Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toenadering tussen China en het Vaticaan gaat moeizaam, maar wel vooruit

Religie en Filosofie

Stijn Fens

Een vrouw wordt gedoopt in een katholieke staatskerk in Peking. © Getty Images

Er lijkt een akkoord op handen tussen het Vaticaan en China over de positie van katholieken in dat land. Niet iedereen is er enthousiast over. Doet Rome de Chinese gelovigen in de uitverkoop?

De Vaticaanse diplomatie is vermaard. Al eeuwenlang zenden pausen gezanten uit over de hele wereld. De pauselijke diplomaten proberen de belangen van de Heilige Stoel en die van de wereld om hen heen met elkaar in overeenstemming te brengen. Ze staan in die wereld, maar ook weer niet. Ze vertegenwoordigen een staat, maar ook een kerk met wereldwijd 1,3 miljard gelovigen.

Lees verder na de advertentie

Het Vaticaan probeert al tientallen jaren door diplomatie de relaties met het communistische bewind in China te verbeteren om zo de positie van de katholieken in dat land veilig te stellen. En nu dat eindelijk lijkt te lukken, loopt een oud-bisschop van Hongkong (nog altijd een uitvalsbasis voor kritische Chinezen) met stevige stappen door de diplomatieke porseleinkast. De 86-jarige kardinaal Joseph Zen Ze-kiun ergert zich aan het feit dat het Vaticaan bereid zou zijn om 'Rome-getrouwe' bisschoppen op te offeren om de machthebbers in Peking een plezier te doen. Hij vindt dat het Vaticaan de Chinese katholieken in de uitverkoop doet en dat de paus slecht is geïnformeerd.

De relatie en toenadering tussen Rome en Peking is ingewikkeld

De hele affaire laat maar weer eens zien hoe ingewikkeld die toenadering tussen Rome en Peking wel niet is. Toen Mao Zedong in 1949 de Volksrepubliek China uitriep en de communistische staat een feit was, kregen de rooms-katholieken van het land opdracht om de band met Rome te verbreken. Priesters en bisschoppen die weigerden, werden opgepakt en verdwenen in werkkampen. Soms voor tientallen jaren. In 1957 stichtte het regime de Chinese Katholieke Patriottische Vereniging waaronder alle Chinese katholieken moesten vallen en die ressorteert onder het departement voor de godsdiensten. Nogal wat bisschoppen stapten over naar deze door de staat gecontroleerde kerk. Maar veel anderen weigerden dat en bleven trouw aan Rome. Tegelijkertijd bleef ook bij de staatsgetrouwe katholieken de geestelijke band met Rome bestaan. In het tafelgebed bleven ook zij bidden voor 'onze paus'.

De opzet van de Chinese autoriteiten - het verenigen van alle katholieken in het land - slaagde niet. China heeft nu al tientallen jaren twee katholieke kerken: een boven- en een ondergrondse. Al is de scheiding niet altijd duidelijk. De ondergrondse kerk, die zwaar wordt vervolgd, bleef Rome als hoogste autoriteit zien. Al snel na de stichting van de Patriottische Vereniging ontstond het probleem van de bisschopsbenoemingen. Het Vaticaan hield vol dat dit zijn verantwoordelijkheid was, wat China opvatte als inbreuk op zijn soevereiniteit. De communistische machthebbers speelden het spel in de publiciteit hard.

Informeel contact

Toch is er altijd contact gebleven, al is het informeel, tussen afgevaardigden van de paus en functionarissen van de staat (China en de Heilige Stoel onderhouden geen diplomatieke betrekkingen). Soms is er toenadering en geeft Rome bijvoorbeeld goedkeuring aan de wijding van een patriottische bisschop. Maar net als een doorbraak voor handen lijkt, gebeurt er weer iets en is men weer terug bij af.

De Dalai Lama werd niet door de Paus ontvangen, een duidelijk signaal naar Peking dat het Vaticaan meer dan dialoog verlangt

De voorgangers van paus Franciscus, Benedictus XVI en Johannes Paulus II, hebben er alles aan gedaan om de betrekkingen met China te verbeteren. In 2007 schreef paus Benedictus een brief aan alle Chinese katholieken, naar schatting zo'n 10 à 15 miljoen. Die bevatte onder meer richtlijnen om de samenwerking tussen de ondergrondse en de staatskerk te bevorderen. In feite was het een oproep tot eenheid vanuit Rome. De katholieken in China reageerden enthousiast, de machthebbers zeer terughoudend. Het ministerie van buitenlandse zaken sprak de hoop uit dat de brief 'niet voor nog meer obstakels zou zorgen' in de verhoudingen. Maar toen de dalai lama later dat jaar Italië bezocht, werd hij niet door de paus ontvangen. Een duidelijk gebaar van goede wil naar Peking dat bewijst dat Rome meer verlangt naar dialoog dan China.

Onder de huidige paus lijkt de tijd rijp voor een akkoord tussen de spirituele grootmacht en de economische reus van Azië. Franciscus heeft speciale belangstelling voor dit werelddeel. Als jongen droomde hij ervan om in Japan missionaris te worden in het voetspoor van Franciscus Xaverius (1506-1552) en Matteo Ricci (1552-1610). Zij waren jezuïeten, net als de paus, en grondleggers van de missie in Oost-Azië.

Franciscus' diplomaten willen de ondergrondse katholieke kerk geleidelijk laten opgaan in de door de staat gecontroleerde kerk.

De strategie van Franciscus' diplomaten zou zijn om de ondergrondse katholieke kerk geleidelijk te laten opgaan in de Patriottische Vereniging, de door de staat gecontroleerde kerk. Die kerk zou dan wel meer vrijheid moeten krijgen. En daar komt de boze kardinaal Zen om de hoek kijken. Hij vindt dat het Vaticaan veel te gemakkelijk toegeeft.

Laatste steen des aanstoot voor hem: de plannen voor het bisdom Shantou, in de Zuid-Chinese provincie Guangdong. Het Vaticaan heeft de bisschop daar, de 88-jarige Peter Zhuang Jianjian, gevraagd om terug te treden ten faveure van Joseph Huang Bingzhang. Die laatste is in 2011 door het Vaticaan geexcommuniceerd, omdat hij zonder toestemming van Rome was gewijd.

Ook in het bisdom Mindong moet een 'Rome-getrouwe' bisschop plaatsmaken voor een patriottische collega. Zen deelde deze vertrouwelijke informatie op zijn website, alsmede de inhoud van een persoonlijk gesprek met paus Franciscus, omdat hij vindt dat 'mijn vrienden in China alsook de journalisten recht hebben op de waarheid'.

Tekst loopt verder onder de foto

Kardinaal Joseph Zen Ze-kiun © x

Verder op ingeslagen weg

In het Vaticaan heeft kardinaal Zen ondertussen niet veel vrienden gemaakt. De rechterhand van paus Franciscus, kardinaal Pietro Parolin, zei tegen een Italiaanse krant dat 'niemand zichzelf kan beschouwen als de exclusieve woordvoerder van de Chinese katholieken'. Die kon Zen in zijn zak steken. Verder maakte Parolin nog maar eens duidelijk dat het Vaticaan doorgaat op de ingeslagen weg. "We hopen dat, als God het wil, we het niet meer hoeven te hebben over 'illegale' bisschoppen, 'clandestiene' en 'officiële' bisschoppen in de kerk van China, maar over het ontmoeten van onze broeders en zusters, terwijl we ons opnieuw de taal van samenwerking en gemeenschappelijkheid eigen maken."

Of dit alles kardinaal Zen zal overtuigen, is maar de vraag. Bij zijn verklaring op zijn website staat een dreigende voetnoot: "Is kardinaal Zen het grootste obstakel voor een akkoord tussen China en het Vaticaan? Als een akkoord slecht is (voor beide partijen), dan ben ik graag dat obstakel."


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De relatie en toenadering tussen Rome en Peking is ingewikkeld

De Dalai Lama werd niet door de Paus ontvangen, een duidelijk signaal naar Peking dat het Vaticaan meer dan dialoog verlangt

Franciscus' diplomaten willen de ondergrondse katholieke kerk geleidelijk laten opgaan in de door de staat gecontroleerde kerk.