Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Susan Neiman: de geschokten moeten blijven geloven in de Verlichting

Religie en Filosofie

Hans Dijkhuis

© RV
Boekrecensie

Verzet en rede in tijden van nepnieuws
Susan Neiman (vertaling Marjolijn Stoltenkamp)
Lemniscaat, 79 blz. € 9,95
★★★★☆

De auteur

Lees verder na de advertentie

Susan Neiman (1955) is een van de bekendste en invloedrijkste filosofen van deze tijd. Zij brak door met haar studie 'Het kwaad denken', over de pogingen die filosofen sinds de Verlichting hebben gedaan om het kwaad te doorgronden.

De meeste van haar werken zijn vertaald. Neiman is geboren en getogen in Amerika, maar zij woont al lange tijd in Berlijn, als directeur van het Einstein Forum. Dit is een instituut dat zichzelf een 'vrij laboratorium van de geest noemt' en in de geest van de Verlichting het intellectuele debat wil stimuleren.

In 2014 kreeg zij de Spinozalens, voor haar waardevolle bijdragen aan het denken over samenleving, moraal en politiek.

Het boek

De titel 'Verzet en rede in tijden van nepnieuws' geeft al aan dat dit een hoogst actueel boek is, een vaak vlammende reactie op de uitverkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten.

In haar voorwoord bij de Nederlandse uitgave heeft zij dit filosofisch pamflet nog weer geactualiseerd: ze constateert dat de wereld er nu toch weer wat minder slecht uitziet dan na de nationalistische golven van de Brexit en de overwinning van Trump. Het politieke tij werd gekeerd, eerst in Nederland, vervolgens in Frankrijk - juist de twee landen die 'zoveel hadden gedaan om gestalte te geven aan de oorspronkelijke Verlichting'. Geert Wilders en Marine Le Pen waren in de winning mood geweest, maar ze werden allebei verslagen.

Dit goede nieuws, betoogt Neiman in het (kennelijk aangepaste) slot van haar boek, moet worden gebruikt om méér goed nieuws te scheppen. Geen berusting maar verzet is haar devies, een verzet dat zij ook overal in Amerika ontwaart, na de aanvankelijke schok die Trumps presidentschap bij velen had teweeggebracht. De geschokten moeten blijven geloven in de vooruitgangsidealen van de Verlichting.

Belangrijke thema's

Neiman levert scherpe kritiek op het neoliberalisme, dat de menselijke samenleving wil reduceren tot een economische gemeenschap waarin de vrije markt van het kapitalisme hoogtij viert. Maar zij kant zich in de eerste plaats tegen het (ultra)rechtse nationalisme, dat alleen maar de belangen van de eigen 'stam' wil laten tellen, geen mondiale of universele belangen (zoals dat van de mensenrechten). Dit nationalisme ontkent bovendien het bestaan van een objectieve waarheid of algemeen erkende feiten en schept liever zijn eigen waarheden en nieuwsfeiten.

Neiman wijst erop dat juist filosofen aan deze mentaliteit hebben bijgedragen: het postmodernisme, dat de afgelopen decennia hoogtij vierde, heeft mede geleid tot de komst van het huidige 'post-waarheid tijdperk' (Post-truth times, in de Engelse titel).

Gelukkig ontkent Neiman geenszins het cruciale belang van een eigen cultuur, traditie en waarden. 'Constitutioneel patriottisme is niet voldoende om een identiteit te creëren binnen één enkel land, laat staan op plekken die niet eens een grondwet hebben. Een identiteit is gebaseerd op traditie, variërend van muziek en festiviteiten tot idealen. Nu we worden geconfronteerd met de kwetsbaarheid van Europa, kunnen we Europa niet langer opvatten als iets wat gegeven is, maar als iets waarnaar we streven.'

Volgens Neiman zou Europa - waar zij zelf al zo lang woont - een voortrekkersrol moeten spelen. Een verenigd Europa dat zelf een ideaal belichaamt, namelijk dat politieke eenheid en solidariteit harmonisch samengaan met culturele diversiteit.

Opmerkelijke passage

'Om zich tegen nationalisten als Wilders te verweren, moeten Nederlandse progressieven een nationale identiteit ontwikkelen waarop (de meeste) burgers trots kunnen zijn. Een dergelijke identiteit is volkomen verenigbaar met internationalisme.'

Redenen om dit boek niet te lezen

Die kan alleen een verstokte nationalist hebben.

Redenen om dit boek wel te lezen

'Verzet en rede' is een beknopte, scherpe en bevlogen analyse van de recente politieke ontwikkelingen, heet van de naald, maar daarom niet minder doordacht.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie