Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tachtig jaar na de Kristallnacht heeft Kaliningrad weer een synagoge

Religie en Filosofie

Geert Groot Koerkamp

De in aanbouw zijnde Nieuwe Synagoge van Koningsbergen aan de rivier de Pregel in Kaliningrad. © Geert Groot Koerkamp

De synagoge van Kaliningrad werd verwoest tijdens tijdens de Kristallnacht. Tachtig jaar later is de wederopbouw bijna voltooid. De Joodse gemeenschap viert feest.

Een ijzige Oostzeewind huilt door alle gaten en kieren van het betonnen karkas aan de boorden van de Pregel. Het deert de goed ingepakte mensen niet, die tussen de kille muren 'Jeruzalem van goud' zingen en dansen op 'Hava Nagila'. Het is feest. Zojuist heeft rabbijn David Sjvedik buiten de eerste lamp van een metershoge menora doen ontbranden.

Lees verder na de advertentie

Voor het eerst viert de Joodse gemeenschap van het Russische Kaliningrad jongstleden december zo Chanoeka, tussen de muren van de herrijzende synagoge. "Dit is de eerste gemeenschappelijke plechtigheid hier, dat wekt bijzondere gevoelens", zegt Sjvedik, die zelf op de muziek meehost dat het een lieve lust is.

"Ik heb jarenlang op de sabbat gebeden dat iemand die synagoge zou herbouwen op de plek waar ze ooit stond. Ik hoopte zo dat de rechtvaardigheid zou zegevieren", roept Talia Leontjeva boven de muziek uit. Ze is lerares aan een Joodse school in Kaliningrad. "Voor mijn gezin en mezelf zal de opening een feest zijn. Mazzeltof voor onze Koningsbergse-Kaliningradse synagoge!"

Tot 1945 heette de meest westelijke provinciehoofdstad van Rusland nog Koningsbergen, de hoofdstad van Oost-Pruisen, dat na de oorlog werd opgedeeld tussen Polen en de Sovjet-Unie. De in 1896 geopende synagoge was er toen al niet meer. Voor de oorlog een van de grootste gebouwen in de stad, ging ze in vlammen op tijdens de Kristallnacht in november 1938. De Britse luchtaanvallen maakten vrijwel het hele omliggende centrum met de grond gelijk.

Voltooiing

"De Kristallnacht is hier begonnen, in Koningsbergen", zegt Vladimir Katsman, initiatiefnemer en hoofdsponsor van de wederopbouw van de synagoge, de man van wie Leontjeva hoopte dat hij eens zou komen. Hij wijst naar het roodbakstenen gebouw ernaast, waar voor de oorlog een Joods weeshuis was en dat nu dient als woonhuis. "Uit de ramen van dat gebouw werden kinderen naar buiten gegooid. Daarom hebben we als leus voor ons project bedacht: 'Hier is alles begonnen, hier moet ook alles zijn voltooiing krijgen'."

Initiatiefnemer en sponsor Vladimir Katsman © Geert Groot Koerkamp

Katsman is een van de bekendste zakenmensen van Kaliningrad, heeft grote belangen in de detailhandel en de horeca en organiseert er het jaarlijkse jazzfestival. Eerder financierde hij het Holocaustmonument aan de kust hij Jantarny - vroeger Palmnicken - waar eind januari 1945 duizenden Joodse vrouwen de dood in werden gejaagd, een bloedbad dat pas recentelijk aan het licht is gekomen. "Toen al besloot ik dat, wanneer ik de financiële mogelijkheden daartoe zou krijgen, ik de synagoge van Koningsbergen zou herstellen." Katsman houdt vast aan de naam. "Het was altijd de Nieuwe Koningsbergse synagoge en dat moet zo blijven. Of ze krijgt helemaal geen naam."

Katsman blijft zoeken naar medesponsors. "Ik zou het ook alleen kunnen bekostigen, maar het is belangrijk dat zoveel mogelijk mensen meedoen aan de bouw van een synagoge." Het blijft niet bij een gebedsruimte. Katsman wil dat er naast de synagoge, op het terrein van de vooroorlogse Joodse wijk, een Holocaustmuseum verrijst. "Er komt een congrescentrum, misschien ook een hotel."

WK-stadion

Het project vordert gestaag en de contouren van de synagoge zijn al van afstand zichtbaar. Het gebouw ligt tegenover de fraai herstelde Dom van Koningsbergen en pal langs de looproute die van het oude centrum voert naar het nieuwe stadion, dat speciaal is gebouwd voor het aankomende wereldkampioenschap voetbal. Onder andere België speelt hier eind juni een groepswedstrijd, tegen Engeland.

"Het was niet eenvoudig deze grond te krijgen, dat lukte pas in 2011, na een harde strijd", zegt Natalja Lorens, die zelf Joods is. De rechter moest eraan te pas komen en gelastte uiteindelijk het circus, dat het perceel in gebruik had, te verhuizen. "Velen geloofden er al niet meer in. We hebben zo gevochten omdat er nog altijd mensen in leven zijn die hier vandaan komen, zoals Nechama Druber, die woonde in het huis dat tegen de synagoge aan staat, op de eerste verdieping. Ze heeft al die verschrikkingen meegemaakt en wil komen als het klaar is."

Komend voorjaar moet de synagoge althans aan de buitenkant af zijn. Lorens verwacht dat de façade tegen 15 mei klaar is, waarschijnlijk nog wel zonder de beoogde glas-in-loodramen. De deadline is vervroegd vanwege het WK, zegt Katsman. "Tijdens een ontmoeting met president Poetin zei iemand dat in Kaliningrad een synagoge wordt gebouwd, waarop Poetin reageerde: 'Prachtig, dan kom ik het stadion openen en tegelijk de synagoge'. Dus dan moeten we wel klaar zijn."

Wellicht interessant voor u:

Is Kaliningrad voor Europa de poort naar Rusland of juist een militaire voorpost van Poetin?

Rusland wil de 'gevaarlijke' Jehova's verbieden.

Discriminatie van moslims vergelijken met het leed van Joden zeventig jaar terug is onterecht, schrijft columnist Sylvain Ephimenco.

Deel dit artikel