Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Roddelen is niet oké. Deel je onzekerheid gewoon eerlijk met elkaar

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

Heb je het al gehoord? © Thinkstock
theologisch elftal

Beatrijs Ritsema leek te vergeten dat mensen over wie wordt geroddeld daar last van kunnen hebben. Dat stellen Alja Tollefsen en Janneke Stegeman, leden van het Theologisch Elftal van Trouw, in reactie op Ritsema's essay in de krant van zaterdag.

'Je mag niet roddelen', krijgen we mee van onze ouders. Ook binnen de verschillende religies geldt roddelen als iets slechts. 'Kom, kom, zo erg is het nu ook weer niet', relativeerde Beatrijs Ritsema afgelopen zaterdag in Letter&Geest. 'We doen het allemaal en roddelen heeft vooral gewoon een prettige sociale functie.' 

Lees verder na de advertentie

Het is een boodschap die vaker te lezen valt in lifestyle-rubrieken en onlangs nog bij monde van bedrijfssocioloog Rinus Feddes in Trouw: 'Roddelen is gezond'. Het is een onschuldige manier om stoom af te blazen, elkaar een beetje sociaal te vlooien en wie weet zelfs om misstanden aan de kaak te stellen die anders onder tafel zouden blijven. Hoog tijd voor een religieuze herwaardering van de roddel?

"Sorry, maar dit betoog vind ik op z'n zachtst gezegd bedenkelijk", zegt Alja Tollefsen, Anglicaans priester te Markelo. "Ja, roddelen is iets dat we doen, waar we blijkbaar een bepaalde behoefte aan hebben. Maar omdat het gebeurt hoeven we het nog niet per se goed te vinden. Een aspect dat compleet ontbreekt in het verhaal van Ritsema is de schade die degene over wie wordt geroddeld erdoor ondervindt. Je wilt niet weten hoeveel mensen kapotgegaan zijn aan geroddel. Aan onware, oneerlijke verhalen die anderen over hen vertellen.

Wie roddelt, belicht immers maar één, heel specifiek gekleurde kant van het verhaal. Het verhaal van de afwezige wordt niet gehoord

Alja Tollefsen

"Ritsema brengt onderscheid aan tussen roddelen en kwaadspreken. We moeten volgens haar de roddel niet zo streng afkeuren omdat het niet per se opzettelijk kwaadspreken is. Naar mijn mening is die scheidslijn echter heel dun. Wie roddelt, belicht immers maar één, heel specifiek gekleurde kant van het verhaal. Het verhaal van de afwezige wordt niet gehoord. Jouw interpretatie, jouw analyse van het leven van een ander wordt als waarheid gepresenteerd. Neem het roddelen van twee moeders over de opvoeding van een derde moeder. 'Zij laat haar kinderen altijd zo laat naar bed gaan!' Mag het verhaal van die derde moeder niet ook gehoord worden? Haar principes, haar onzekerheid, haar zoektocht? Hoogstwaarschijnlijk herken je dan veel meer in haar verhaal."

"Helemaal mee eens. Ik vind dat een blinde vlek in het verhaal van Beatrijs", zegt Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog. "Het vergeet degene over wie geroddeld wordt. Het is daarom interessant hoe de factor 'macht' een rol speelt bij het roddelen.

"Roddelen is natuurlijk verre van een keurig democratisch proces. Soms is het lastig iemand direct aan te spreken op gedrag of functioneren: je baas bijvoorbeeld, omdat je eigen baan dan in het geding kan zijn. Dat bespreek je dus achter zijn rug om. Dat kanaliseert ongenoegen en misschien kom je tot de conclusie dat het tijd is om iets te doen.

"Dat speelt ook in bredere zin een rol. Mensen in de marge vertellen vaak onder elkaar kritische verhalen over hun onderdrukker om staande te blijven. In de Bijbel vind je ook dat soort verhalen: in het Nieuwe Testament bijvoorbeeld over de Romeinse onderdrukker.

Roddel kan echter ook de andere kant op gaan: degene die toch al buiten de groep ligt, degene die 'anders' is, kan door middel van roddel nog verder worden buitengesloten

Janneke Stegeman

"Er is een kant van roddel die ik dan ook helemaal prima vind: het is de menselijke behoefte aan verbinding door middel van het vertellen van verhalen. Ook verhalen over de ander. Het beeld van religie dat Beatrijs suggereert is een beetje een cliché. Alsof het altijd om de moralistische opgestoken vinger gaat en alsof religie niet ook gewoon gaat over samen verhalen delen en het goed met elkaar hebben.

"Roddel kan echter ook de andere kant op gaan: degene die toch al buiten de groep ligt, degene die 'anders' is, kan door middel van roddel nog verder worden buitengesloten. Dat vind ik een stuk problematischer."

Tollefsen: "Wacht even, we zitten nu toch niet te roddelen over Beatrijs? Mijn dochter zegt net dat ik volgens mijn eigen principes mét haar hierover moet spreken in plaats van over haar. Daar heeft ze een punt. Maar het komt allemaal openlijk in de krant nietwaar?

"Want dat is wel een belangrijk punt. Het verbod op roddelen is eigenlijk een uitnodiging om niet óver maar mét iemand te spreken. Om de andere kant van het verhaal te willen horen. Dat is het met roddelen: ja, het gebeurt. Je doet het. Maar is het daarmee oké? Ik vind van niet. Toen ik in Oxford studeerde, woonde er in het college een non onder me over wie heel negatieve verhalen de ronde deden. Ik besloot haar op te zoeken en het bleek een fantastisch mens te zijn. De verhalen klopten gewoon niet."

Stegeman: "Een bijbelverhaal dat roddel op een fraaie manier doorbreekt is het verhaal van de profeet Natan. Hij vertelt een verhaal aan koning David over een rijke man die een arme man besteelt. De man heeft duizenden dieren, maar besluit de arme man zijn enige lammetje af te nemen als hij zijn gasten een maaltijd moet voorzetten. Natan en David zitten samen fijn te 'roddelen' en David gaat lekker mee in de morele verontwaardiging over die rijke man. Maar dan zegt Natan: 'Dat verhaal gaat over jou, David'. Dan wordt de roddelaar ineens zelf onderdeel van het geroddelde verhaal.

"Ik denk dat dat het punt is: roddel is vaak een manier om ons eigen falen en onze eigen onzekerheid te verdoezelen of een uitlaatklep te geven. Veel effectiever en bevrijdender is het echter om je eigen falen, je eigen narigheid en onzekerheid eerlijk met elkaar te delen. De Bijbel heeft een rijke profetische traditie waarin verborgen zaken aan het licht worden gebracht. De traditie die via het eerlijk opbiechten van je fouten is voortgezet. Ik ben er niet zo goed in, maar weet toch uit ervaring dat dat effectief is. En dan kan je er vervolgens ook weer hard om lachen. Religie maakt echt geen zouteloze bende van je dagelijks leven."

Lees hier het essay van Beatrijs Ritsema uit de bijlage Letter & Geest van zaterdag 16 juni 2018: Waarom roddelen zo goed voor je is

Roddelen heeft een slechte naam. Maar praten over afwezigen doen we allemaal, en dat is nog vaak heilzaam ook, betoogt Ritsema. 

Deel dit artikel

Wie roddelt, belicht immers maar één, heel specifiek gekleurde kant van het verhaal. Het verhaal van de afwezige wordt niet gehoord

Alja Tollefsen

Roddel kan echter ook de andere kant op gaan: degene die toch al buiten de groep ligt, degene die 'anders' is, kan door middel van roddel nog verder worden buitengesloten

Janneke Stegeman