Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Refo's vragen zich af: verdient de Bijbel een update?

Religie en Filosofie

Robin de Wever

Oktober 2005: een veiling van een eeuwenoude bijbel. © ANP

Hoe lang houden bevindelijk gereformeerden nog vast aan hun bijbel in archaïsch Nederlands? Orthodoxe protestanten vinden het lastiger om de zeventiende-eeuwse Statenvertaling te begrijpen.

Terwijl alle andere protestanten de afgelopen eeuw overstapten op hedendaagse vertalingen, bleven reformatorische christenen de tekst lezen die in 1637 in Leiden werd opgesteld. Daarin gaat het over ‘het huis Uws knechts', de ‘schade zijner ziel’ en ‘de HEERE der Heirscharen’. Ter vergelijking: in de Nieuwe Bijbelvertaling, die gangbaar is in de meeste andere protestantse kerken, is dat ‘de Heer van de hemelse machten’.

Lees verder na de advertentie

Geen dikdoenerij maar noodzaak, menen de bevindelijken. De Griekse, Aramese en Hebreeuwse bronteksten gebruiken dezelfde archaïsche formuleringen en zinsconstructies.

Voor buitenstaanders was het altijd al lastig te volgen, maar inmiddels krijgt ook de doelgroep zelf er moeite mee, waarschuwt Wim de Kloe van de reformatorische middelbare school Driestar. In een column in het Reformatorisch Dagblad wees hij er afgelopen zomer op dat het voor jongeren ‘lastig is om te begrijpen wat er staat’. “De kloof tussen Bijbeltaal en gewone taal wordt steeds breder en straks onoverbrugbaar”, vindt hij. Zijn advies aan reformatorische kerken: kom met een versie die de meest archaïsche en onbegrijpelijke formuleringen vervangt door hedendaagser idioom.

De kloof tussen Bijbeltaal en gewone taal wordt straks onoverbrugbaar

Schoolbestuurder Wim de Kloe

Een lokale kerk, de Gereformeerde Gemeente ’s Gravenpolder, maakt nu werk van dat appèl. Ze roept haar landelijke kerkverband zo’n versie te maken. Nieuw is dat idee niet, want de synode (landelijke vergadering) van de Gereformeerde Gemeenten besloot enkele jaren geleden al dat het tijd was voor zo’n update. Ze legde haar verzoek toen neer bij de Gereformeerde Bijbelstichting (GBS), de officieuze hofleverancier van de Statenvertaling.

Vertalers vinden het 'te ingrijpend'

Daar liep het spaak. De GBS besloot in juni na een uitgebreide studie dat zo’n verandering toch ‘te ingrijpend’ zou zijn. Komend jaar brengt ze een versie uit waarin een aantal archaïsche woorden is vervangen en waarin andere woorden in de kantlijn worden uitgelegd - maar die ingreep is lang niet zo grondig als de kerk wil. Door de interventie uit ’s Gravenpolder moet de synode zich opnieuw buigen over de vraag of het dan zelf maar een vertaling moet maken.

De Statenvertaling kan ertoe leiden dat jongeren van de Bijbel vervreemden, zegt De Kloe. “Dat zit hem in allerlei woorden en zinsconstructies. In ‘gemene leviet’ bijvoorbeeld. Dan moet ik uitleggen dat dat ‘gemeen’ niet ‘kwaadaardig’ betekent, maar ‘gewoon’. ‘Dierbaar’ is ook zoiets, dat kennen jongeren niet meer. Soms beginnen ze er zelf over, maar ik merk het vaak ook als ze voorlezen. Als ze een woord uitspraken dat ze niet kennen, hoor je dat aan hun intonatie.”

Overstappen op een hedendaagse vertaling is geen optie, vindt De Kloe. Die is hem veel te vrij. “De Statenvertaling is de beste die we in het Nederlands hebben, maar hij is niet meer de meest verstaanbare.”

Als je met die taal opgroeit en hem thuis spreekt, weet je wel wat die woorden betekenen

Adri van Heteren van de Gereformeerde Bijbelstichting

'Zo groot is de kloof niet'

De Gereformeerde Bijbelstichting houdt ondertussen vast aan de oude tekst. De kloof is lang niet zo groot als voorstanders van verandering beweren, meent secretaris Adri van Heteren. “Als je met die taal opgroeit en hem thuis spreekt, weet je wel wat die woorden betekenen.”

Sommige termen blijven lastig, geeft hij toe. “Het woord ‘berderen’ bijvoorbeeld. Dat kun je vervangen door ‘planken’, maar het verwijst naar de stukken hout waarmee de tabernakel in de joodse tempel is gebouwd. Dat zijn geen planken. In het geval van ‘berderen’ kun je je afvragen of dat betekenisverschil zo ernstig is, maar dan nog: de woorden uit de Statenvertaling hebben een exclusief bijbelse inhoud. Als je daar synoniemen voor gaat zoeken, verliezen ze betekenis.”

De bronteksten van de bijbelboeken zijn taai, zegt Van Heteren. “Als je moeilijk Grieks in Nederlands moet vertalen, dan kan daar nooit heel makkelijk Nederlands uitkomen.”

Een duidelijk signaal

De voorzitter van de synode van de Gereformeerde Gemeenten, dominee J.J. van Eckeveld, verwacht dat zijn kerk er wel uitkomt met de Bijbelstichting. Maar inderdaad, zegt hij, ‘er zijn allerlei onzekerheden’. Van de kerkgenootschappen die de Statenbijbel zijn blijven gebruiken, is de Gereformeerde Gemeenten de grootste. De roep om een update komt dus niet uit de marge. Van Eckeveld: “Toen onze synode enkele jaren geleden aangaf dat ze die woorden wilde vervangen, was dat natuurlijk een duidelijk signaal.”

Zo’n update is geen motie van wantrouwen tegen de originele Statenbijbel, vindt schoolbestuurder De Kloe. “Het past bij het doel van de Statenvertalers. Zij wilden dat iedereen de bijbel kon lezen - niet dat hun tekst zou stollen. Echt, de Statenvertaling, die is me zo dierb… die is me lief. Nou ja, u hoort het hè. Het zit diep.”

Deel dit artikel

De kloof tussen Bijbeltaal en gewone taal wordt straks onoverbrugbaar

Schoolbestuurder Wim de Kloe

Als je met die taal opgroeit en hem thuis spreekt, weet je wel wat die woorden betekenen

Adri van Heteren van de Gereformeerde Bijbelstichting