Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Theologen aller stromingen kunnen wel wat kruisbestuiving gebruiken

Religie en Filosofie

Robin de Wever

Honderden dominees en kerkelijke werkers van de PKN kwamen op de landelijke predikantendag in september 2014 bijeen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De dag werd afgesloten met een groepsfoto op de Dam. © Patrick Post

Wie nadenkt over God, beperkt zich te vaak tot ideeën uit eigen kring, vinden de oprichters van de nieuwe Vereniging voor Theologie.

Een paar jaar geleden viel het theoloog Maarten Wisse ineens op: de Nederlandse theologie is verzuild. De kerkmuren mogen dan afbrokkelen, toch gaan gereformeerde, vrijzinnige en katholieke denkers niet vaak met elkaar in gesprek over God. "Wij theologen praten veel, maar die gesprekken verlopen meestal langs de grenzen van de eigen confessionele stroming", zegt hij. "Zo werkt het nog vaak. Ondanks de oecumene, ondanks de goede bedoelingen en de toenadering tussen verschillende kerken."

Lees verder na de advertentie

De Nederlandse theologie heeft meer kruisbestuiving nodig, vindt Wisse, zelf verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit. Orthodoxen die regelmatig in gesprek gaan met vrijzinnigen. Vrijgemaakten die beter op de hoogte zijn van katholieke visies, zodat ze de kracht van rituelen of de ideeën achter de biecht beter begrijpen. Priesters die beter begrijpen waarom Bijbellezen zo'n belangrijke rol speelt in het protestantisme.

In Utrecht geeft hij vandaag met vijf vakgenoten uit de Protestantse Kerk, de rooms-katholieke kerk en uit verschillende gereformeerde kerken het startschot voor een interconfessionele Vereniging voor Theologie. 

Iedereen leest auteurs uit andere stromingen, maar lezen is anders dan ontmoeten

Elsbeth Gruteke, PKN-predikant en mede-oprichter

Honderd aanmeldingen

De vereniging is, naar eigen zeggen, bedoeld 'voor academie en kerk, voor wetenschapper en predikant, pastor en docent levensbeschouwing', in Nederland en Vlaanderen. Voorgangers uit evangelie- of pinkster- of migrantengemeenten zijn welkom, mits ze kunnen aantonen dat ze theologisch degelijk geschoold zijn.

De eerste tekenen voor de vereniging zijn positief. Sinds ze vorige week via sociale media haar bestaan wereldkundig maakte, hebben bijna honderd theologen zich aangesloten. 

Binnenkort moet duidelijk worden wat die precies met elkaar gaan doen. Regelmatige samenkomsten, borrels en symposia liggen voor de hand. In januari is er een congres in het Catharijneconvent, over de vraag hoe rituelen en eigen spirituele ervaringen een grotere rol kunnen spelen in het hedendaagse christelijke denken.

In tijden van krimp moet je als predikant een 'breed geluid laten horen', vindt PKN-predikant en mede-oprichter Elsbeth Gruteke. "Je kunt je niet meer zo makkelijk terugtrekken in je eigen stroming." Al zijn de meeste theologen heus op de hoogte van hoe anderen denken, erkent ze. "Iedereen leest auteurs uit andere stromingen. Maar lezen is anders dan ontmoeten."

Twee weken geleden was Gruteke voor het eerst op de jaardag van Op Goed Gerucht, een vereniging van vrijzinnige PKN-theologen. De toon was haar wat te vrijzinnig, 'maar wel leerzaam'. "Het ging over hoe je als predikant geloofsgesprekken voert met gemeenteleden en dat die gesprekken ook geslaagd zijn als dat lid er niet geloviger van wordt. Dat je er vooral bent om bij te dragen aan iemands geestelijke ontwikkeling. Toen dacht ik: ja, misschien ben ik op zulke momenten ook wel te veel met dat geloof bezig. Van die kleine dingen. Ik had het misschien zelf ook kunnen bedenken. Maar als je er nooit zo bij stilstaat, gebeurt dat niet."

Henk Eerkes, docent godsdienst op het Zeldenrust-Steelant-college in Terneuzen

Henk Eerkes © RV

"Herkenbaar, dat we vaak in eigen kring blijven denken. Ik ben opgegroeid in een evangeliegemeente, met het idee dat geloven draait om dingen die je expliciet moet kunnen benoemen. Heb je een persoonlijke relatie met Jezus? Welk proces is daaraan vooraf gegaan? Als godsdienstdocent ga je gelukkig al snel een andere kant zien.

"Mijn collega is Vlaams en katholiek en voor hem draait geloven meer om bezig zijn met je medemens. Een klas vol niet of nauwelijks kerkelijke tieners dwingt je sowieso om na te denken over de praktische kant van het geloof. Hoe geef je naastenliefde handen en voeten?

"Je weet het wel, dat het christendom rijker is dan je vanuit je eigen stroming kunt zien, maar soms komt het pas aan als je iemand een compleet andere nadruk ziet leggen. Op mijn hbo-opleiding theologie aan de Christelijke Hogeschool in Ede, was de blik toch vaak naar binnen gericht. Daar kwam ik nauwelijks met het katholicisme in aanraking. Nu denk ik: waarom eigenlijk niet?"

Jos Moons, jezuïet en theoloog aan de Universiteit van Tilburg

Jos Moons © RV

"Je kunt je niet overal in verdiepen en dus kom je vaak uit bij je eigen ideeën en bij je eigen mensen. Dat is menselijk. Maar als je als theoloog meer van het mysterie van God wil begrijpen, dan moet je steeds op zoek gaan naar andere perspectieven. De kans dat een ander een goed inzicht heeft dat jij nog niet had, is heel groot. 

"Ik probeer mezelf er regelmatig aan te herinneren dat mijn loyaliteit niet ligt bij mijn eigen club, maar bij God. Zou ik theologie met voetbal kunnen vergelijken? Je vindt je eigen club de beste, maar op sommige punten speelt de ander soms duidelijk beter. 

"Dat erkennen vraagt om gulheid. Net als veel collega-theologen ga ik een paar keer per jaar naar een PKN-kerk. Mooi hoor, al vind ik wel dat ze een beetje een praatliturgie hebben. Weinig ruimte voor mysterie. Aan de andere kant zitten daar wel meer mensen in de banken. Daar kunnen we van leren."

Lees ook: Nuchterheid in plaats van idealisme

De Nederlandse Raad van Kerken viert zijn vijftigste verjaardag. De oecumenische gedachte is nog springlevend, maar de grote verwachtingen van toen maakten plaats voor praktisch samenwerken.

Deel dit artikel

Iedereen leest auteurs uit andere stromingen, maar lezen is anders dan ontmoeten

Elsbeth Gruteke, PKN-predikant en mede-oprichter