Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Recht op onbereikbaarheid, is dat geen onzin op stelten?

Religie en Filosofie

Peter Henk Steenhuis

© COLOURBOX
column

Hebben we nog zin in ons werk? Dat onderzoekt Peter Henk Steenhuis in een serie columns. Daarbij maakt hij gebruik van de inzichten van de in 2015 overleden ‘Denker des Vaderlands’ René Gude (1957-2015). 

Eindelijk krijg ik een recht op onbereikbaar zijn. Dat werd tijd, ik dreigde al jaren te bezwijken onder de digitale leiband die mij overal naar toe sleurt. Maar nu moet de baas halt houden, mag ik rechtop staan, de knellende band dagelijks enkele uren afdoen en even op adem komen. Althans als het aan de PvdA ligt: de partij wil in de wet vastleggen dat werknemers het recht hebben om onbereikbaar te zijn. Een mooi idee, dat een paar weken geleden gelanceerd werd in de week van de stress. Maar de kans is groot dat dit recht een papieren tijger wordt, die vooral tegen zichzelf vecht.

Lees verder na de advertentie
Flexibiliteit duidt op het vermogen van de boom mee te geven en terug te veren, zodat de vorm zowel beproefd wordt als zich herstelt

Richard Sennet, auteur ‘De flexibele mens’ (1998)

Burn-out op de loer

Vooropgesteld: bereikbaarheid is absoluut een probleem. Toen ik net bij Trouw werkte, begon mijn werkdag als ik om 10 uur de stoep bij de Amsterdamse Wibautstraat op stuiterde; de dag eindigde als ik om 19 uur de stoep weer af stuiterde. Nu zet ik om 7.30 de computer aan, die om 23 uur weer uitgaat. Ik ben altijd bereikbaar, dus een burn-out ligt op de loer.

Is het recht op onbereikbaar zijn daarvoor de oplossing? De maatregel is een begrijpelijk gevolg van de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Niemand heeft het effect van deze flexibilisering beter beschreven dan de Amerikaanse socioloog Richard Sennet. Hij publiceerde zijn boek ‘De flexibele mens’ al in 1998, maar zijn analyse van onze huidige maatschappij heeft niets aan kracht ingeboet. 

Om tot de kern van flexibiliteit door te dringen, gaat Sennet terug tot de vijftiende eeuw. Oorspronkelijk heeft het woord ‘flexibiliteit’ te maken met een eigenschap van takken. “Flexibiliteit duidt op het vermogen van de boom mee te geven en terug te veren, zodat de vorm zowel beproefd wordt als zich herstelt”.

In flexibiliteitskwesties namen Amerika en delen van Europa volgens Sennet afgelopen decennia een andere positie in. Het gaat daarbij om de vragen: “Kan men mensen eindeloos dwingen zich te buigen? Kan de regering mensen iets meegeven van de buigzame kracht van een boom, zodat individuen niet breken onder de kracht van veranderingen?”

Het recht op on­be­reik­baar­heid is heerlijk voor de vaste werknemer, die zijn werkdruk ermee omlaag weet te krijgen

Sennet meent dat de verschillende antwoorden die Europa en de VS geven samenhangen met het verschil tussen het ‘Rijnlandse’ en het ‘Angelsaksische’ model – een onderscheid dat tegenwoordig gangbaar is. In het Rijnlandse model, dat onder andere bestaat in Nederland, Duitsland, Frankrijk, Scandinavië, delen werknemers en werkgevers de macht. Het is een verzorgingsstaat met goed geregelde pensioenen, hoog niveau van onderwijs en goede gezondheidszorg. 

Amerika en Engeland koesteren het andere model, het Angelsaksische, dat vrijemarktkapitalisme meer ruimte geeft. Zo bekeken past het recht op onbereikbaarheid binnen de traditie van het Rijnlandse model: werknemers moeten beschermd worden.

Weg weekeinde

Het is alleen de vraag of de maatregel van Vadertje Staat hier geen tegenovergesteld effect zal bewerkstelligen. Sinds enkele jaren ben ik grotendeels freelancer. Het fijne daarvan is dat freelancers geen PvdA nodig hebben voor een recht op onbereikbaarheid. Dat hebben we allang, net als het recht op niet presteren, net als het recht om werk te weigeren. Vraag is wel hoeveel freelancers hiervan gebruik maken.

Elke freelancer kent de volgende scène. Werknemer met vast contract belt op donderdag op. “Ik ben er morgen niet, maar wij zouden graag maandag opdracht A af hebben. Is dat iets voor jou?” De freelancer heeft het recht om werk te weigeren, maar doet dat niet. Voor haar drie anderen. “Natuurlijk,” zegt zij, “stuur maar op.” Ze legt de telefoon weg en denkt: weg weekeinde. 

Het recht op onbereikbaarheid is heerlijk voor de vaste werknemer, die zijn werkdruk ermee omlaag weet te krijgen. Maar de kans is groot dat het de werkdruk van vele anderen juist verhoogt.

De Engelse jurist, filosoof en sociaal hervormer Jeremy Bentham noemde de Franse ‘Verklaring van de rechten van de mens en de burger’ uit 1789 ‘Nonsense upon stilts’. Voor een grote groep freelancers en werknemers zonder vast contract zou het recht op onbereikbaarheid wel eens ‘onzin op stelten’ kunnen betekenen, dat hen alleen maar harder doet rennen.

Lees de andere columns van Peter Henk Steenhuis hier.

Lees ook:

PvdA: Geef elke werknemer het recht om onbereikbaar te zijn

Stress is beroepsziekte nummer één, blijkt uit onderzoek van TNO. De PvdA wil daarom in de wet vastleggen dat werknemers het recht hebben om onbereikbaar te zijn.

Deel dit artikel

Flexibiliteit duidt op het vermogen van de boom mee te geven en terug te veren, zodat de vorm zowel beproefd wordt als zich herstelt

Richard Sennet, auteur ‘De flexibele mens’ (1998)

Het recht op on­be­reik­baar­heid is heerlijk voor de vaste werknemer, die zijn werkdruk ermee omlaag weet te krijgen