrijfster Andrea Owen (44) staat een woord getatoeëerd: surrender. Daarmee herinnert ze zichzelf eraan dat ze niet altijd alles moet willen controleren, maar dat jezelf zo nu en dan ergens aan overgeven ook van waarde is. "Proberen alles te controleren is de zelfdestructieve gewoonte waar ik het meest mee te maken heb", zegt Owen. "Op het hoogtepunt van mijn zucht naar controle gingen daarachter een laag gevoel van eigenwaarde, onzekerheden en een gebrek aan zelfvertrouwen schuil."

Lees verder na de advertentie

In haar zelfhulpboek 'How to stop feeling like shit' beschrijft Owen naast controledwang nog dertien andere zelfdestructieve gewoonten waar vrouwen volgens haar mee kampen, en hoe ze daarmee kunnen breken. Zo schrijft ze over eindeloos anderen pleasen, over de perfectionisme-gevangenis en over omgaan met je innerlijke criticus. Het boek is inmiddels in zeventien talen verschenen. Onder andere in het Nederlands, waarbij de Engelse titel gehandhaafd werd.

Mijn werk slaat denk ik aan in de spirituele wereld omdat het niet we­ten­schap­pe­lijk is, maar persoonlijk

Andrea Owen

Owens boodschap is populair in spirituele kringen, waar ze zelf wat verbaasd over is. Ze was een paar dagen in Nederland om te spreken op het Happinez-festival. Owen, lachend: "Ik ben waarschijnlijk de minst zweverige persoon die daar is."

Daarna, serieuzer: “Mijn werk slaat denk ik aan in de spirituele wereld omdat het niet wetenschappelijk is, maar persoonlijk. Ik spreek uit eigen ervaring en op basis van wat ik heb gezien in mijn praktijk, waar ik als levenscoach vrouwen help die bijvoorbeeld door een moeilijke periode gaan. Je zou me 'nuchter spiritueel' kunnen noemen.

"Ik geloof dat we met onze innerlijke kracht meer kunnen bereiken dan we denken en dat iemands overtuigingen en gedachten zijn realiteit creëren. Maar wel tot op zekere hoogte. Het leven overkomt je soms ook gewoon, en daar kun jij niets aan doen. Hoe je ermee omgaat, heb je wel zelf in de hand. Vanuit deze overtuigingen hoop ik anderen te kunnen helpen."

De titel van uw boek impliceert dat we ook allemaal hulp nodig hebben, omdat we ons allemaal slecht zouden voelen. Is dat niet een tikkeltje overdreven?

"Ik denk dat elke vrouw zichzelf vragen stelt als: waarom ben ik niet zo gelukkig als ik wil zijn? Waarom raak ik altijd zo gefrustreerd in relaties? Waarom vind ik mijn werk niet echt leuk? Het gaat me om dergelijke grootse vragen, die vaak schuilgaan onder een dagelijks leven dat grotendeels prima verloopt. Iemand die beweert dat er nooit dat soort vragen door zijn hoofd gaan, geloof ik niet."

Mannen zitten toch net zo goed met dergelijke vragen? Dat is toch menselijk, niet vrouwelijk?

"Ja, natuurlijk. Maar ik denk wel dat vrouwen vaker de druk voelen om te presteren op allerlei terreinen tegelijk, wat snel leidt tot frustratie en twijfel. De tweede feministische golf van de jaren zestig heeft ons ontzettend veel gebracht. Kinderen die opgroeiden in de jaren zeventig en tachtig, zoals ik, kregen te horen: je kunt alles doen wat je wilt. Alleen hebben velen dat denk ik opgevat als: je moet alles kunnen. Dat heeft een cultuur gecreëerd waarin vrouwen vaak worstelen met de maatschappelijke en sociale druk die ze voelen. Maar dat betekent niet dat mannen daar geen last van hebben. Dat ik me richt op vrouwen, komt ook doordat ik simpelweg meer praktijkervaring heb met vrouwen. Ik ben immers zelf vrouw en ben, nadat ik uit een diep dal was geklommen, andere vrouwen gaan coachen die me deden denken aan de persoon die ik eerst was."

Wat hield dat diepe dal in?

"In 2007 heeft mijn toenmalige vriend me al mijn geld afhandig gemaakt en verlaten. Ik bleef zwanger en gebroken achter. Het lukte me pas om weer op te krabbelen toen ik inzag dat mijn hele leven gebaseerd was op perfectionisme, zelfsabotage en de behoefte aan controle; aan gewoonten en gedrag die me het gevoel gaven dat ik veilig was. Totdat ze niet meer werkten. Nadat ik mijn coachingpraktijk was begonnen, realiseerde ik me dat veel vrouwen exact hetzelfde zelfondermijnende gedrag vertoonden als ik ooit."

Waarom vertonen mensen dat soort gedrag?

"De boosdoener is in alle gevallen schaamte. Vrouwen zeggen vaak tegen me dat ze geen last hebben van schaamte, maar geloof me, iedereen voelt schaamte. En als we schaamte niet eerlijk benoemen en verwerken, dan neemt de schaamte bezit van ons. Auteur Brené Brown, specialist op het gebied van kwetsbaarheid, beschrijft schaamte als 'het intens pijnlijke gevoel dat we niet goed genoeg zijn en daarom geen liefde waard zijn en er niet bij horen - iets wat we hebben ervaren, gedaan of nagelaten maakt dat we geen verbondenheid waard zijn'.

"Het kan om hele kleine voorvallen gaan, die je misschien zelfs bent vergeten. Ik herinner me nog dat ik me op de ochtend van mijn diploma-uitreiking in 1989 mooi en zelfverzekerd voelde. Maar toen ik met mijn ouders vanaf het parkeerterrein naar mijn school liep, lachten twee populaire meisjes me uit om wat ik aanhad. Toen voelde ik me opeens waardeloos en belachelijk. Dat was schaamte. Iedereen heeft dergelijke gebeurtenissen meegemaakt, waarover je denkt: 'Dat wil ik nooit meer meemaken'. Instinctief vermijden we schaamte, en dat vermijden wordt een kracht die onze eigen ondermijnende gewoonten aanstuurt."

Hoe werkt dat precies?

"Als iemand bijvoorbeeld boos op je is geworden en jij je daardoor schaamde, kun je een pleaser worden, die nergens 'nee' op durft te zeggen. Het gevolg: je doet allerlei dingen die je eigenlijk niet wilt doen. Als je bekritiseerd bent omdat je een keer een fout hebt gemaakt, kan de schaamte die daarop volgde leiden tot perfectionisme. Jij maakt nooit meer een fout. Maar je werkt misschien ook de hele avond door aan een project dat om zeven uur al goed genoeg was. Zo leidt schaamte tot zelfdestructief gedrag, waarmee je je vrijheid en mogelijkheden beperkt."

Hoe doorbreek je die gewoonten?

"Inzien dat je ze hebt, scheelt al een hoop. Ik beweer heus niet dat elke vrouw alle veertien gewoonten heeft, of dat je meteen ervan genezen bent als je ze inziet. Maar bewustwording is, zoals altijd, de eerste stap. In plaats van een beschermingsmechanisme in te zetten, open je dan je ogen voor de diepgewortelde schaamte en bijbehorende angsten in jou. Bijvoorbeeld door in te zien dat je perfectionisme eigenlijk faalangst is: omdat je zo bang bent dat anderen je niet goed genoeg vinden, doe je je best om alles perfect te doen.

"De boeddhistische non en leraar Pema Chödrön zegt: 'Alleen door onszelf telkens weer bloot te stellen aan de vernietiging zijn we in staat het onverwoestbare in onszelf te vinden'. Die vernietiging is in dit geval de angsten die in ons leven, die we liever ontlopen. Maar wie zich eraan blootstelt, zal de kracht in zichzelf vinden om zijn leven te leiden zoals hij dat werkelijk wil."

Weten mensen wel wat ze werkelijk willen?

"Als je je waarden kent, weet je hoe jij zou willen leven. Mensen denken vaak dat ze hun eigen waarden goed kennen. Maar als ik ze vraag die op te schrijven en kort toe te lichten, blijkt dat vaak toch lastig. Het is zo belangrijk om je waarden te kunnen benoemen én vast te kunnen stellen welk gedrag jouw waarden respecteert. Schrijf ze dus op, en bedenk dat vrijwel alles een waarde kan zijn - niet alleen zaken als moed, integriteit of rechtvaardigheid, maar bijvoorbeeld ook rust of goed ouderschap. Wie zijn waarden kent, heeft een anker om zich aan vast te houden bij het verbreken van automatisch gedrag als pleasen, jezelf verstoppen, verwijten maken en alles willen controleren."

Andrea Owen, How to stop feeling like shit, Kosmos, 220 blz., € 18,99

Lees ook: 

Perfectionisme is een sluipmoordenaar

Kinderen dreigen steeds meer te bezwijken onder prestatiedruk. Ouders en leraren spelen daarin een belangrijke rol. Hoe kunnen zij voorkomen dat kinderen al vroeg opbranden? 

Deel dit artikel

Mijn werk slaat denk ik aan in de spirituele wereld omdat het niet we­ten­schap­pe­lijk is, maar persoonlijk

Andrea Owen