Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Santo Daime: Rasta's en ayahuasca thee in het Braziliaanse regenwoud

religie en filosofie

Katy Sherriff

De ayahuascaceremonie vindt plaats rond een stervormige tafel. Die vorm komt van de rastafari's, voor wie de davidster een belangrijk symbool is. © FLAVIO FORNER
Reportage

Bewoners van het oerwoud in de buurt van São Paulo mengen de Braziliaanse Santo Daimereligie met een vleugje rastafaricultuur.

Rastafari! My brother!’ Carlos Pereira, beter bekend als Ras Kadhu, begroet zijn gasten in het Engels met een Jamaicaans accent. De 36-jarige Braziliaan met dreads tot over zijn heupen is een van de oprichters van de Hemel van de Heilige Maria van Zion-gemeenschap in het oerwoud aan de rand van miljoenenstad São Paulo. De gemeenschap volgt de doctrine van Santo Daime, het geloof uit het Amazonewoud dat rituelen kent waarbij de hallucinogene thee ayahuasca wordt gedronken.

Lees verder na de advertentie

Het is zondag 23 juli. “Vandaag is de geboortedag van Haile Selassie, de voormalige keizer van Ethiopië en afstammeling van koning David en koning Salomon, de gids van ons rastafari’s”, oreert Ras Kadhu terwijl hij de kerk laat zien die leden van de gemeenschap hebben gebouwd met bamboe, klei en golfplaten. Binnen hangen rode, gele en groene ballonnen, en een portret van wijlen keizer Selassie. “Wij hebben onze kerk acht jaar geleden als eerbetoon op zijn geboortedag gesticht”, vertelt Kadhu, terwijl verderop het gebrul van apen klinkt.

Veel rasta’s knippen hun haar niet, maar dat is hier geen voorwaarde

Haardracht

Santo Daime is een religie die teruggrijpt op inheemse, Afrikaanse en christelijke tradities. De grondlegger was Meester Irineu, een kleinkind van slaven. Begin twintigste eeuw zag hij de Maagd Maria, nadat hij ayahuasca-thee had gedronken bij indianen in Peru. Zij droeg hem op om een spirituele beweging op te richten.

Door heel Brazilië zijn tientallen Santo Daime-kerken te vinden. De belangrijkste gemeenschap is de Hemel van Mapiá, diep in de Amazone, waar zo’n duizend mensen samenleven in de voetsporen van Meester Irineu en zijn discipel Padrinho Sebastião. Adepten in alle congregaties nuttigen bij rituelen de psychoactieve drank, wat zou leiden tot spirituele bewustwording en heling. De thee wordt gebrouwen uit het blad van de rainha-plant en een liaansoort.

Santo Daime op zich is al een bijzondere religie, het rasta-vleugje maakt de kleine kerk van Ras Kadhu nog opvallender. “Het verschil met andere Santo Daime-kerken is vooral onze haardracht”, legt Kadhu uit. Veel rasta’s knippen hun haar niet, maar dat is hier geen voorwaarde: “Iedereen met goede intenties is welkom hier.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

De eigenhandig gebouwde kerk van de gemeenschap. © FLAVIO FORNER

Heilige thee

Een dozijn aanhangers woont op het terrein en ceremonies zoals vandaag trekken vaak meer dan vijftig mensen. Het terrein, dat een hectare beslaat en grotendeels is bedekt met oerwoud, is eigendom van Kadhu’s rastafari-vriend Bruno Muniz. Hij kocht het op zijn twintigste met geld van een erfenis.

Kadhu kwam als jonge twintiger voor het eerst in aanraking met het Santo Daime-geloof. Hij identificeerde zich al met de rastafaricultuur en zat in een reggaeband. “Ik werd vegetariër en wilde mijn lichaam van binnen reinigen. Een vriend vertelde me over geneeskrachtige thee uit het Amazonewoud die zou kunnen helpen. Zo kwam ik in aanraking met Santo Daime.”

Iedereen die de thee wil drinken, is welkom

Pas na zijn eerste ervaring met de heilige thee ging Kadhu zich verdiepen in het geloof. Hij zag veel overeenkomsten met de rastafari-filosofie. “Beide hebben hun wortels in het christendom”, vertelt hij. Zoals veel Brazilianen is ook Kadhu opgegroeid onder invloed van verschillende religies. Zijn opa ging op zondag naar een katholieke kerk, op woensdag naar een Afro-Braziliaanse umbandaceremonie en op dinsdag en donderdag naar de spiritisten. “Uiteindelijk bidden we allemaal tot dezelfde God.”

Iedereen die de thee wil drinken, is welkom. “Ook als het ze alleen maar om die hallucinerende ervaring gaat”, zegt Kadhu. Mensen met psychische problemen worden wel geweerd: “We informeren altijd of bezoekers bijvoorbeeld geen antidepressiva slikken, want dat kan slecht uitpakken. Gelukkig hebben we dat hier nog nooit meegemaakt.”

Een wietwalm trekt langs de kerk. Kadhu erkent dat cannabis belangrijk is als heilige plant in de rastafari-cultuur. Maar daar praat hij liever niet over. In Brazilië is het gebruik van ayahuasca toegestaan tijdens religieuze ceremonies, maar marihuana is nog steeds verboden.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Rasta kerkganger drinkt ayahuasca. © FLAVIO FORNER

Jonge kerkgangers

Een nieuweling vandaag is Andrews dos Santos. Hij is in het wit gekleed, zoals de meeste kerkgangers. De 21-jarige is met zijn broer Emerald meegekomen, die sinds twee jaar bij deze gemeenschap komt. “Ik ging altijd naar reggae-concerten van Kadhu”, vertelt Emerald, die een shirt met een afbeelding van Haile Selassie draagt. “Kadhu’s teksten gaan over Santo Daime, en dat maakte me nieuwsgierig. Wij zijn katholiek opgevoed, maar de ervaring met Santo Daime heeft mij volledig veranderd.” Andrews beaamt dat. Zijn broer zou nu meer levensvreugde uitstralen: “Hij was altijd heel passief. Ineens werd hij vrolijk en ondernemend. Daarom wil ik dit ook ervaren.”

Vrouwen in lange witte plooirokken met groene sjerp en mannen in wit pak met stropdas druppelen binnen. Op de borst dragen ze een broche in de vorm van een davidster. “Als rastafari had ik niet gedacht dat ik ooit een pak zou dragen”, grinnikt Kadhu terwijl hij zijn stropdas knoopt. “Maar dit is uit respect voor het geloof en onze Meester Irineu.”

Ik heb nog nooit zo’n helderheid van geest ervaren, ik voel me herboren. Zeker weten dat ik terugga

De gemiddelde leeftijd van de kerkgangers ligt onder de dertig, sommige jonge moeders dragen een baby. Hoewel westerse experts waarschuwen voor de gevaren van de thee (zie kader) menen de Braziliaanse adepten dat het een onschuldig goedje is, zelfs voor kinderen.

“Voor ons is de thee een geneesmiddel. Als kinderen een beetje ziek zijn, geven we ze een druppeltje. En het werkt”, beweert Kadhu. In de gemeenschap wonen ook zijn negenjarige peetdochter Taiô en haar tweejarige zusje Persiris. “Hun moeder is geboren in de Hemel van Mapiá, de eerste Santo Daime-gemeenschap in het Amazonewoud. Zij is een achterkleindochter van een van Meester Irineu’s discipelen. Taiô drinkt al ayahuasca sinds ze in de buik van haar moeder zat. Het is voor haar net een hoestdrakje.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

Binnen de Santo Daime-kerk geldt ayahuasca als geneesmiddel. 'Ze drinkt het al sinds ze in de buik van haar moeder zat'. © FLAVIO FORNER

Hippies

Buitenstaanders kunnen de volgelingen niet altijd plaatsen. “Ze zien onze dreadlocks en noemen ons hippies”, zegt Kadhu. “Ik heb groot respect voor de hippiebeweging, er zijn ook veel hippies tot het Santo Daime-geloof toegetreden. Maar in mijn ogen betekende vrijheid voor hippies op een gegeven moment vrijblijvendheid; dat je alles kan doen wat je wilt, ook al draagt het nergens aan bij. Vrijheid betekent voor mij dat je gelooft dat je een kind van God bent, en dát bevrijdt je.”

Het uren durende ritueel begint met een glaasje ayahuasca op kamertemperatuur dat in één teug wordt leeggedronken. Tot drie keer toe kunnen de kerkgangers een slok halen van de bruinige substantie, die zoetig ruikt, maar een bittere aardesmaak heeft. De groep zingt christelijke liederen, terwijl ze rond een stervormige tafel stapt, begeleid door gitaar en maracás. Het doet denken aan een rituele rondedans van Amazone-indianen. Sommige aanwezigen kijken opgewekt, anderen hebben zwarte kringen om de ogen en staren in de verte.

“Het was de mooiste ervaring van mijn leven”, vertelt de nieuweling Andrews een dag later. “Ik heb nog nooit zo’n helderheid van geest ervaren, ik voel me herboren. Zeker weten dat ik terugga.”

Het nieuwe LSD?

Ayahuasca vertoont enige gelijkenis met de hippiedrug lsd. Beide middelen gelden bij gebruikers als geestverruimend, therapeutisch zelfs.

“De thee is in zwang bij hippe dertigers en veertigers die zichzelf beter willen leren kennen”, zegt Floor van Bakkum van verslavingscentrum Jellinek. Cijfers ontbreken, maar het instituut krijgt signalen dat het gebruik van ayahuasca toeneemt. Sommigen proberen de drank op reis in de Amazone, maar ook in Nederland groeit het aantal esoterisch angehauchte aanbieders. Wat zij doen is in principe verboden: het werkzame bestanddeel DMT valt onder de harddrugs. Voor mensen die aanleg hebben voor psychose is de drug gevaarlijk. De Nederlandse rechter stond in 2001 wel het gebruik bij een religieus ritueel toe in de twee Santo Daime-kerken die Nederland rijk is, in Amsterdam en Den Haag.

Bij Jellinek zijn geen incidenten bekend met het middel; het bittere spul dat vaak braken opwekt, is ook een relatief marginaal gebruikte drug.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Veel rasta’s knippen hun haar niet, maar dat is hier geen voorwaarde

Iedereen die de thee wil drinken, is welkom

Ik heb nog nooit zo’n helderheid van geest ervaren, ik voel me herboren. Zeker weten dat ik terugga