Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Terwijl hun land zit opgezadeld met een torenhoge schuld, voelen de Grieken zich onschuldig

Religie en Filosofie

Peter Henk Steenhuis

© ANP
Bubbelonië

We trekken ons terug in onze veilige bubbel. Verliezen we het vermogen elkaar te begrijpen en te bereiken? In een serie columns reist journalist Peter Henk Steenhuis langs de grenzen van onze taal op zoek naar de grenzen van onze werelden. Vandaag: schuld & schuldig.

'Grieken gaan schuld aflossen', kopte Trouw gisteren. Maandag eindigt de noodsteun en staat het land financieel weer op eigen benen. De krant interviewde een aantal Grieken over hun land en hun eigen bestaan.  Een verkoper van een daklozenkrant - vroeger vrachtwagenchauffeur - vertelt over zijn ontroering als jongeren zijn krant kopen. Een boekhandelaar noemt premier Tsipras een leugenaar. Een eigenaar van een minimarkt lijkt de hand enigszins in eigen boezem te steken: 'Onze droomwereld kunnen we niet realiseren.' 

Lees verder na de advertentie

Opvallend is dat geen van de geïnterviewden zich ook maar enigszins schuldig voelt over de immense schuld van 288,6 miljard, die Griekenland afgelopen jaren heeft opgebouwd.  Zouden de Grieken zich dan schuldig móeten voelen? Hoewel 'Athene' en 'Brussel' vanzelfsprekend alles fout hebben gedaan,  zullen de Grieken zelf toch ook wel enigszins debet zijn aan hun eigen financiële positie, al is het maar omdat ze gestemd hebben op de verkeerde partijen? 

Het is nog niet zo heel lang geleden, dat een beetje calvinist het hoofd deemoedig boog bij het horen van het woord 'schuld.' Geen protestant die de volgende passage uit het Onzevader niet kende: ‘Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren’.  De katholieke schuldbelijdenis hakt er nog harder in. Daarin belijdt de gelovige dat hij gezondigd heeft, in doen en laten. 'Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld.'  De Almachtige, tot wie deze smeekbedes gericht zijn, is geen bankdirecteur bij wie we 288,7 miljard in de schuld staan.  De schuld betreft hier geen financiële maar een morele of ethische. Schuld als zonde.  Hebben die verschillende betekenissen niets meer met elkaar te maken?

We kunnen ons tegenwoordig onschuldig voelen, terwijl ons land zit opgezadeld met een torenhoge schuld

Geseculariseerd

We zijn geneigd te denken dat het woord ‘schuld’ afkomstig is uit de religieuze sfeer maar nu, in ons vervloekte neoliberale tijdperk, hoofdzakelijk een economische betekenis heeft gekregen. Verrassend genoeg blijkt hier een andere ontwikkeling te hebben plaatsgevonden. Schuld betekent namelijk oorspronkelijk ‘verplichting’, in het bijzonder ‘verplichting tot terugbetaling van een lening’. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal spreekt pas bij de derde betekenis van een zedelijke verplichting, en als vierde een overtreding of verkeerde daad.

Onder invloed van het christendom blijkt deze betekenis van verplichting in de loop der eeuwen overgegaan van ‘wat men verschuldigd is’ naar ‘wat men tegenover God verschuldigd is’. En men is dit verschuldigd omdat men een verkeerde daad heeft gedaan, zonde heeft begaan.

Schuld is afgelopen eeuwen uit de private sfeer in de religieuze sfeer terechtgekomen. Maar het begrip is afgelopen decennia toch weer geseculariseerd – woorden zijn de barometers van de cultuur.  

Gezondigd

Want als  we ons tegenwoordig schuldig voelen, is dat  zelden tegenover de Lieve Heer. Meestal voelen we ons schuldig tegenover onszelf, als we zondigen en even langs McDonalds rijden. We voelen ons ook wel schuldig tegenover het milieu als we toch weer gaan vliegen - daar hebben we moderne aflaten voor bedacht in de vorm van compensatieregelingen, zodat we ons handelen niet hoeven aan te passen.  

Een heel enkele keer voelen we ons nog schuldig tegenover anderen. Zwemmer Maarten van der Weijden, die op dit moment de Elfstedentocht zwemt, zei daarover vrijdag in NRC Handelsblad: "Het meest extreme dat ik me kan voorstellen, de Elfstedentocht zwemmen, kan ik opbrengen omdat ik me schuldig voel. Schuldig ten opzichte van kankerpatiënten die het niet hebben overleefd. Ik draag het voortdurend met me mee, en het is fijn om daar wat mee te doen, om er uiting aan te geven in plaats van het weg te stoppen. Ik zal alles geven wat ik heb, en zoveel mogelijk geld ophalen voor onderzoek naar kanker. Ik hoop dat die schuld daarna wat ingeloster voelt."

We kunnen ons tegenwoordig onschuldig voelen, terwijl ons land zit opgezadeld met een torenhoge schuld. En we blijken ons ook schuldig te kunnen voelen, zonder ook maar enigszins gezondigd te hebben. De protestant en de katholiek van weleer zouden elkaar onbegrijpend hebben aangekeken.  

Onder de titel 'Welkom in Bubbelonië' neemt Peter Henk Steenhuis wekelijks bij Trouw woorden onder de loep. Lees hier zijn eerdere columns. Voor meer info: www.bubbelonie.nl.

Lees ook:

Het heeft even geduurd, maar de Grieken gaan hun schuld aan Nederland aflossen

Vanaf maandag staan de Grieken ‘financieel weer op eigen benen’, zoals dat is gaan heten. De Grieken zelf zullen die mijlpaal zonder feestgedruis aan zich voorbij laten gaan. 

Het Griekse leven na het infuus: 'De regering jubelt dat het beter gaat, maar daar merken wij weinig van'

De economische crisis heeft er langer geduurd dan de Grote Depressie in de Verenigde Staten, bijna negentig jaar geleden. Is het ergste leed nu echt geleden? Vier Grieken uit Athene vertellen hun verhaal.

Deel dit artikel

We kunnen ons tegenwoordig onschuldig voelen, terwijl ons land zit opgezadeld met een torenhoge schuld