Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

President Xi dwingt de Chinese kerk in de rode pas te lopen

Religie en Filosofie

Leen Vervaeke

Biddende katholieken aan het begin van een eucharistieviering op Palmzondag. © Getty Images

Christenen in China staan onder druk, nu president Xi Jinping volledige controle opeist over de kerken. Sommige moeten jongeren de toegang ontzeggen, bij andere worden kruisen en bijbels verwijderd. En allemaal moeten ze beloven het socialisme te omarmen.

Ze prijken nu op Chinese kerken: rode, communistische vlaggen, verplicht op te hijsen tijdens de mis, terwijl het nationale volkslied klinkt. Een vorm van staatsinmenging en een voorbeeld van de slinkende godsdienstvrijheid in China. Afgelopen jaar werden in het land kerken gesloten, kruisen verwijderd en gelovigen onder druk gezet. In een vijfjarenplan dat vandaag ingaat, moeten de kerken beloven socialistischer te worden. De verchinezing van het christendom in China lijkt begonnen.

Lees verder na de advertentie

De eerste berichten over religieuze incidenten kwamen uit Henan, een arme en dichtbevolkte provincie in Centraal-China waar ooit veel van de eerste missionarissen neerstreken. De provincie is bekend om zijn bloeiende protestantse en katholieke gemeenschappen. Maar begin dit jaar moesten tientallen huiskerken, die jarenlang gedoogd waren, ineens de deuren sluiten. Religieuze symbolen werden verwijderd, gelovigen ondervraagd en bijbels geconfisqueerd.

In veel officiële kerken in Henan verschenen aanplakbiljetten op de deur dat minderjarigen niet langer naar binnen mochten en dat de zomerkampen en catecheselessen voor jongeren waren afgelast. In sommige kerken werden kruisen of schilderijen van het Laatste Avondmaal verwijderd. Enkele kerkgangers die een overheidsuitkering kregen, werden door ambtenaren onder druk gezet om hun geloof schriftelijk af te zweren.

Alle kerkprovincies moeten een vijfjarenplan indienen waarin staat hoe ze hun kerkgebouwen, gezangen en rituelen zullen aanpassen, en ook hun theologie

Jezus vervangen door Xi

De incidenten passen in een grote overheidscampagne om het christendom in China onder striktere staatscontrole te brengen. President Xi Jinping kondigde in 2015 aan de vijf erkende religies in China te willen verchinezen: hij wil ze meer in lijn brengen met de Chinese cultuur en de socialistische waarden en meer vrijwaren van buitenlandse invloeden. "Religies in China moeten Chinees zijn in oriëntatie", aldus Xi. De regering moet 'actieve begeleiding geven zodat ze zich kunnen aanpassen aan de socialistische samenleving'.

Sindsdien ondervinden de christelijke kerken voortdurend overheidsbemoeienis, vooral in Henan, maar steeds vaker ook in de rest van China. In een dorp in de provincie Jiangxi werden afbeeldingen van Jezus vervangen door portretten van Xi en bijbels mogen niet meer online worden verkocht. Als klap op de vuurpijl moeten alle kerkprovincies vandaag een vijfjarenplan indienen, waarin ze niet alleen aangeven hoe ze hun kerkgebouwen, gezangen en rituelen zullen aanpassen aan de Chinese cultuur, maar ook hun theologie.

Viering van Palmpasen in een ondergrondse katholieke kerk. © Getty Images

"De intimidatie is erger dan ooit tevoren", zegt Liu Yi, een voormalig predikant van de protestantse Sint-Jozefskerk in de provincie Zhejiang, waar in 2014 en 2015 honderden kruisen en kerken werden vernield. Toen Liu daar kritiek op uitte, kwam hij in de problemen en moest hij uitwijken naar de Verenigde Staten. Hij staat nog steeds in nauw contact met zijn collega's in China. "Wat nu in Henan gebeurt, is veel erger dan toen in Zhejian. En ik vrees dat het zich naar heel China zal uitbreiden. Je ziet aan alles dat dit met instemming gebeurt van president Xi."

Ongelofelijke verhalen

Ook onderzoekers maken zich zorgen, maar waarschuwen tegelijk voor te snelle conclusies. In een groot land als China zijn er veel lokale verschillen en worden nieuwe regels en plannen lang niet altijd uitgevoerd. "Het is een verontrustende ontwikkeling, erger dan alles wat ik in de afgelopen tien jaar heb gezien", zegt Carsten Vala, professor aan de Loyola Universiteit van Maryland en auteur van 'The Politics of Protestant Churches and the Party-State in China'.

We horen ongelofelijke verhalen, maar het is te vroeg om te zeggen of het om een wijd­ver­sprei­de, nationale ontwikkeling gaat

Carsten Vala, hoogleraar Loyola Universiteit van Maryland

"We horen ongelofelijke verhalen", vervolgt hij, "maar het is te vroeg om te zeggen of het om een wijdverspreide, nationale ontwikkeling gaat."

Sinds de communistische partij in 1949 aan de macht kwam in China zijn religies er enkel toegestaan als ze de partij boven hun geloof plaatsen en akkoord gaan met uitgebreide staatsbemoeienis. Een deel van de katholieken en protestanten was daartoe bereid: zij vormen de officiële kerken, geleid door patriottische koepelorganisaties. Een ander deel van de gelovigen weigert consequent inmenging van de partij te aanvaarden en vormt een ondergrondse kerk. Deze gelovigen komen samen in illegale huiskerken.

Altaar in een ondergrondse katholieke kerk. De Chinese tekens betekenen: 'God is liefde'. © Getty Images

De grijze zone krimpt

Onder partijvoorzitter Mao Zedong werd religie in China volledig de kop ingedrukt, maar na zijn dood in 1976 kregen de kerken meer speelruimte. Veel officiële kerken waren in naam trouw aan de Communistische Partij, maar gingen in de praktijk hun eigen weg. Ondergrondse kerken werden groter en konden relatief ongestoord hun gang gaan, zolang ze het maar in stilte deden. Tussen het zwart-witbeeld van een gemuilkorfde officiële kerk en een vervolgde ondergrondse kerk zat heel veel grijs.

Maar onder Xi Jinping krimpt die grijze zone. Zoals de nieuwe roerganger de hele maatschappij - advocaten, journalisten, niet-gouvernementele organisaties - weer in de pas wil doen lopen, zo wil hij ook volledige controle over de kerken. Zeker godsdiensten met buitenlandse invloeden, zoals het christendom, de islam en het Tibetaans boeddhisme, moeten in het gareel lopen. Met naar schatting 100 miljoen Chinese christenen - meer dan het aantal leden van de communistische partij - ontstaat in de ogen van een autocratisch bewind al snel een bedreiging.

Sinds begin dit jaar worden ondergrondse kerken onder druk gezet om, zoals de officiële regels voorschrijven, zich onder de patriottische koepel te scharen of de deuren te sluiten. Vooral in Henan, maar ook in andere provincies. In Peking schreven 47 huiskerken vorige week een brandbrief over de 'ongeziene' intimidatie. De grote, ondergrondse Zion Church, die elf jaar lang ongemoeid werd gelaten, werd recent uit haar gebouw gezet. "Dat is toch een indicatie dat we een nieuwe periode zijn binnengetreden", aldus Vala.

Herinterpretatie van de Bijbel

Ook de officiële kerken worden strenger aangepakt, en lang genegeerde regels worden plots afgedwongen. Het nieuwe vijfjarenplan lijkt zelfs aan te sturen op een herinterpretatie van de Bijbel. "Bijbelstudie moet versterkt worden om een correct beeld van de Bijbel vast te stellen, conform de situatie in China", aldus het nationale plan. "De kernwaarden van het socialisme moeten meegenomen worden als belangrijke inhoud voor predikers om hun theologische ideeën te vormen."

Christenen maken zich zeker zorgen, angst zou ik het nog niet noemen, eerder ongerustheid. Politieke druk is nu eenmaal een deel van het leven in China

Brent Fulton, voorzitter van de evangelische denktank ChinaSource

"Dit zal de christelijke leer in China veranderen, dat kan niet anders", zegt predikant Liu Yi. "Ik hoor van predikanten in Henan dat ze een examen moeten afleggen waarin ze de Bijbel aan de hand van de Chinese socialistische kernwaarden moeten uitleggen. Ze kunnen daar niet van afwijken, want tijdens hun misvieringen luistert de overheid mee. Het is een vorm van mentale controle, waaraan amper te ontkomen is."

Onderzoekers houden een slag om de arm. De leiders van de patriottische koepels zijn gespecialiseerd in het schrijven van mooie plannen vol socialistische pluimstrijkerij, om die daarna stilletjes te laten verzanden. "Die officiële kerkleiders zijn niet van gisteren", zegt Brent Fulton, voorzitter van de evangelische denktank ChinaSource en auteur van 'China's Urban Christians: A Light that Cannot be Hidden'. "Ze weten wat ze moeten doen: veel bijeenkomsten organiseren, veel grote plannen schrijven. Hoe ver het echt zal gaan, dat is afwachten."

Wendbare praktijk

De repressie in Henan mag ernstig zijn, in grote delen van China is er voor lokale christenen niet veel veranderd, zegt Fulton. Die zoeken hun weg in de schemerzone tussen strenge regels en wendbare praktijk, zoals ze dat gewend zijn te doen.

"Veel stedelijke huiskerken gaan nu in kleine groepen verder. Ze hebben geen grote bijeenkomsten meer op zondag. Chinese christenen maken zich zeker zorgen over hoe de dingen evolueren. Angst zou ik het nog niet noemen, eerder ongerustheid. Maar politieke druk is nu eenmaal een deel van het leven in China, of je nu christen bent of niet."

Lees ook: 

Ondergronds of bovengronds, Pasen vieren alle Chinese katholieke kerken

In de Onze-Vrouw-van-Chinakerk in het Noord-Chinese dorpje Donglü zijn tweeduizend zitplaatsen, maar dat is op paaszondag lang niet genoeg. 

Is katholiek China bijna weer één?

Er lijkt een akkoord op handen tussen het Vaticaan en China over de positie van katholieken in dat land. Niet iedereen is er enthousiast over. Doet Rome de Chinese gelovigen in de uitverkoop?

China blaast 'illegale' megakerk op

De tientallen miljoenen christenen in China hebben het zwaar te verduren. In januari werd wéér een kerk neergehaald.

Deel dit artikel

Alle kerkprovincies moeten een vijfjarenplan indienen waarin staat hoe ze hun kerkgebouwen, gezangen en rituelen zullen aanpassen, en ook hun theologie

We horen ongelofelijke verhalen, maar het is te vroeg om te zeggen of het om een wijd­ver­sprei­de, nationale ontwikkeling gaat

Carsten Vala, hoogleraar Loyola Universiteit van Maryland

Christenen maken zich zeker zorgen, angst zou ik het nog niet noemen, eerder ongerustheid. Politieke druk is nu eenmaal een deel van het leven in China

Brent Fulton, voorzitter van de evangelische denktank ChinaSource