Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Politiek landschap, medialandschap, bankenlandschap; denkt u bij landschap nog wel aan een polder?

Religie en Filosofie

Peter Henk Steenhuis

Foto: Monica Wesseling © x

We trekken ons terug in onze veilige bubbel. Verliezen we het vermogen elkaar te begrijpen en te bereiken? In een serie columns reist journalist Peter Henk Steenhuis langs de grenzen van onze taal op zoek naar de grenzen van onze werelden. Vandaag: landschap.

Buitenlanders zeggen graag: 'God schiep de aarde, maar de Nederlanders schiepen Nederland'. Hoe deden de Nederlanders dat? Door gebieden droog te malen, waardoor polders ontstonden en het landschap dat zo geschapen werd een ander aangezicht kreeg dan oorspronkelijk in het Scheppingsplan was opgenomen.

Lees verder na de advertentie

Niet verwonderlijk dat de woorden die deze zeventiende-eeuwse Nederlanders hiervoor gebruikten wereldwijd opgang hebben gemaakt. Polder komt in tal van talen voor; landschap idem dito.

Landschap is in de politiek niet eens een onderwerp

In zijn prachtige boek ‘Landschap en herinnering’ schrijft de Engelse kunsthistoricus Simon Schama: “Het woord zelf zegt het al. Landschap kwam aan het eind van de zestiende eeuw de Engelse taal binnen, samen met haring en gebleekt linnen, als Nederlandse import.”

Schilderachtig

Landschap betekent landstreek, landelijke omgeving; schilderstuk, geschilderd landschap.’ Behalve het Engelse ‘landscape’, dat nog meer nadruk legt op het panoramische uitzicht van het landschap, kent het Deens ‘landskab’ en het Noors ‘landskap’ voor ‘landstreek, landelijke omgeving.’

Denkend aan Holland zag de dichter dus brede rivieren, rijen populieren, geknotte torens – Marsman zag het Hollandse landschap. Wat schetst nu de verbazing? Landschap blijkt neologismen te produceren, die weinig landschappelijk van aard zijn.

Jantien de Boer, columnist bij de Leeuwarder Courant, vertelt op zondag 29 april bij het programma Buitenhof: “De politiek heeft het wel telkens over duurzaamheid maar niet over het woord landschap. Over het landschap maken mensen zich verschrikkelijk zorgen. Dat woord komt drie keer in het regeerakkoord voor: politiek landschap, medialandschap en bankenlandschap.”

Metamorfosen

Toen De Boer dit zei, werd er gelachen. Toch is haar waarneming veelzeggend: een van de meest Nederlandse woorden, waarmee we eeuwenlang onze leefomgeving aanduidden, heeft een gedaanteverandering ondergaan. Want behalve de voorbeelden die De Boer aanhaalt, blijken er ook nog een perslandschap te bestaan, een onderwijslandschap, en een ‘interactief datalandschap’ (de Volkskrant, 04/02/94).

Wat betekent deze metamorfose van ‘landschap’? Het woord blijkt gebruikt te worden om sectoren van het openbare leven mee aan te duiden. In de oorspronkelijke panoramische zin? Zou je, om even terug te grijpen op Schama, dat medialandschap kunnen schilderen? Nee, met medialandschap wordt bedoeld: grote diversiteit aan media, bij scholen zelfde laken een pak.

Zoals Tubantia dinsdag schreef: “De 18de editie van KunstenLandschap kronkelde afgelopen weekend voor het eerst door de zogenoemde Nieuwe Natuur rond vliegveld Twente.” Er waren videoperformances, elektromagnetische composities, foto’s, parafinetorens. Oftewel: “De veelvormigheid van KunstenLandschap neemt toe.” 

Het woord ‘landschap’ heeft in al zijn nieuwe samenstellingen een kwantitatieve lading gekregen, terwijl het vroeger een kwalitatieve aanduiding betrof van onze ruimte.

Leeft die kwalitatieve betekenis nog, bijvoorbeeld bij onze regering? Columniste Jantien de Boer: “Landschap is in de politiek niet eens een onderwerp.”

Onder de titel 'Welkom in Bubbelonië' neemt Peter Henk Steenhuis wekelijks op de Trouwsite één woord onder de loep. Voor meer info: www.bubbelonie.nl

Lees ook:

Op zoek naar een nieuwe taal

Is Nederland een verzorgingsstaat, of toch een participatiesamenleving? Kun je een taal ontwikkelen die solidariteit stimuleert? Peter Henk Steenhuis zocht het uit.

Taal volgt de emotie, niet andersom

Ga je anders met dingen om als je ze anders gaat noemen? Columnist Bert Keizer gelooft er niet in. "Stel dat je racisme zou willen bestrijden door iets te doen aan het gebruik van 'nikker', dan raak je niets. Verander je 'nikker' in 'iets donkerdere medemens' dan wordt die term al gauw het nieuwe 'nikker'."

Deel dit artikel

Landschap is in de politiek niet eens een onderwerp