Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Prettig sterven als principekwestie

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

© Hollandse Hoogte / Herman Wouters
Filosofisch elftal

Help je iemand niet met doodgaan, dan laat je die persoon in de steek, was pas in een advertentie te lezen. Dat stelt Marli Huijer en Paul van Tongeren van het Filosofisch Elftal lijnrecht tegenover elkaar.

Ons motto is: niemand sterft alleen", schreef de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) afgelopen zaterdag in een paginagrote advertentie in deze krant. De organisatie bepleit daarin hulp bij zelfdoding voor mensen met een doodswens. In Nederland is dat verboden, al zijn de politieke partijen het erover oneens of dat een goede zaak is. Is het terecht dat de NVVE 'iemand helpen met doodgaan' gelijkstelt aan 'niet alleen sterven'?

Lees verder na de advertentie

"Dit lijkt me een staaltje kwalijke framing: met sterk emotioneel gekleurde termen wordt geprobeerd een positieve betekenis te geven aan hulp bij zelfdoding", zegt Paul van Tongeren, emeritus hoogleraar filosofie in Nijmegen en Leuven. "Voltooid leven als aanduiding van een toestand waarin je het leven niet meer ziet zitten, is er ook zo een. Het zijn voorbeelden van een tendens: de levenseinde-discussie raakt geideologiseerd. Door hulp bij zelfdoding te bepleiten met de leus 'niemand sterft alleen', zeg je eigenlijk dat je mensen in de steek laat als je ze niet helpt zichzelf dood te maken."

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Het recht op zelfeuthanasie voor ieder mens is een riskante illusie

Paul van Tongeren

Hoogleraar filosofie Paul van Tongeren.

"Ik vind dit motto juist heel sterk", reageert Marli Huijer, hoogleraar filosofie in Rotterdam, opgeleid tot filosoof en arts. "Het is belangrijk te voorkomen dat mensen wanhopig in hun eentje een einde aan hun leven maken, omdat ze bij niemand terecht kunnen. Het is van grote waarde als mensen omringd door hun geliefden prettig kunnen sterven. Dankzij de huidige medische zorg worden wij steeds ouder. Dat betekent niet dat we geen gebreken krijgen.

"Vanaf ongeveer 65 jaar krijgen mensen te maken met chronische beperkingen: gehoor en zicht worden minder, het geheugen slechter, gewrichten pijnlijk. Daarnaast sterven er mensen om wie je geeft, bijvoorbeeld je partner en je vrienden. Dat wat het leven betekenis geeft, het delen van herinneringen en het samen met hen dingen ondernemen, verdwijnt voor een belangrijk deel. Het kan zijn dat je biologisch nog gezond bent, maar dat juist deze belangrijke zaken wegvallen, met lijden als gevolg. Uiteindelijk kan iemand op het punt komen dat hij denkt: 'Mijn leven is klaar. Ik lijd eraan verder te leven, al ben ik niet ziek'.

Vergrijzing

"Ik verwacht dat de groep die om deze reden aanklopt bij de levenseindekliniek enkel groter wordt. De babyboomers worden steeds ouder en zijn veelal hoogopgeleid, mondig en autonoom. Zij willen niet alleen bepalen hoe ze hun leven vormgeven, maar ook beslissen hoe het afloopt. Als samenleving moeten we een antwoord vinden op deze toenemende vraag, waar de eigen huisarts nu niet bij mag helpen. Als we deze mensen in de kou laten staan, betekent het inderdaad dat zij alleen sterven."

Van Tongeren: "De vergrijzing stelt ons ongetwijfeld voor nieuwe problemen. Maar ik denk dat er achter de positie van de NVVE en de ideologisering van deze discussie ook iets anders zit. Voorstanders beroepen zich sterk op het principe van autonomie: 'mensen moeten zelf kunnen beslissen'. Dit geloof in individuele autonomie is een product van de vrijheidsrevoluties in de jaren zestig, de jaren van die babyboomers. Nu die generatie ouder wordt, stuit zij op de feitelijke grenzen van haar gedroomde autonomie. Ze merkt dat ze bepaalde zaken niet meer alleen voor elkaar krijgt. Die onvermijdelijke beperkingen botsen nu met de ideologie van de autonomie, waarin zij opgegroeid is. Mensen lopen tegen hun eigen grenzen aan, maar geloven dusdanig sterk in onze autonomie dat ze proberen met de eigen wil ook de dood in eigen beheer te nemen."

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Laten we deze mensen in de kou staan, dan sterven ze alleen

Marli Huijer

Filosoof en arts Marli Huijer.

Huijer: "Daar zit wel een context aan vast. Er zijn tal van medische technologieën die onze levensduur steeds verder verlengen. Burgers hebben geen zeggenschap over die ontwikkelingen gehad. Ze zijn er nu en als individu kun je niet zeggen: dit heb ik nooit gewild. De geneeskunde stelt ons voor tragische keuzes. We kunnen niet meer terug naar de situatie waarin je aan een kwaal als longontsteking kon overlijden. Waar de geneeskunde niets aan kan doen, is dat wij een bepaalde spanningsboog in het leven hebben. Op een gegeven moment is de rek eruit, al is het maar omdat een aantal mensen met wie je dat leven betekenis gaf er niet meer is. Wie anders dan jijzelf ervaart dat je uiteindelijk lijdt aan je eigen levensduur?"

Van Tongeren: "Natuurlijk moeten we leren omgaan met deze technologieën en het leven niet eindeloos verlengen. Naarmate we langer leven, zullen er meer ouderdomsklachten zijn. We moeten voorkomen dat mensen hun leven alleen maar als een last voelen. Waar ze pijn lijden, moet verlichtende zorg geboden worden. En waar niets helpt, kán het een plicht van barmhartigheid zijn om mensen uit hun lijden te verlossen. Onze euthanasiewet is daarvoor een goede regeling: euthanasie is strafbaar, maar er zijn bepaalde condities waaronder de arts van strafvervolging kan worden ontslagen. Zo wordt de principiële grens tussen leven en dood beschermd, en wordt tegelijkertijd erkend dat je soms over die grens heen moet. Maar het idee dat ieder mens recht heeft op zelf-euthanasie, lijkt me een gevaarlijke illusie. Alsof de grens tussen leven en dood onderhevig is aan wat iemand wenst."

Huijer: "Ik hoop dat er ook een dergelijke wet voor hulp bij zelfdoding komt. Natuurlijk moeten er geen zelfmoordpillen bij de drogist liggen. Maar er moet wel een oplossing komen voor ouderen die zonder duidelijke medische reden aan het leven lijden."

Lees hier meer afleveringen van het Filosofisch Elftal, waarin Alexandra van Ditmars een actuele vraag voorlegt aan twee filosofen uit een poule van elf.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Het recht op zelfeuthanasie voor ieder mens is een riskante illusie

Paul van Tongeren

Laten we deze mensen in de kou staan, dan sterven ze alleen

Marli Huijer