Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paus Franciscus laat zich van zijn protestantse kant zien

Religie en Filosofie

wolter huttinga

In zijn boodschap vanuit het Vaticaan richt paus Franciscus zich tot gewone gelovigen. © Photo News
theologisch elftal

In zijn jongste pauselijke document - onderwerp: heilig leven - laat paus Franciscus zich van zijn protestantse kant zien, ziet het Theologisch Elftal. "Het is weer echt een Franciscus-tekst geworden."

Gaudete et exsultate: verheug je en juich. Paus Franciscus slaat een opgewekte toon aan in zijn apostolische exhortatie, een soort officiële pauselijke aanmoedigingsbrief, die hij eerder deze week publiceerde. Terwijl die toch gaat over een onderwerp dat veel mensen met benepenheid, karigheid en somberheid associëren: de oproep om heilig te leven.

Lees verder na de advertentie

Niet zozeer de 'canonieke heiligen' van de kerk hebben Franciscus' aandacht. Hij richt zich in zijn brief tot gewone gelovigen en hoe zij in hun dagelijkse praktijk met en vanuit God kunnen leven. Heiligheid toont zich in het alledaagse en zit soms juist in heel kleine gebaren.

Franciscus koppelt heilig leven aan de zaligsprekingen van Jezus in de Bergrede en aan het doen van barmhartigheid. De wereld is vol aanleidingen om de moed op te geven of geestelijk in te dutten. Maar hou je hart dicht bij God en wees niet te benauwd de handen uit de mouwen te steken om Gods liefde uit te delen aan ieder die op je pad komt, spoort de paus gelovigen mild doch beslist aan.

Wat valt het Theologisch Elftal op in het pauselijke document?

"Het is weer echt een Franciscus-tekst geworden", reageert Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch. "Het valt me ook nu weer op hoezeer Franciscus de spiritualiteit van de jezuïeten, zijn eigen religieuze orde, steeds in zijn boodschap verweeft. Bijvoorbeeld het thema van de 'onderscheiding der geesten': zorg ervoor dat je uit de greep van de duistere krachten blijft en laat je juist in met de goede macht van God die naar het leven leidt. Een thema dat al sinds de oprichting van de orde door Ignatius van Loyola echt hoort bij de jezuieten.

Ook het wasgoed met toewijding strijken is een vorm van heilig leven

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch

"En uiteraard domineert de toon van het alledaagse leven. Gods heiligheid weerspiegelen in alledaagse daden van barmhartigheid, standvastigheid, liefde en trouw. Ignatius zegt dat je God in alle dingen kunt vinden. Ook het wasgoed met toewijding strijken is een vorm van heilig leven.

Parallel met Calvijn

"Misschien gaat het te ver, maar ik meen een parallel te zien met Ignatius' tijdgenoot Calvijn: beiden waren zij niet gecharmeerd van een in zichzelf gekeerd kloosterleven. Het heilige moet midden in de wereld aan het licht komen, in de concrete roeping van gewone mensen die leven met God."

Bas van der Graaf, vanaf komende zondag geen predikant meer van de protestantse Jeruzalemkerk in Amsterdam, maar begeleider van pioniersplekken, moet nog bijkomen van de tekst. "Ik ben echt een beetje overrompeld door de zeggingskracht van wat ik hier lees. Het is verreweg het meest herkenbare stuk dat ik ooit van een paus gelezen heb. Een prachtig document.

"Mooi vind ik bijvoorbeeld dat hij de zaligsprekingen als uitgangspunt neemt, het bijbelgedeelte waarin Jezus zijn leerlingen toespreekt in een reeks omkeeruitspraken: 'Zalig de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven', enzovoort. Heilig leven wordt dan leven in de ruimte van Christus en de genade, een leven dat je als mens tot je bestemming brengt, een leven van vreugde. Ik zie Franciscus heel erg de brede ruimte van het menselijke hart zoeken. Hij omarmt je en moedigt je aan, in plaats van uit te sluiten. Daarin gaat hij zo ver, dat ik ook wel de spanning kan voelen met mensen die meer de stevigheid van de leer en de voorschriften van de kerk willen benadrukken. Die zullen hier en daar hun wenkbrauwen fronsen."

Klassieke ketterijen

De Korte: "Hoewel de paus iedereen aanspreekt is dit stuk toch met name op gelovigen gericht. Ik vond het overigens opvallend dat hij al vrij snel twee 'subtiele vijanden' van dagelijkse heiligheid noemt. En die benoemt hij dan als twee klassieke ketterijen: gnosticisme en pelagianisme.

"Met gnosticisme bedoelt hij dat je het intellect te belangrijk maakt. Alsof geloven alleen zou zijn voor een stel ingewijden die het allemaal heel erg goed begrijpen. Of alsof het om het streng hanteren van nauwkeurig vastgestelde regels en wetten zou gaan. Daarin mist hij een houding van barmhartigheid en zachtmoedigheid. Hij lijkt zich hier onder andere tegen kerkelijke hardliners te keren die erg hameren op de liturgische en morele zuiverheid van de kerk.

"Met pelagianisme bedoelt de paus dat je de menselijke wil centraal stelt. Dus dat je denkt dat heilig leven voortkomt uit vooral heel erg hard je best doen. Nee, zegt de paus. We moeten onze eigen beperktheid onder ogen zien en juist zo Gods genade in ons laten werken.

Bij Franciscus krijg ik er echt zin in om alert als leerling van Jezus te leven

Bas van der Graaf, protestants predikant

"Klinkt je dat reformatorisch in de oren? Dat kan kloppen, in de recente oecumene hebben katholieken en protestanten immers overeenstemming bereikt rond het thema rechtvaardiging door het geloof. Dat vormt geen kerkscheidend thema meer."

Volstrekt protestants

Van der Graaf: "Nou, inderdaad. 'Dit is volstrekt protestants", dacht ik bij het lezen van de passages over het geloof dat van genade leeft en niet van je eigen prestaties.

"Mijn catechisatiekarikaturen over de katholieke kerk kunnen op dit punt echt de prullenbak in. Ik hoop van harte, dat deze exhortatie in bijvoorbeeld De Waarheidsvriend (het huisorgaan van de orthodoxe Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk, WH) ruimhartig wordt besproken en ter lezing aanbevolen!

"Nee, ik ben heel enthousiast over deze tekst. Als ik bij een theoloog als Bonhoeffer over 'navolging van Christus' lees, grijpt het me soms bij de keel: zo heilig word ik toch nooit. Maar bij Franciscus krijg ik er echt zin in om alert als leerling van Jezus te leven, om mijn medemens te willen zien terwijl ik intussen niet bang hoef zijn om fouten te maken."

Citaten uit Gaudete et exsultate

"We zijn vaak geneigd te denken dat heiligheid alleen is weggelegd voor hen die zich kunnen terugtrekken uit de gewone bezigheden om veel tijd aan het gebed te besteden. Dat is niet het geval. We zijn allen geroepen heilig te leven door ons leven met liefde te leven in alles wat we doen en waar we ons ook bevinden."

"Wees niet bang voor heiligheid. Ze zal niets van je energie, levenslust of vreugde wegnemen. Integendeel, je zult worden wat de Vader in gedachten had toen hij je schiep en je zult trouw zijn aan je diepste zelf. Vertrouwen op God bevrijdt ons van slavernij en doet ons onze grote waardigheid zien."

"De alomtegenwoordige afleidingen in de wereld van vandaag doen ons ertoe neigen onze vrije tijd te verabsoluteren, zodat we ons volledig kunnen overgeven aan de apparaten die ons van vermaak of vluchtig plezier voorzien."

In het Theologisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee theologen uit een poule van elf. Eerdere afleveringen: www.trouw.nl/theologischelftal

Lees ook: Paus Franciscus toch door het stof voor Chileense misbruikzaak

In een uitzonderlijke spijtbetuiging heeft paus Franciscus toegegeven dat hij grote fouten heeft gemaakt in zijn reactie op verhalen over seksueel misbruik door Chileense rooms-katholieke geestelijken.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ook het wasgoed met toewijding strijken is een vorm van heilig leven

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch

Bij Franciscus krijg ik er echt zin in om alert als leerling van Jezus te leven

Bas van der Graaf, protestants predikant