Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rowan Williams: Een van de belangrijkste theologen, maar moeilijk te volgen

Religie en Filosofie

Sjoerd Mulder

© x
recensie

God met ons. De betekenis van het kruis en de opstanding - toen en nu, van Rowan Williams
Berne Media 112 blz. € 14,90
★★★

Lees verder na de advertentie

De auteur

Tot zijn aftreden in 2012 was Rowan Williams als aartsbisschop van Canterbury het hoofd van de Anglicaanse Kerk. Williams is een van de belangrijkste theologen van dit moment. Hij is gepokt en gemazeld in de geschiedenis van de vroeg-christelijke theologie, expert op het gebied van Russische literatuur en een verdienstelijk filosoof. Dat alles samen maakt hem tot een soms moeilijk te volgen maar altijd creatieve geest.

De thematiek

De oudere Trouw-lezers zullen zich wel de discussies herinneren rondom Wiersinga, Kuitert en later Den Heyer: theologen die met verve een dichtgetimmerde 'klassieke verzoeningsleer' afbraken. Nu is Rowan Williams niet op de hoogte van onze Nederlandse huiskamerruzies, maar in feite doet hij in dit boekje hetzelfde. Toch waait bij hem de wind uit een andere hoek. Williams gaat op zoek naar de manier waarop de vroege kerk sprak over Christus als offer, het kruis als teken, de opstanding als overwinning. Hij beschouwt al deze metaforen stuk voor stuk. Met grote taalgevoeligheid toont hij zo dat woorden als kruis, offer, verzoening of opstanding in de vroege kerk niet eenduidig waren. Met andere woorden: in de vroege kerk was er niet zoiets als een dichtgetimmerde verzoeningsleer. Eerder was er een amalgaam van metaforen en vergelijkingen, die blijkbaar toch geschikt werden bevonden om dat vreemde Christus-gebeuren te beschrijven. Neem bijvoorbeeld de term 'offer'. Volgens Williams denken wij daarbij aan een geschenk dat je een god geeft om hem mild te stemmen. Maar hij laat zien hoe dit begrip vroeger veel meer betekenissen had, theologisch een stuk verfijnder was dan we denken, en hoe al die betekenissen meeklonken wanneer de vroege kerk sprak over Christus als het volmaakte offer. Williams komt niet uit bij een dichtgetimmerde argumentatie achteraf waarom Christus moest sterven. Wel toont hij hoe al de klassiek geworden begrippen nog steeds onmisbare pogingen zijn om enigszins uit te leggen hoe het kan dat die Christus, ooit gestorven, toch vandaag nog actief inwerkt op levens van mensen en de wereld.

Belangrijke stelling

Williams' uiteenzetting rust op twee vooronderstellingen: mensen vroegen waren niet dommer dan wij, en beeldende taal is beter in staat om over God te spreken dan strikt gereguleerde, dichtgetimmerde taal. Als je dat accepteert, kun je gemakkelijker omgaan met oude geloofswaarheden zonder direct alle tegenstrijdigheden daarin aan te willen wijzen. Zo rekent Williams af met die vervelende neiging van theologen om knopen door te hakken, en overtuigt hij je ervan dat er veel meer leven zit in die gestolde geloofsbegrippen dan je dacht. Dus ja, het graf was leeg op Paasmorgen. En ja, er zo over praten is een armzalige manier om de verwarring en onduidelijkheid te benoemen die sinds Paasmorgen over de gelovigen is gekomen.

Kenmerkende zin

"Hoe dieper je ingaat op de ene betekenis, op een bepaalde metafoor, hoe meer je in conflict lijkt te geraken met een andere betekenis (...) En zo zou het ook moeten zijn. De christelijke theologie is niet een reeks in beton gegoten monumenten waar je met je gidsje langs loopt, en ze als je ze hebt gezien als stukken van de Gezonde Leer een voor een afvinkt. Het proces van de christelijke theologie is voortdurend in beweging."

Reden om dit boek niet te lezen

Ondanks Williams' poging om toegankelijk te schrijven, zul je toch wat theologische achtergrond moeten hebben. Het lijkt wel of hij af en toe vergat dat hij een toegankelijk boekje aan het schrijven was.

Reden om dit boek wel te lezen

Maar misschien kun je dat ondervangen door het met een paar mensen te lezen. En dat past wel in Williams' theorie, dat mensen met elkaar moeten blijven zoeken naar wat nu de betekenis van Pasen is. Met de gespreksvragen die in het boekje zijn opgenomen moet je dan wel een eind komen. Een aanrader.

Deel dit artikel