Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voelen kinderen het klimaatprobleem beter dan volwassenen?

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

Greta Thunberg © AFP
Filosofisch Elftal

Schoolkinderen demonstreren vandaag voor betere klimaatmaatregelen. Zien of voelen kinderen het probleem beter dan volwassenen?

Nederlandse scholieren staken vandaag in Den Haag voor het klimaat. Het doel: de politiek duidelijk maken dat ze moet ingrijpen om verdere klimaatverandering te voorkomen. Eerder demonstreerden scholieren om dezelfde reden al in onder andere Australië, Canada, Duitsland en België. De inspirator van deze stakingen is de Zweedse Greta Thunberg (16), de klimaatactiviste met de lange donkere vlechten en de serieuze ogen. Volwassenen zijn niet bereid om consequenties te trekken uit wat de wetenschap zegt, vindt ze. In plaats van mooie woorden en goede bedoelingen wil Thunberg dat volwassenen de klimaatdreiging serieus gaan nemen. Haar boodschap inspireert kinderen wereldwijd.

Lees verder na de advertentie

De reacties op Thunberg en de scholierenstakingen zijn wisselend. Sommigen vinden dat de kinderen niet goed weten waar ze het over hebben, of dat zij toch het verschil niet kunnen maken. Anderen wijzen erop dat de scholieren de ethische kant van de zaak juist helderder inzien dan veel volwassenen: de overheid veroorzaakt onrecht en daarom is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig. Kunnen volwassenen iets leren van de moraal van kinderen?

Logischer

“Kinderen zijn ontwapenend in hun denken”, zegt Ingrid Robeyns, hoogleraar ethiek aan de Universiteit Utrecht. “Ze redeneren meestal veel logischer dan volwassenen en gooien overbodige mitsen en maren overboord. Vorig jaar hield ik een lezing over klimaatethiek voor achtstegroepers. De meeste kinderen waren radicaler in hun oplossingen dan klimaatethici. ‘We moeten vliegen gewoon verbieden’, klonk het in de klas. Dat vonden velen vanzelfsprekend. Een kind ziet in: als het overduidelijk is dat klimaatverandering een serieus probleem is, dan moeten we doen wat we kunnen om dat tegen te gaan. Vliegtuigen zijn een van de grootste vervuilers, dus die moeten we niet meer gebruiken. Volwassenen wringen zich in bochten om goed te praten waarom ze blijven vliegen. Kinderen zijn geneigd om daadwerkelijk consequenties te verbinden aan hun ethische inzichten – wat zuiverder is dan veel volwassenen doen.”

“Naast oprechtheid is inlevingsvermogen ook typerend voor kinderen”, reageert schrijver en filosoof Désanne van Brederode. “Als een kind langs een zwerver loopt, vindt het hem misschien een beetje eng, maar vooral heel zielig. Kinderen kunnen een onversneden empathie voelen voor mensen die het minder hebben. Dat maakt kinderen heel geschikt om over grote thema’s als rechtvaardigheid en medemenselijkheid na te denken, wat ze vanaf jonge leeftijd ook al doen. Als kinderen iets zien wat ze erg vinden, willen ze graag helpen. Hoe ouder ze worden, hoe beter ze worden in problemen wegrationaliseren, net zoals hun ouders dat doen. Die zwerver heeft zijn situatie misschien wel aan zichzelf te danken. En als je hem geld geeft, koopt hij daar vast bier van. Het is zonde dat we die empathie verliezen. Begrijp me niet verkeerd, er zitten ook keerzijden aan het kinderlijke redeneren. Zo zien ze het grotere plaatje niet. Maar ze worden wel werkelijk geraakt door een beeld van een zwerver of door zielige ijsberen op smeltende ijskappen. Volwassenen zijn zo gewend aan die beelden dat die niet meer echt binnenkomen. We zijn afgestompt, wat zich ook in ons handelen uit.”

Heldere redeneringen

Robeyns: “Ik denk dat we serieus moeten overwegen om kinderen stemrecht te geven. Bijvoorbeeld vanaf een jaar of veertien, vijftien. Dan kunnen we hun onbevangen, heldere redeneringen in het publieke debat brengen. Volwassenen censureren zichzelf vaak voor de lieve vrede. Maar als kinderen iets niet logisch vinden, dan zeggen ze dat. Dat zie je nu bij de klimaatstakingen: scholieren vinden het klimaatbeleid niet goed genoeg, dus ze laten hun stem horen. Ik denk dat veel kinderen stemmen prima aankunnen. Door het internet hebben kinderen veel meer informatie tot hun beschikking dan vroeger en ze leren op school hoe ze dingen moeten opzoeken. Daarnaast maken volwassenen nu beslissingen over een toekomst waar zij straks mee opgescheept zitten.”

Van Brederode: “Ik zou van kinderen geen politieke actoren maken. Dan loop je het gevaar dat er een beslissing wordt gemaakt die er nu fantastisch uitziet, maar over vijftig jaar een keerzijde heeft. Kinderen zijn minder goed in langetermijndenken. Daarnaast zijn kinderen vrij makkelijk te manipuleren, al geldt dat helaas ook voor veel volwassenen. Het lijkt me wel een goed idee om meer ruimte te maken om kinderen aan het woord te laten over grote kwesties als de toekomst van Europa. Denk aan televisieprogramma’s of een kinderreferendum. Nu gaat het vaak over kinderen, terwijl we ze niet zelf aan het woord laten. Het kan goed zijn dat ze zich in die ruimte scherper uitspreken dan veel van hun ouders. Volwassenen zijn vaak bang wat hun uitspraken betekenen voor hun professionele imago of hun baan. Kinderen hebben veel minder te verliezen, dus zijn niet zo bang voor gezichtsverlies. Het gevolg: ze zeggen wat ze werkelijk denken.”

Robeyns: “Kinderen doorzien de complexiteit van zaken inderdaad niet altijd. Maar ze zijn ook ongecorrumpeerder. Veel volwassenen zijn te sterk beïnvloed door de dominante ideologie van het kapitalisme. Daarin staan belangen van de markt voorop, wat botst met andere belangen, zoals het beschermen van het klimaat. Kinderen zien het klimaatbeleid als wat het is: een moreel falen van de volwassenen. De volwassenen zien het daarentegen als een technisch of economisch probleem. Wij kunnen veel leren van de moraal van kinderen, evenals van de noodzaak tot activisme die zij voelen. Zij zien het belang van burgerlijke ongehoorzaamheid in, omdat ze het huidige klimaat onrechtvaardig vinden. Dat is ethisch zoveel sterker dan wat veel volwassenen doen: een zoveelste kosten-batenanalyse maken of hun kop in het zand steken.”

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen.

Lees ook: 

Dit moet er veranderen volgens de klimaatspijbelaars

Donderdag gaan Nederlandse scholieren de straat op om te demonstreren voor een beter klimaatbeleid. Wat drijft hen?

Deel dit artikel