Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tien jaar na zijn dood zijn de essays van Edward Schillebeeckx nog altijd actueel

Religie en Filosofie

Sjoerd Mulder

Edward Schillebeeckx in 2005. © Koen Verheijden
Recensie

★★★★☆
Edward Schillebeeckx
God de levende
KokBoekencentrum, 112 blz., € 18,99

De auteur

Lees verder na de advertentie

Ooit behoefde Edward Schillebeeckx nauwelijks introductie. Heel katholiek Nederland kende hem als de Nijmeegse theoloog die de kerk in de jaren zeventig en tachtig het na-conciliaire tijdperk binnenloodste. Hij bracht fundamentele theologische vragen in ­gesprek met de tijdgeest, op een manier die hem in Nederland ­geliefd maakte, maar waar ze in Rome soms de zenuwen van kregen. In 2009 is Schillebeeckx overleden, en ooit veelgelezen boeken als ‘Jezus. Het verhaal van een levende’ en ‘Mensen als verhaal van God’ doen nu vaak wat gedateerd aan. Maar volgens de samensteller van deze bundel, Stephan van Erp – bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel ­– is deze theoloog nog altijd bijzonder actueel.

De thematiek

Na een korte inleiding door Van Erp op het leven en werk van Schillebeeckx, bevat dit boek vier essays uit verschillende periodes van Schillebeeckx’ leven. Alle vier gaan ze in op de verhouding tussen het geloof en de wereld. Voor Schillebeeckx is het christelijk geloof ­namelijk niet iets dat strikt bij het spirituele of religieuze hoort. Integendeel: het is op de wereld ­gericht. Als christenen uit hoop ­leven, is dat niet uitsluitend hoop op een hiernamaals, waarin alles eindelijk goed komt. Maar het is ­tegelijkertijd een hoop die concreet gestalte kan krijgen in politiek, sociale hervormingen en dergelijke. En als christenen geloven dat God een god van bevrijding is, verklaren ze zich daarmee ook solidair met menselijke ervaringen van bevrijding in dit leven.

Er zijn veel verschillen te ontdekken tussen de essays; verschillen die te maken hebben met de historische omstandigheden, maar ook verschillen die een ontwikkeling in Schillebeeckx’ denken laten zien. Juist daardoor wordt de rode draad in Schillebeeckx’ theologie helder: de geschiedenis van de ­wereld is ook Gods geschiedenis en het is de taak van de kerk om dat steeds weer te herkennen als die naar de wereld kijkt.

Opvallende stelling

De kern van het geloof heeft volgens Schillebeeckx alles te maken met de hoop op bevrijding van de mens. Dit is voor hem de sleutel tot het ‘lezen’ van de geschiedenis: overal waar armen en onderdrukten worden bevrijd, wordt God zichtbaar. Tegelijkertijd is het ­geloof geen politiek programma. Integendeel, het wantrouwt alle utopische gedachten, want het heil komt uiteindelijk niet van onze ­eigen technologische mogelijkheden of maatschappelijke idealen, maar van God zelf.

Kenmerkend citaat

“Heilsgeschiedenis is niet te herleiden tot de geschiedenis van de godsdiensten of tot de geschiedenis van jodendom en christendom. Heel de geschiedenis zelf staat al onder de leiding van de bevrijdende God. De eerste plaats waar heil wordt voltrokken, is dan ook onze zgn. profane geschiedenis waarvan God de Heer is, maar ook de Bevrijder.”

Reden om dit boek niet te lezen

Schillebeeckx heeft ontdekt dat God niet alleen in de kerk werkt, maar overal waar het authentiek-menselijke vooruit wordt geholpen. De kerk moet dus ophouden met navelstaren en het komende heil in de wereld herkennen. Want onze cultuur “snakt naar echte menselijkheid”.

© Trouw

Helemaal terecht natuurlijk, dat de kerk niet moet navelstaren. En in de wereld gebeurt zeker heel veel goeds. Maar ik weet niet of ik zijn optimistische cultuurvisie deel. Ik snakte zelf in ieder geval na lezing van dit boek naar stevige theologische cultuurkritiek.

Reden om dit boek wel te lezen

Dit boek biedt een goede kennismaking met een van de belangrijkste Nederlandstalige theologen uit de afgelopen eeuw. De vorm ­– een inleiding met vier essays – helpt daar verrassend goed bij. Toegegeven, Schillebeeckx schrijft soms omslachtig en hij behandelt grote vraagstukken, maar de wijze waarop hij naar doorleefde antwoorden op actuele vragen zoekt, is inspirerend.

Voor theologen die even willen doorbijten, leveren deze teksten dan ook veel op. Een aanrader voor iedereen die is geïnteresseerd in de verhouding tussen geloof, cultuur en politiek.

Lees ook:

Schillebeeckx: soms knorrig, maar gedreven in zijn geloof in God en in de moderne mens

Edward Schillebeeckx was dominicaan oftewel ‘predikheer’. Naast zijn academische werk heeft hij dan ook zijn hele leven gepreekt. Dit boek is een verzameling van preken uit zijn laatste levensfase, door hemzelf geselecteerd en geredigeerd en nu postuum uitgegeven

Deel dit artikel